Beysenbi, 20 Aqpan 2020
Äñgime 1132 2 pikir 10 Qañtar, 2020 sağat 12:59

Qırdıñ bir uıs güli...

Qala ortalığınan şetkeri zauıttağı jwmısınan kündelikti dağdılı uaqıtında qaytqan Qali üşinşi qabatqa köterilip, pəteriniñ esigin aşqanda işten ədettegiden bölek bir özgeristiñ barın birden bayqadı.Kireberistegi ədepki ornında ənşeyindegi sıqasıp twratın sırtqı qalıñ kiimderden ilgeşekterdiñ bosap qalğanına da añğardı. Beti aşıq şkaftan etek-jeñi tısqa teuip twratın qauqiğan tondar men kürtelerden arılğan dəliz keñeyip, tınıs aşılıp qalğanday seziledi. Basqa da artıq-auıs mülikten tazartılğan kəduilgi ayaday quıs arşılğan jwmırtqaday jwtınıp twr. Alaqıstayğı qağınan juılıp-sürtilip, mwntazday tazarğan qabırğalar töbedegi elektr jarığına jaltırap körinedi. Keybir twstarına köktem körinisterin kestelegen şağın kölemdi grafikalar ilinipti. Dualğa kisi keudesimen twrğılas etip bekitilgen şaraynanıñ astındağı qoñır tumbanıñ üstinde twratın bwrınğı qara telefondı almastırğan alqızılınıñ şoşayğan antennasına qarap, radiobaylanıspen isteytin jaña apparattıñ jayğasqanın da kördi. Onıñ qasındağı şını vazağa salınğan bir buda aq rauşan da nazarın audarmay qoymadı. Qauızın jaña jarğan şoq güldiñ jwparı tanauğa wradı. İşki bölmelerden de ərtürli hoş iismwrın qıtıqtaydı. Tör jaqtan wlı men qızınıñ emen jarqın, köñildi ünderi estiledi. Otağasınıñ kelgenin olar əli bilgen joq. Ashana jaqtan pisirilip jatqan tamaqtıñ bwrqırağan iisi de jwmıstan endi oralğan otağasınıñ qarnın şwrıldatıp jiberdi.

Üydegi bügingi bwl alaböten erekşeliktiñ mənisin qapelimde ər saqqa jügirtip, sostiıp twrıp qaldı. Aytpaqşı, universitette oqitın qızı tañerteñ emtihanın tapsırıp edi, sodan köñildegi bağasın alğan şattıqtan jasap jatqan jañalığı ma? Joğarı oqu ornın üzdik bitirse de, özine layıqtı jwmıs tabılmay, biraz mekemeniñ esigin qağıp jürip, bwdan bir ay bwrın ğana tañdağan mamandığına say qızmetke ornalasqan wlı respublikalıq əldebir bayqaularğa jobaların jibergenin aytıp qalıp edi, əlde solardıñ birinen jaqsı habar keldi me? Bəlkim, biılğı wzaqqa sozılğan qıstıñ əzer degende köbesin sökken köktemniñ jılı belgisi me? Əyteuir, ne de bolsa şañırağındağı ədettegi üyrenşikti birtoğa körinisti jañartqan mına tosın, biraq şuaqtı jağday janın terbete jöneldi. Jiırma bestegi jigit şağınan ıstıq üyelmenindegi dəl osı bügin kütpegen tosın, ədemi, nwrlı qwbılıstıñ mənisin ajırata almay tañdanıp əri süysinip dəlizde səl kidiristegen Qali sırtqı kiimin şeşu kerektigi esine endi tüsti. Osı sətte törgi bölmeden basın qıltitqan qızı Aysara əkesin kördi de:

– Töleu! Ura! Papam keldi. Tez bol. Men qazir, – dedi de arı qaray zıp berdi.

Ağalı-qarındas ekeui iş jaqtan birge şıqtı. Qızınıñ qolında bir buda qalampır.

– Papa, tuğan küniñizben!

Jüzi bal-bwl janğan Aysara wsınğan gülin abdırap qalğan əkesiniñ qolına wstatar-wstatpastan bauırına tığılıp, betinen süyip jatır. Wlı bolsa erke qarındasınıñ erkindigine jol berip, baysal qalıppen kezegin kütip twr.

– Papatayım meniñ, merekeñizben qwttıqtaymız! – dep qızı əkesin balaşa öbektep, meyirlenip bosatar emes. Bwğan aqırı tözimi tausılğan Töleu de şıday almay ekeuin qapsıra qwşaqtay

aldı.

– Papa, ömirge kelgen küniñiz qwttı bolsın!

Qos perzentiniñ jaybaraqat mwnı müldem qaperinde joq jerden məz-mayram quanışpen qarsı alğanına jüregi eljirep ketken Qali əp degende auzına jöndem söz tüspey:

– Öy, aynalayın, qaraqtarım-au, qaydağı tuğan kün. Qos qaraşığım meniñ. Nesine bosqa əure boldıñdar? Eki qanatım ğana sol.., – dey berdi.

– Papa, as əzir. Kəne, kiimiñizdi tezdetip auıstırıp, jıldam juınıp, ornıñızğa otırıñız, – dep tağı da qızı şapşañdıq tanıtıp, asıqtırıp ala jöneldi.

Köñili tolqınıstan alaswrıp jürip, kündegi ədetinşe sırt kiimderin üy jağdayına almastırıp, üş bölmeli pəterdiñ wlı jatatın ülken bölmesine, yağni, keyde işindegi zattarın jinastırıp, qonaq kütuge layıqtauğa tura keletin zalğa endi. Bwl jolı da Töleudiñ mwndağı özi twtınatın bwyımdarın basqa jaqqa şığarıp, keñeygen ortasına wzın üstel qoyılıptı. Jayılğan aq dastarhandı türli jemis-jidektermen, kökönistermen, tağamdarmen toltırıp tastaptı. Tek araq-şaraptan basqanıñ bəri bar derlik. Jalpı bwl üyde ıñğayına qaray atap ötip twratın merekelerde ol pəleñe qaşannan orın joq. Jəne de onı eşqaysısı da tatıp almaydı.

Bügingi köl-kösir özgeriske Qali əli de añ-tañ küyde törgi orındıqqa kelip jayğastı. Dəmnen alıp otırğanmen əri-səri sezimnen bəribir arılar bolmadı. «Meniñ tuğan künime bola, sonşa nesine tögildi eken balalar? Bekerge anau-mınau qarıştauğa ketken qarjını odan da özderiniñ qajetine jaratqanı əldeqayda oñdı bolar edi-au. Jarıq dünie esigin aşqanımdı büytip ağıl-tegil toylaudı wmıtqalı da qanşama uaqıt. Qwr bosqa-aq əurelenipti», – dep oyladı. Biraq, kökeyindegi irkilgenin sırtqa bildiruge balalarınıñ köpten beri körmegen qazirgi şadımandığına kireuke tüsirip aludan tetki berdi.

Otağası jalpı əuelden adam jasınıñ döñgelek datağa, onda da auız toltırıp aytatınday qomaqtısına tolğanda ğana şama-şarqınşa merekeleudi wnatadı. Al jıl sayınğı qaytalanatın tuğan künin atap ötudi eleusiz qaldırudı qalaydı. Aşığı – soğan bola azdı-köpti şığın jwmsaudı artıq sanaydı. Wlı men qızı da əkeleriniñ bwl ürdisine qarşaday şaqtarınan boyları əbden üyrenip ketip edi. Al otanası ömirden ozğalı beri qalıptasqan jağdaydıñ osı jolı kürt qwbılğanın janına birden qabılday almay otırğan sebebi de osı edi. Şay arasında qızı ornınan twrıp, işki bölmege kirip ketti de, odan lezde qayta şıqtı. Qolına wstağan bir japıraq qağazı bar. Əkesiniñ qasına twra qalıp, iığınan qwşaqtadı:

– Papa, mınau sizge kurortqa demalıp qaytuğa on kündik joldama. Mwnıñ bərin qaydan tauıp jatır dep alañdap otırğan da şığarsız. Töleu ağam keşe bwdan bir ay bwrın ösken qızmetiniñ jalaqısın alğan edi. Ekeumiz aqıldasa kelip, sizdiñ tuğan küniñizge «syurpriz» jasaudı wyğarğan edik. Minekiiñiz. Sıylığımızdı tapsıruğa rwqsat etiñiz, – dep qolındağısın wsınıp, əkesiniñ betinen süydi.

– Papa, qanşa jıl boldı el qwsap tınıqpağanıñızğa. Bizdiñ qamımız dep, tınım tappaytınıñızdı kişkentay bolsaq ta tüsinip östik. Kezekti eñbek demalısında da jwmıs istep jüretiniñizdi bilip eseydik. Endi densaulığıñızğa da bir mezgil moyın bwruıñız kerek, papa. Biz tañdağan şipajayda əri tınığasız, əri emdelesiz. Joldamanıñ jarnamasına qarağanda jürek pen qan tamırları sırqattarına paydası asa zor körinedi. Bwl sauıqtıru ornınıñ keremeti jöninde oğan ünemi barıp jürgen tanıstar da til mayın tamızadı. Mine, köktem de jaña bastaldı. Demalısıñızdı alıp, sol jaqqa barıp qaytıñız, papa. Bizge köp qaraylay bermeñiz. Aysara da oñ-solın ajıratatın jasta qazir. Men de ornımda ornıqtım, alañdamañız, – degen sırminez sabırlı wlınıñ bayıptı sözin de ünsiz den qoyıp tıñdadı.

Otağası balalarınıñ ayaqastı wsınısına əuelgide jauap qatpay, tolğanıp otırdı. «Özi twratın oblıstan şetkeri wzamağanına baqanday jiırma jıldan asıptı. Üyden on künge şığandap ketkenim qalay bolar eken? Nəreste sətinen köz aldında təy-təy qadam basıp erjetken qos qarğaşın kün de körmese janı qalay şıdaydı-ay. Qos quanışım, eki qanatım bir pəs janarımda jürmese jürek şirkin töze me? Ömiri tabanı timegen sol kurortı qwrğırğa kejegem keyin tartıp-aq twr. Barmay-aq qoysam qaytedi osı?..»

İştey osılay alabwrtıp, arpalısqanımen eki jaqtan qolqalağan süyikti perzentteriniñ meselin qaytaruğa köñili tağı daualamadı. «Ekeui es bilgennen özine berik seriktes, sırlas ta mwñdas bolıp kele jatqan joq pa! Qos qaraşığımnıñ mwnıñ auanın aulağan şınayı peyilin qaytip qaytarmaqpın? Jəne əkelegen şıqtay möldir nietterine qalay dıq tüsirmekpin?..» Qalasınan, turasında şañırağınan az da bolsa wzaq uaqıt sanap alıstauğa qanşa bettegisi kelmese de, bauır eti balalarınıñ wsınısına amalsız qarsı twra almadı. Köp tolğanıstan soñ aqırı tilekteriniñ ıñğayına bağındı.

* * *

Əkelerin uəjderine köndirip, köñilderi jaylanğan balala- rımen şüyirkelesip işken keşki astan soñ kündegi dağdısımen tamaqtıñ toğın basuğa aulağa şığıp, biraz qıdırıstap qayttı. Teledidar qarağansıdı.

Dastarhan üstin, ıdıs-ayaqtı jinastırıp, bir-birine jərdemdesip jürgen wlı men qızına «qayırlı tün bolsın» ayttı da öz bölmesine ötti. Jarıqtı öşirip, tösegine qisayğanımen wyqısı kele qoymadı. Alma-kezek arpalısqan bir ökiniş, bir quanış oylarmen köpke deyin közi ilinbey, döñbekşip jattı...

* * *

Mektepti birge oqıp, instituttı da jwptarın jazbay qatar bitirgen jılı twrmıs qwrğan qosağı Aydanadan qırşın jasında qapiyada köz jazıp qaldı. Sap-sau küyinde, ayı-küni jetip, bosanuğa perzenthanağa tüsken jarı dərigerlerdiñ salğırttığı saldarınan jarıq dünie esigin aşqan şaqalağımen qosa qapılısta ömirden ozıp kete bardı. Artında aldı törttegi, soñı ekidegi səbileri, otandas bolğan jeti jılda qas-qabağın bağıp, şəy despegen erin tağdır talqısına tastap, ılği-dağı jaydarı jüzin de körsetpey, tım qwrığanda qoştaspay da oqıstan jüre berdi.

Jan-tənimen süyip qosılğan zayıbınıñ əuletine əne-mine tağı bir wrpaq əkeledi dep qapersiz kütip jürgende añdausızda nerestesimen birge aq jeleñ kigen abzal jandar emes, kesepattı tajal jandardıñ – dümbilez dərigerlerdiñ kesirinen eki birdey et jaqınınan ayırılğanı qabırğasın qayıstırıp jiberdi. Əytpese nağız mamandar bolsa, toğız ay bala köterip, deni sırqıramay-aq, əldenege qauiptenip alañdamay-aq tolğağı kelgende ğana perzenthanağa öz ayağımen aman-esen barğan əyelin tiri tuğan şaranasımen qosa eki künnen keyin öli denelerin qolına wstatar ma edi? Bwğan deyin eki səbi sıylağan jwbayımen baqıttıñ şuağına şomılğan Qaliğa qapelimdegi qayğı basına töbeden ayamay qattı wrğan auır soqqı es jiğızbastan eseñgiretip tastadı. Beli omırılğanday bük tüsti. Qapıstağı qasirettiñ küyigi özegin örtedi. Süyiktisin sarsıla sağınıp, twñğiıq mwñğa tüsti. Janın jegidey jegen sarı uayımnan suırıp şığaruğa qoldan kelgen əreketterin jasap baqqan tuğan-tuıstarınıñ, dos-jarandarınıñ, jora-joldastarınıñ jwbatuına da ilige qoymay, sayaq tarttı.

Sergeldeñge salğan zarlı künderiniñ birinde, qwday oñdap abıroy bergende anasız qos jetimine pana kerektigin tüsindi. «Perişte büldirşinderiniñ jwrtqa jəuteñdeytindey jazığı ne?! Şeşesi joq bolsa, əkesi bar emes pe! Beykünə balapandarımdı qalayda jetildirip, baliğatqa jetkizip adam qatarına qosuım qajet. Bwl meniñ Alla aldındağı da parızım. Aydana aldındağı da mindetim», – dep tas-tüyin şirığıp edi.

Sol sətten eki böbegin twmsıqtığa şoqıtpay, qanattığa qaqtırmay, əlqisası, eşkimge köztürtki etpey ösirdi. Birin köterip, ekinşisin qolınan jetelep balabaqşağa apardı. Ağası mektepke barğannan bastap qarındasın ertti. Wlı men qızı orta bilimdi igeruden qwrbılarınıñ aldı boldı. Jaqsı oqığandıqtarınan institutqa da qinalmay tüsip, baqtarı jandı. Tete tuılğan perzentteriniñ bir-birine qoñ etterin kesip bererdey bauırmal, öte tatu twrğandarın dətine quat twttı. Məñgi baqi qasterlep öter Aydanasınıñ amanatı – balaları da adal azamat bolıp marqayğandarı köñiline toq. Qos qwlının eşteñeden tarıqtırmay, kiimderiniñ köktigin, tamaqtarınıñ toqtığın qamdaumen küni boyı, keyde tünde de beli bügilmey etken eñbeginiñ, betterinen qaqpay alaqanında ayalağanı zaya ketpegenine şükirşilik jasaydı. Anasınıñ meyirimine jete almay ösken balalarınıñ jwrttıñ müsirkeuine wşıramay, köştiñ ortasında tirşilik keşip jürgenine, qazir üşeuiniñ ayranday wyıp otırğan otbasına aynalğanına təuba etedi.

«Elge teñelip, sanatqa ilikti, öz qoldarı öz auzına jetti» degen osı şığar. Səl bolmağanda altın asıqtay wlı men qızınıñ – tiregi men tayanışınıñ, senimdi serikteriniñ meni töbelerine tik köterip, bəyek bolğan aq peyilderine añdamay qayau tüsirip ala jazdappın-au men beybaq. Özbilermendigimdi keşiriñder, aynalayındar... Botalarıñnıñ əuletti jerge qaratpaytınday bolıp erjetkeni – öziñnen aynımay tuğan artıq qasietteriñnen, seniñ bizdi jelep-jebeuiñnen, janım Aydana!.. Peyişte nwrıñ tasısın, aruağıñ osılay bizdi demep, qoldap jüre bersin, ölmes, öşpes ruhıñnan şañırağıña şaşılğan şwğıladan arılmayıq dəyim. Jetilgen şıraqqanalarımızdı til-közdiñ swğınan saqtasın qwdayım» dep dwğa qayırdı...

* * *

Üş künnen keyin Qali jolğa jinalıp, teriskeyden oñtüstiktegi Merki sanatoriyasına attandı. Soltüstikten jılı aymaqqa poezben kele jatır. Jolay bayqağanı köktem keşigip jetse de qalada da, dalada da biılğı qattı qısqan qaharlı ayazdıñ əli ketpegen tabı seziledi. Alaqıstayğı qalıñ qarınan əreñ arılğan, reñi ala-qwla, key twstarında qarabarqın, endi bir jerinde swrğılt, kelesi pwşpağında quqıl tartqan bozğılt, jalpı sıyqı süreñsiz atıraptar döñgelenip qalıp baradı.

Dittegen kentine tüs əletinde jetti. Temir jol beketinen jeñil kölik jaldap, şipajay ornalasqan tau qoynauına bet aldı. Bwl aumaqta özi tuıp-ösken öñirindegidey emes, səl de bolsa naurızdıñ eñ bastapqı belgileri boy körsete bastaptı. Jol jağalauında kök şöp tırbiyadı. Döñesterdiñ töskeyinde de küzden qalğan bozamıq betege men quraydıñ arasınan jasıl tüs qıltiyadı. Qara jer tam-twmdap kögergenimen jol-jönekey aldınan şıqqan daraqtar da, qır betkeyine bitken bwta-bürgender de bürşik jara qoymağanın añğardı. Zañğar etegindegi sanatoriyanı kömkergen qalıñ toğaydıñ sereygen, sidam ağaştarı da qoynauındağı barın bürkemeleusiz jayıp saldı.

Özi de lajsızdan kelgen kurortınıñ osı bədensiz, swrqay tabiğatına əp degende köñili tolmağan Qali añğardıñ qos qaptalın baylanıstırğan endi, wzın köpirdiñ şetine ayaq basqanda əntek kidirip, tömenge qaradı. Qırı qiğaş biik saydıñ tereñ şwñğılında arını tauday qoy tastarğa soğılıp, tolqını şapşıp, aq köbigin aspanğa şaşıp jatqan asau özenniñ kürkiri eleñ etkizip edi. Mwnday erekşe öktem sarındı bwrın-soñdı estimepti. Buırqanıp, bwrq-sarq qaynap, aq kümistey aqşılt tüyirşikterdi laqıldata bwrqaqtatqan tasqını joyqın, aşulı ağıstı körgen, körmegeni de esinde joq. Bəlkim jastau kezinde kezikken de bolar, jadında jañğırmadı. Odan beri de jaratılıstıñ osınday qızığına keneletindey, twrğan qalasınan ərige attap baspağalı qanşama uaqıt. Qalay dese de, ekpini küşti ağısı andızdağan, tolqını birin-biri qualay tulağan, üstem ünimen töñirekti bilegen özenniñ bitimi janına birden əser etti. San qırlı saz oynatıp jatır. Tüsinui qiın türli əuezine eliktiredi. Tabiğat – dombıraşınıñ arqalana tartqan jaubasar küyindey boydı şımırlatadı. Basbilgi bermey aydalağa ala qaşqan bwla tarpañ küliktey əldeqayda jaldanıp, jondanıp josılta jüytkidi. Soñınan şañ şaşıp, bwğausız, twlan twtıp alısqa ağındaydı.

Biik köpirdiñ üstinde aynaladağı basqa körinisterdiñ bərinen göri köñilin terbetken tömendegi özenniñ swlu körinisine süysine üñilip, köñili edəuir bögelip qalğanın añğarğan Qali şipajay ğimaratına qaray jürdi.

Kurorttıñ tirkeu bölimindegiler özin köpten kütip otırğanday-aq, bar iltipattı qızmetimen qarsı aldı. Jaqsı jayğastı. Köktemniñ bası bolsa da, elden jıraq tau qoynauındağı, birdesten bes jüz adam qabılday alatın sanatoriyada demaluşılar qaramı da əjeptəuir körindi. Ekikisilik bölmedegi jas şaması özi qwralıptas qazaq körşisi Aqtau oblısınan kelipti. Qali «əli keñirek tanısa, bilise jatarmız» dep uaqıttı wttırmau üşin korpus dərigeriniñ aytqan, belgilep bergen em-domdarın qabıldauğa birden-aq kirisip te ketti.

Ömirinde birinşi ret kelgen şipajayğa da boyı beyimdele bastadı. Tüsten keyin qolı bos. Tamaqtan soñ jalğız özi qırqa basındağı sanatoriya etegindegi bitik toğay arasındağı saydıñ şıñırauında sarqırap ağıp jatqan özen jağasına tüsedi. Dürildegen dausınan küy tıñdağanday özge dünieni bir pəske wmıttırğanday boladı. Su jağasında ayqış-wyqış oylardan jandı tınıştandıratın twnıq dıbıs, əuezdi sarınğa qwlaq türip, wzaq twradı. Sıydiğan tal-teregi, qayıñı, emeni, qılqan japıraqtı daraqtarı, basqa da aluan ağaştardıñ işindegi jiñişke soqpaqpen arlı-berli seruendeydi. Bir mezet kurort kitaphanasına kirip, gazet-jurnal aqtarıstırudı da ədetke aynaldırıp aldı. Keşkisin bölmesinen şıqpay wyqığa ketkenşe teledidar qaraydı. Bir ornında bayız tappay tıqırşıp jüretin sabırsız minezin bilip qalğan qoñsılası «anda barayıq, mwnda barayıq» dep du-dumanğa keu-keuleydi. Bwl qızıqşıl topqa alğaşqı sətten-aq qosıluğa zauqı soqpadı. Qatarlasınıñ tamaşağa, «jür-jürge» elp ete qoymaytınına közi jetkesin bölmelesi süyreleuin sap tıydı.

Kelesi bir küni dağdısımen özen boyında özimen-özi seyildep jürip, jalğız ayaq sürleumen qırğa örledi. Qalıñ jınıstı betkeymen qiyalap, töbege köterilgende aldınan aşıq alañqay şıqtı. Bwrın jotağa joğarılap körmegendikten be, mañdayınan jipsigen ter bilindi. Denesi ısınğan soñ bılğarı kürteşesin şeşip, iığına jelbegey jamıldı da, aynalağa zeyin saldı. Tepseñde twrıp, keudesin kere tınıstadı. Taudıñ salqar auası qanday ğajap edi! Jansarayı aşılıp jüre berdi. Biik beles basındağı dalañqaydan aynala alaqandağıday ədemi körinedi. Şıñırau şwñğılınan asıp-tasqan özenniñ üni bəseñsip, qwmığa qalıptı. Bwl twstan tömendegi şipajaydıñ mañayındağı ğimarattarın, barlıq şaruaşılığın tügendep şıqqanday eken.

Endi taban tiregen jazığına köz jügirtti. Kenet janarı şıraday jandı. Nazarına bozarğan bir doda eski şöptiñ tasa- sında sap-sarı kölkektegen tırnagül ilindi. Eki-aq attap qasına jetip bardı. Tizerlep otıra qalıp, sausaqtarımen jelkemge diril qaqqan kültesin sipaladı. Üzuge qimadı. Jalğız emes bolar dep, jan-jağına qarap edi, eki adım jerde tağı ekeui közine ottay basıldı. Odan ərirekte qaulardıñ qalqasında külgin nəuriz- kökter jıpırlap boy kötergenin kördi. İlgeri qadımdağan sayın bəyşeşekter de bwrqıraydı. Şağın ğana tegis alañ jappay şeşek atıp qwlpırğan gülderdiñ jazirası nağız.

Bayağıda Almatıda oqıp jürgende Aydana ekeuiniñ Köktöbege aspalı sım jolmen barıp, qaytarda qalağa qaray jayau qwldağanı esine oraldı. Onda səuirdiñ bası edi. Oñtüstik öñiriniñ endigine ense de Alatau baurayına körşi aymaqtarğa qarağanda köktem keşeuildep, sağındırıp jetedi. Sol jolı tau bökterinde jaymaşuaq kün səulesine qız-qız qaynağan jerdiñ betinde bualdır sağım oynap twrdı. Töbeden tömenge ireleñdegen jolmen tüsip kele jatqanda qiyalarına, jarqabaqtarına jarmasıp ösken osınday əsem de nəzik gülder terip qayttı. Qıstan keyingi jeti qat topıraqtıñ qabatın jarıp şıqqan saumaldıqtıñ iisi mwrın jaratınday edi. Jataqhanağa jetkenşe qastarınan ötken jürginşiler de bwlardıñ qoldarındağı köktemniñ twñğış güldestesine tamsanıp ötip jattı. Səuirdiñ tau qırattarında şanaqtağan alğaşqı ülbiregen türli gülderiniñ bir-bir şoğı Qali men Aydananıñ bölmelerinde ayrannan bosağan bötelkelerde studentterdiñ köz qwrtı bolıp köpke deyin twrmap pa edi. Beu, dünie-ay! Sağındırğan qayran zaman-ay!..

Jüregi şım etti... Keudesin mwñ torladı.

Üstirttiñ üstin sən-saltanatqa bölegen aluan güldi üzuge qanşa qimasa da, bir budasın uıstap oraldı. Bölmesine kelgensin bir bos baklaşka tauıp, onı qaq ortasınan qidı da, tübi bütin jartısına su qwyıp, əkelgen şoq gülderin soğan saldı. Özi jatatın orınnıñ ayaq jağındağı üstelge qoyılğan sol ıdıstağı bir uıs gül bölme işin köñilge səule wyalatıp, kədimgidey qwlpırtıp twratın boldı.

Naurızdıñ nwqıl swlu nışandarı jaynağan sol alañqayğa künde barıp jürdi. Uıljığan nəzik te nərkes gülderdi qızıqtadı, biraq bastapqıday qaytip jwlmadı.

Bir jolı keşki tamaqtan bir dastarhan basında otıratın kelinşekpen birge şıqtı. Bwrın tez auqattanatın da, keşirim swrap twrıp ketetin edi. Əuelde as işip otırıp, söz almasqanda onıñ Taldıqorğannan kelgenin, esimi Mayra ekenin bildi. Özi Qalidan arı wzağanda on jas şamasında kişiligi bar bolar. Tört adamğa layıqtalğan üsteldegi körşiles qalğan ekeui – qostanaylıq erli-zayıptı orıstar. Jwbaylar əlbette öz tilderinde şüyirkelesip otıradı. Eki qazaq öz tilderinde söylesedi. Bir dastarhandı ortaqtasqan soñ olarmen ara-twra orısşa da til qatısadı.

Qarsı aldında otıratın jılı jüzdi, aşañ qızdıñ inabbattılığın birinşi künnen-aq bayqap edi. Bəlkim jas şamasına səykes kelinşek te şığar. Otbasın swramağansın, ol jağın qaydan bilsin. Onıñ üstine jaña tanısınıñ ömirine aralasu ədetine jat. Qalay dese de, osı körşisiniñ qazaqı qalpı ləminen de, qimılınan da birden añğarılıp twradı. Dastarhandağı törteuine ortaq qoyılğan ıdıstağı swyıq astı bəriniñ tabaqtarına ülestirip qwyıp beredi. Əuelgide Qali: «Qarındas, men qızmet jasayın» dep sıpayılıq işaratpen wmtılıp edi, Mayra: «Ağa, əyel zatınan emespiz be. Biz otırğanda azamattıñ astau wstauına ne jorıq?» degeninen əjeptəuir qısılıp qalıp edi. Ejelden jöpeldete ilip əketer əñgimege joq bwl: «Rahmet, qarağım» deumen twyıqtalğan-dı.

Mine, bügin ashanada üş mezgil tamaqtanatın kezde ədemi ədebimen izetin körsetetin ibalı qızben aulağa işten birinşi ret qatar şıqtı. Kündegi josığımen Qali ğimarattıñ aldınan aulaqtau etektegi köpirge qaray bettey berip edi:

– Ağa, kelgeli beri bir öziñiz menşiktep alğan özen jağalauın mağan da körsetpeysiz be? – degen qızğa jalt bwrıldı da, añtarılıp twrıp qaldı.

Osı jolı da kütpegen saualğa sasqalaqtap, ne dep jauap qatarın bilmey dağdardı. «Bwl qız meniñ qayda qıdıratınımdı bayqap jürgen boldı».

– Jalğız baruğa birtürli ıñğaysız. Meniñ de ağını arındı sudıñ sarının tıñdağım keledi, – dep bir sət ünsiz tılsım ünsizdikten de Mayranıñ özi qwtqardı.

– Jüriñiz...

Imırt üyirilgenşe ekeui etektegi şəlkem-şalıs minezimen doldanıp, arqırap-sarqırağan özen jağalauında seruendedi. Seyil sətinde oqta-tekte til qatısqanı bolmasa, sudıñ şuılınan mandıtıp söylese de alğan joq. Tau qoynauın erte twmşalaytın qarañğılıq qoyulanğanda jarqırağan telpekti şam astındağı orındıqqa bir-birine aytpasa da kelisip qoyğanday tize bügisti. Qız dastarhan basındağı sınıqtığın bayıptı sözinen de añğarttı. Qali adam tanudan jañılmasa, jasandılıqtan ada, janı taza, kişipeyil, köpşil, sırşıl ekenin bayqadı. Ortaq əñgimeniñ taqırıbı köbinde öner, mədeniet, oqığan kitaptarı, körgen kinoları töñireginde örbidi. Közi aşıq, kökiregi oyaulılığınan bilimdiligi bilinedi. Jigit ağası: «Neni bitirip ediñiz?» dep swraudı söket sanadı.

Erte köktemniñ keşinde deneleri toñazığanda işke kirdi.

– Ağa, qırğa şığıp jürsiz. Barğan betkeyiñizde köktemniñ alğaşqı balausa öskinderi bar ma eken? – dep qız qoştasarda nəzik nazın sızılttı.

– Iə, iə, köp gül kördim, – degennen basqağa til-auzı baylanıp edi.

Sol küngi swhbattan keyin keşki tamaqtan soñ tağı da eki ret jolıqtı. Kündiz bir-birin tek as işu kezinde kezdestirgeni bolmasa, ərkim öz em-domın qabıldaumen, jeke şarualarımen əure bolıp jüredi.

Demalıs merzimi de bituge taqadı. Birde tüski dəmnen kelgen boyda bölmesinde tınığıp jatır edi. Körşisi teledidar qarap otırğan-dı.

– Qali, – dedi qoñsısınıñ nazarın özine audarıp. – Mına gül şoğın əkep qoyğanıña altınşı kün. Bwl erkekterdiñ bölmesine jaraspaydı. YAğni, iesine tapsırıluı kerek.

– Kimge? – dedi bwl selqos.

– E-e, dosım, kimge deuiñ qalay? Swrağıña bolayın seniñ. Bir üstelde otırıp, künde keşke şüyirkelesip jüretin əlgi qızğa ma, əlde kelinşekke me, sıylamaymısıñ. Ne, meni tük sezbes, körsoqır keude dep pe ediñ?! Körmeyin desem, közim bar, menen qanşa oñaşalanğanıñmen kimmen jaqındasıp jürgeniñdi bilemin. Soğan ber qırdan əkelgen güliñdi. Əli solmağan küyinde jaynap twr özi de. Ol qız arğı küni ketedi. Al sen bügin apar oğan. Qabırğanıñ ar jağında jatır emes pe? Bölmesine jaña ğana engenin közim şaldı. Tezirek bar. Əytpegende wşırasa almay qalasıñ. Öytkeni bügin keşke jolğa şığıp ketui de mümkin. Mağan mwnı birge jatatın jerles əyel ayttı. Al men basqa auıldastarıma jönedim. Sen tört-bes künnen beri mına möltildegen gülderiñdi möldiregen sol qızğa wsın, – dedi de jau quğanday esikti sırtınan sart japtı.

Qwrdas körşisiniñ birdeñeden qwr qalğanday qaydağı joqtı apıl-ğwpıl qozğap, tabanı jerge timey zır qağıp ala jönelgenin ə degende qaperine ilmegen küyi Qali qosulı twrğan teledidarğa qarap jata berdi. Tınıştığı wzaqqa barmadı. Joldasınıñ jañağı jañsaqtığı köñilin alay-tüley etip jiberdi. Közi kereuettiñ ayaq jağındağı tumbada twrğan «kök jəşikte» bolğanımen, oyı san-saqqa şarladı. «Osı jwrt qızıq. Öz betimen jürgen adamda nesi barlığın tüsinbeymin. Bireudi bireu türtpektemey jayına

jürse qaytedi eken, a?! «Sen öyttiñ, sen büyttiñ» dep bögdeniñ işki düniesine qol swqpaymın ğoy men. Eşqaşan eşkimniñ tirligine kiligip, aralaspaymın da...» dep kökke tepsingenin özi künde köretin özendey bwrq-sarq qaynadı.

«Qatarlas qwrbı. Minezinde zili joq alqın-jwlqın. Kelgeli beri bir bölmede birge jatırmız. Auzın aşsa kömekeyi körinetin aqpeyil qazaq. Özimsinip əzildegeni bolar. Nesine oğan sonşa bwrqan-talqan aşulanamın» dep azdan keyin kədimgi baysaldı qalpına oraldı.

Bezbenge tüsken tay-talas oylarımen osılay şarpısıp jatıp, üsteldegi bir buda gülge közi tüse ketti. Üñile janar tikti. Üzilgenine aptağa taqau uaqıt ötse de, solğın tartpaptı. Tipti qayta qauaşaqtarı barınşa jayıla aşılıp, şoqtay janıp twr. Öziniñ keterine əli tört kün bar. Bwl jol jürgenşe qwlpırğan güliniñ kültesi tögilip qalar. Al Mayra bügin sapar şekpek. Şınında da nege oğan tartu etpeske. Aq nietpen, kirşiksiz köñilmen wsınsa nesi ayıp? Əy, biraq qabılday qoyar ma eken... Qaydam... Ay-şay joq, «ala qoyıñız» degenim qay qisınğa siyar. «Bireuge gül beruge de sebep kerek şığar» degen nietpen de tejeledi. Qanşa sana sarabına salsa da, qolayın taba almay aunaqşıdı. «Aytpaqşı, ötkende Mayranıñ özi de «qırda erte köktemniñ alğaşqı nışandarın köre aldıñız ba?» dep naz aytqan joq pa

edi. Dalanıñ gülin wnatatının twspaldadı emes pe. Qolımdı qaytarmas. Endeşe jolğa jürer aldı keşiktirmey jaziranıñ güldestesin berip jibereyin...»

Jatqan ornınan şapşañ köterildi. Kiimderiniñ qırtıstarın alaqanımen tüzegensidi. Jüregi auzına tığılğanday dürsildep ketti. «Emtihanğa kiretin studenttey nege sonşa tolqıp twrmın osı! Qoy, barayın»…

Qolın üstel üstindegi qwtıda twrğan bir şoq gülge soza bergende keudesi şanşıp sala berdi. Köz aldı twmandanıp, bası aynalıp, ağaş tösektiñ qırın wstay qisaya qwladı. Dəl osı sətte işke alqın-jwlqın, tasıraqtap kirip kelgen körşisiniñ:

– Ay, Qali, tınıştıq pa? Sağan ne boldı? Aytsañşı! Qali! Qali! Dərigerdi şaqırıñdar! Tez! Dəriger! – degen sözin emis- emis estidi de, esinen tandı. Üstel üstindegi baklaşkadan jasalğan vazada qırdıñ ülbiregen güli uıljıp twr...

Baqadür Jeñis

Abai.kz

2 pikir