Seysenbi, 18 Aqpan 2020
Bilik 3195 0 pikir 28 Mamır, 2014 sağat 17:55

ORTAQ ENERGETIKALIQ NARIQ QWRILADI

 

Biılğı 28 säuirde M. Lomonosov atındağı MMU-inde söylegen sözinde Qazaqstan Respublikasınıñ Prezidenti Nwrswltan Nazarbaev Keden odağı men Birıñğay ekonomikalıq keñistiktegi üş memlekettiñ energetikalıq keşenin integraciyalau üşin birlesken «Euraziyalıq energetika» bağdarlamasın dayındap, qabıldau qajettigin atap körsetken edi. «TransEuraziya-2014» IX halıqaralıq konferenciyasında Euraziya ekonomikalıq komissiyasınıñ (EEK) energetika jäne infraqwrılım ministri Danial Ahmetov ortaq energetikalıq narıqtıñ jospar boyınşa 2016 jılı qalıptasa bastaytının habarladı. 2025 jılğa qaray Euraziyalıq ekonomikalıq odaqqa müşe elderge ortaq mwnay, gaz, mwnay önimderi narığı jwmıs isteydi.

EEK ministri Resey, Qazaqstan jäne Belarus'tıñ energonarıqtarın biriktiruge jasalatın qadam integraciya salasındağı asa mañızdı şeşimderdiñ biri bolatının atap ayttı. Älbette, üş eldiñ ekonomikasınıñ mañızdı salasın biriktirmey, ortaq tarifterin qalıptastırmay jäne energetikalıq qauipsizdigin qamtamasız etpey twrıp, bolaşaq EEO-nıñ qalıptı jwmıs isteui qiın. Jalpı alğanda, birıñğay energetikalıq jäne kömirsutekter narığın qwratın kezde üş eldiñ tarihi täjiribeleri eskeriledi. Sonımen birge Danial Ahmetov: «Üş eldiñ elektr quatın öndiru salası qarqındı damıp keledi. Üşeuiniñ de energetikalıq äleueti zor. Bizdiñ tehnikalıq jäne tehnologiyalıq bazamız ortaq. Bwl faktorlar ortaq  energetikalıq narıq qwruğa oñ ıqpalın tigizedi» dep atap körsetti.

Jalpı alğanda, Euraziyalıq ekonomikalıq odaqtıñ ortaq energetikalıq narığı is jüzinde 2019 jıldan bastap jwmıs isteydi. Bwl turalı «Euraziyalıq integraciyalıq üderisterdiñ elektrenergetikalıq salağa ıqpalın taldau» attı otırısta Industriya jäne jaña tehnologiyalar ministriniñ orınbasarı Baqıtjan Jaqsaliev egjey-tegjeyli bayandap berdi. Soñğı jıldarı qazaqstandıq, reseylik jäne belarustıq sarapşı-mamandar ortaq energonarıq mäselelerin jan-jaqtı talqılap keledi. İs jüzinde barlıq taraptardıñ wstanımdarı bir-birimen säykesedi. «2015 jıldıñ 1 şildesine deyin jalpı energetikalıq narıq qwrudıñ twjırımdaması dayındalıp, osı twjırımdamanıñ negizinde 2016 jıldıñ 1 şildesine deyin atalğan narıqtıñ qalıptasu bağdarlaması jasaladı. Osı is-şaralar ayaqtalğan soñ, 2019 jıldıñ 1 şildesinde qatısuşı-memleketter EEO-nıñ ortaq energetikalıq narığın qwru turalı halıqaralıq şartqa qol qoyadı. Ol şartta elektr jelilerine qoljetimdiliktiñ birıñğay erejeleri körinis tabadı»,- dedi ol.

EEO-ın qwru şarttıñ jobasında energetika salasına 15-şi tarau bölingen. Ondağı tört bap elektr energetikası, mwnay, gaz jäne mwnay önimderi mäselelerin retteydi. Al ortaq energonarıq qanday boladı? Qazirgi kezde jwmıs toptarı onıñ birneşe nwsqaların wsınıp otır. Birinşi nwsqası – ortaq narıqqa integraciyalanu, yağni, müşe-elderdiñ biriniñ wlttıq narığınıñ modelin paydalanu jäne basqaruşı kompaniyalarğa Keden odağı men BEK-ke müşe-elderdiñ bäriniñ şaruaşılıq sub'ektilerin engizu. Ekinşi nwsqa – spot-birjamen birge öñirlik subnarıqtardı qwru jäne saudanı jürgizetin operator engizu. Üşinşi nwsqa – wlttıq narıqtardı üylestiru. YAğni, üş eldiñ wlttıq narığın qwrılımdıq jağınan jaqındastırıp, normativtik-qwqıqtıq aktilerin üylestirip, ortaq sauda alañın qwru. Alayda, joğarıdağı nwsqalardıñ qaysısı tañdalatını äzirge belgisiz.

Belgilisi sol, täuelsizdik jıldarında üş eldiñ energetikalıq jüyeleriniñ arasındağı baylanıs üzilgen joq. Mäselen, ötken jılı Resey Qazaqstanğa 3 750,1 mln. kVt/sağ. elektr energiyasın importtasa, Qazaqstan Reseyge 1 602,9 mln. kVt/sağ. elektr energiyasın eksportqa şığarğan. Sonımen birge, qazirdiñ özinde üş el elektr quatın tranzittik tasımaldauda bir-birine äriptestik qoldau körsetude. VII Astana ekonomikalıq forumına qatısqan Resey Federaciyası Energetika ministriniñ orınbasarı YUriy Sentyurin qazaqstandıq GRES-terde öndirilgen elektr energiyasın Resey aumağı arqılı Belarus'qa tasımaldauda eşqanday kedergiler joqtığın mälimdedi. Ol sonday-aq, EEO-nıñ ayasındağı is-qimıldardı qwqıqtıq şarttar men kelisimder jüyesi retteytinin jetkizdi. Atalğan jüyede elektr quatın birlesip öndiru, bir-birine tasımaldau mäselesi tolıqtay rettelgen. «Bwl jerde eñ  äueli säykestik qağidatı eskeriledi. Mısalğa, elektr quatı är eldiñ öz aumağında qanday tärtippen taratılatın bolsa, osığan säykes ol tranzitpen ekinşi eldiñ aumağı arqılı üşinşi äriptesine jetkiziledi. Qazaqstandağı Ekibastwz GRES-inde öndirilgen elektr quatı Resey aumağı arqılı Belarus'qa eşqanday kedergisiz jetkizilude»,- dedi YU. Sentyurin.

 

Ämirlan Älimjan.

 

 

 

 

 

0 pikir