Seysenbi, 25 Aqpan 2020
Mäyekti 5541 0 pikir 28 Mamır, 2014 sağat 16:46

Säken Sıbanbay. WLI WĞIMNAN WLTQA PAYDA TIMEY TWR


«Täuelsizdik» – büginde ekiniñ biriniñ auzınan tüspeytin sözge aynaldı. Otauımız oñaşalanğalı beri äli tamsanıp tauısatın türimiz joq. Ne turalı söz qozğasaq ta, «täuelsiz jas memleketimiz»-diñ «miın aşıtpay» eşteñe bastamaymız. Sol sözdi qosıp söylemesek, taban astında täuelsiz bolmay qalatın siyaqtımız. Älde täuelsizdigimizdiñ nışanı kündelikti ömirde onşa bayqala bermeytindikten, «egemen el ekenimiz esimizden şığıp ketip jürmesin» dep, kün sayın naqtılay tüsemiz be?
Soñğı söylem keybireulerdiñ qarsı pikirin tudıruı da ıqtimal. Olardıñ asa otanşıl da namısşıl böliginiñ «tapa-tal tüste elimizdegi täuelsizdik belgilerin bayqay almay jürgen bwl neğılğan beybaq?» dep mağan jandarı aşuı da ğajap emes. Ras, elimiz egemendikten müldem jwrday degeli otırğan men joq. Biraq bizde naqtı täuelsizdikten göri onıñ sırtqı, dekoraciyalıq atributtarı basımıraq: eltañbamız bar, Qwdayğa şükir, kök bayrağımız jelbirep twr, öz änwranımız bar, äskerimiz de, Prezident, parlament, ükimet, sotımız da bar. Eger egemendik degen tek osılardıñ bar ekenine ğana baylanıstı närse bolsa, onda eş uayım joq. 
Ärine, qazirgi zamanda bir eldiñ özge elderden ekonomikalıq twrğıdan twtastay täuelsiz boluı – neğaybıl närse. Al wlttıñ ruhani-mädeni täuelsizdigi şe? Eñ bolmasa osı jağın retteuge bolar edi ğoy! Joq, bükil aqparattıq keñistikti biliktiñ özine auaday qajet tildegi BAQ-tıñ jaulap aluına sanalı türde jol berildi. Orıs tilin sol 90-jıldardıñ ortasında-aq oyqastatpay, öz ornına qoyuğa bolar edi, biraq biliktiñ oğan ne batılı jetpedi, ne Qazaqstanda sol tildiñ üstemdik qwruına özi müddeli boldı. Osınday «keñpeyildiliktiñ» saldarınan qazaq tili keñestik kezeñdegi künin "täuelsizdik däuirinde" de keşip keledi.
Bwl az deseñiz, wlttıq ideologiyasınıñ wşqını da joq eldiñ erkin şekarası jatjwrttıq mädeni basqınşılıqqa daliğan dañğıl jol aşıp qoyıp otır. Kündiz-tüni estitiniñiz – reseylik radiostansalar, köretiniñiz – reseylik telearnalar nemese solardı retranslyaciya jasaytın özimizdiñ kommerciyalıq kanaldar, köşe-köşede iin tiresip twrğan – reseylik gazet-jurnaldar. Apta qwrğatpay gastrol'dik saparlarmen kelip jatqan mäskeulik ärtister, Qwdaydıñ qwttı küni solardıñ änderin berip, äñgimelerin jetkizip jatqan özimizdiñ orıstildi BAQ. Ülkendi-kişili jiın-toydıñ özine änşi men asabanı sol elden aldıramız.
Osınıñ bärin köre-bile twra, bilik basındağılar bizdiñ «egemen elde ömir sürip jatqanımızdı maqtan twtıp, täuelsizdikti qasterley biluimiz kerek» ekenin täptiştep ayta beredi. Qızıq, halıqtıñ qarjısın ayamay qarpısa da, abaqtığa bir kün tünemey qwtılıp ketip jatqan nebir jebir şeneunik; Elbası rokirovka jasağanğa deyin öz qwlqının tığındap aludı ğana oylaytın aluan äkim; aqşa berse boldı, qılmıskerdi de zañsız tauarmen şekaradan ötkize salatın kedenşi; tauıq wrlağan sorlını qamap, kisi öltirgendi esebin tauıp, araşalap ala salatın sot qadirlemeytin täuelsizdikti nege qarapayım halıq qana qasterleui kerek?
Täuelsizdik bärimizge ortaq pa – demek, onı bayandı etuge barın salu ökimettegilerdiñ özderinen bastalsın. Bilik basındağılar kim köringenge ülestire bermey, qazaqtıñ sınıq süyem jerin bolsa da jat qolında qaldırmas üşin bärine dayın ekenin, öz halqınıñ äl-auqatın jaqsartudı oylap, jarğaq qwlağı jastıqqa timeytinin naqtı ispen däleldesin. Bayşıkeşterimiz «halıqtıñ jartısı kedeyşilikte otırğanda, bir basıma mıñdağan-milliondağan dollardıñ (onıñ qanşasınıñ memleketten qarpıp alğan qarjı ekenin bir Qwdaydıñ özi bilsin) qajeti ne, odan da el igiligine jarap, täuelsizdik jolında pida bolsın» dep, qayırımdılıq şaralarına atsalısıp, ülkendi-kişili käsiporındar qwrıp, jaña jwmıs orındarınıñ aşıluına mwrındıq bolıp, öziniñ nağız patriot ekenin is jüzinde bayqatsın. Sonda, elde de es bar ğoy, biliktegilerdiñ özderimen «bir kemede» ekenin sezinip, olarğa degen senimi beki tüser edi. Al bilik pen ziyalı qauım öyte almaydı eken, öz qoldarınan kelmeytin şaruanı qarapayım bwqaradan talap etuge wyalsın!
Eldegi bügingi ahualğa säl narazılığıñdı bildirseñ boldı, bilik «esesine, biz täuelsizbiz!» «bizde – tınıştıq, ana şeşen men täjikti kördiñ be, solarday janjaldasıp jatsañ, qayter eñ?!» dep dereu auzıñdı jauıp, täubeñe keltire qoyadı. Söytip, jağdaydıñ ayaq alısına alañdağanıñ üşin jazıqtı bop, ol az bolsa, «täuelsizdikti bağalay almaytın, tipti oğan qarsı közqarastağı» adamdardıñ qatarına qosılıp kete baruıñ da ğajap emes.
Tüptep kelgende, bostandıqtı manswqtağalı otırğan eşkim joq. Mäsele – onıñ sıldır söz türinde emes, naqtı is jüzinde körinis tabuında bolıp twr. Al bizdegi biliktiñ qazirgi keybir äreketi (dwrısın aytqanda, äreketsizdigi) halıqtı täuelsizdikti qasterleuge emes, kerisinşe, odan jerindiruge jetelep baradı...»
 

(2001 jıl, «Jas Alaş»)

 

Abai.kz

0 pikir