Kýni keshegi «Týrkistan» gazetine bergen memleket basshysy Q-J.K.Toqaevtyn: «Qazaqstan janghyrudyng jana kezenine qadam basty» atty súhbatynda mynaday Baghdarlamagha ainalugha tiyisti sóilemder bar: «Men Preziydent retinde «Taza Qazaqstan» aksiyasyn aldaghy uaqytta da erekshe nazarda ústaymyn... Óitkeni, tazalyq degenimiz – maghynasy teren, mazmúny san qyrly úghym. Tazalyq úghymy jan dýniyening de, jer dýniyening de toqyrauyn emes, gýldenuin, kirshiksiz taza bolun bildiredi. Týptep kelgende, tazalyq últ bolmysynyng ózegine ainalugha tiyis».

Shynynda, Tazalyq atty úghym, eng әueli, Ruhany tazalyqqa tәueldi. Al Ruhany Tazalyq eling men jerindi taza saqtaudan bastalady. Jeke túlghanyng nemese Últtyng boyyna búl úghymdy siniru kýresi, Biylik – qas qaqpay kýzetetin, bas baqpay kýresetin qasiyetti iske ainaluy tiyis! Áytpese «han eki sóilese, qadiri ketedinin» kebi bolmaq. Endeshe nege osynau «taza qazaqstandyqtar» jerimizding әuliyeli nýktelerine «kazino salamyz» dep dýrligip jýr?!

Kazino – shaytannyng úiyghy. Ol – basy sayran, ayaghy oiran kesapat, yaghny qasiret úyasy! Sonda, Qasiyet-Ordamyzdy qasiret-qordasyna ainaldyrugha qúshtarlardyng qúlqyn súranysyna ghana bola, býginimizding bazaryn, ertenimizding ajaryn óz qolymyzben oirandauymyz kerek pe?! Sonda әlgi Preziydentting «tazalyq» turaly aitqan Mәrtebeli tәmsilining qúny ne bolmaq?..

Qazir kazino ashugha qúshtar top qit etse: «Qala-kentterimizde týngi klubtar, araq-sharap ishetin nýkteler, meyramhanalar barynsha júmys istep túr. Olargha tyiym salu turaly gәp joq. Kazino da sonyng bir týri. Ekinshiden, búl budjetke qarjy týsiredi. Ýshinshiden, oghan jergilikti jastar barmaydy, tek qana turisterding kónilderin aulaymyz da qaltalaryn qaghyp alamyz. Tórtinshiden, ony ashpasaq, «internet-kazinolardyn» kóbeyip ketui mýmkin» dep «uәjderin» borata jóneledi.

Endeshe bizdi de tyndanyz. Araq-sharap, narkomaniya, býgingi qorqynyshqa ainalghan himikat esirtkiler adamzat qauymyna qarsy qaterli kýsh. Odan oiran bolghan taghdyrlardyng sanap shetine shyqqan eshkim joq. Biraq bir shýkir eterligi, elimizde «araqsyz auyldar» kóbengde. Búl izgi ýderisting bizding topyraghymyzda bastaluynyng ózi – osynau maydanda týpting týbinde jeniske jetetinimizding anyq isharasy. Demek úzamay «araqsyz qalalar» da payda bola bastaydy degen sóz. Sol kezde әlgi aitylghan «nýkteler» ózdiginen joyylady. Múnyng bәri Últtyng sana dengeyining ósuine tikeley tәueldi. Ekinshiden, barymyzdy úqsata alsaq, tiyisti buyndardy jemqorlyqtan tazartsaq, budjetimizding býiirin bireulerding aram aqshasyn «qaghyp almay-aq» toltyramyz. Obal-Sauapty oilaytyn, Úyat-Imangha boylaytyn úrpaq kelse(kelerine kýmәn joq), oghan da jetemiz. Al әlgindey «uәjshilerge» dana-qazaq bayaghyda-aq jauap berip tastaghan: «Kótindi ashyp otyryp jegen boryghyng qúrsyn!» dep. Búrynghy qazaqqa jýrgen Qúdaylyq Zang býgingi qazaqqa da jýredi. Tek býgingi qazaq Qúdayy men perishtesinen góri saytany men nәpsisin kóbirek tyndaytyn bolghasyn osynday sandyraqtar aitugha mәjbýr. Ýshinshiden, «kazinogha jergilikti jastar barmaydy» degen ertegige sol «uәjdi» aityp otyrghan jandardyng ózderi de senbeydi. Óitkeni otyz jyldyq úry jýie bizder ýshin ashylmaytyn esik qaldyrmaghan, «aqysyn tólesen, boqysyn shygharady»! Tórtinshiden, kazino ashu «internet-kazinony» shekteytin bolsa, janaghy «jergiliktiler barmaydy» degen «uәj» óz-ózinen mәnin joymay ma?!

Sózding tótesine kóshsek, biz búl jeksúryn oiynnyng artynda әlemdik tajaly kýshter túrghanyn jaqsy bilemiz. Búrynghy basqynshy imperiyalar túsynda әuliyelerding basyna donyz soyyp, olardyng qasiyet-kiyesin qashyrugha әreketter jasalghan. Búl da sol tәsil. Neghúrlym jynoynaqty kóbeyte berse, soghúrlym Óli men Tirining arasyndaghy jandy baylanys ýzilip, әuliye-әruaqtardyng tiri úrpaghyn jelep-jebeu kýshi kemy bermek. Al onday mýjәlsiz túrghyndardyng baylyq-dәuletin tespey soru búrynghydan da jenildemek. Búl oiyndaghy bar shema osy ghana!

Ata-Qazaqtyng ashynghanda aitqan taghy bir sózi bar edi: «Ajaldy teke  shopannyng tayaghyna mýiizin ýikepti» degen. Endeshe «ajaldy tekeler» de oilansyn, biz eshqashan «әuliyesi qoyday shulaghan» qasterli topyraghymyzgha endigi jerde saytannyng toyyn jasatpaymyz!

P.S. Men ótken jyly da tap osy mәsele jóninde Preziydentke beyne-mәlimdeme jasaghanmyn. Oghan resmy týrde jauap bolmasa da el-júrt tarapynan asa zor qoldau kórdim. Búl joly da últ-úrpaghynyng erteninen ýmiti bar kez kelgen adamnyng ýn qatpay qalmasy anyq. Aqsaqal-qarasaqaldar bastaghan san myndaghan jandardan qol jinaudy bilmey nemese qiynsynyp otyrgham joq, eger myna «oyyn» toqtalmasa, olardyng oiyndary osylghansha әreket eterimiz anyq!

Sóz onynda aitarym, qadirli Preziydent Qasym-Jomart Kemelúly! Óziniz Baghdarlama retinde úsynyp otyrghan «Taza Qazaqstan» ýshin – «últ bolmysynyng ózegine ainalugha tiyis tazalyq ýshin» birge kýreseyik!

Svetqaly Núrjan,

Otan ordeninin, QR Memlekettik  syilyghynyng iyegeri

Abai.kz