Konstitusiyalyq komissiyanyng VIII otyrysynda Qazaqstan zangerler odaghynyng tóraghasy Serik Aqylbay memleketting jariya-qúqyqtyq jauaptylyghyn Ata Zang dengeyinde bekitudi úsyndy.

Spiyker memlekettik organdar men lauazymdy túlghalardyng әreketsizdigi mәselesine erekshe nazar audardy. Dәl osy әreketsizdik qúqyqtardyng eng jii búzylularyna әkeledi. Búl – ótinishterdi qarau merzimderining sozyluy, mindetti sheshimderding qabyldanbauy, sot aktilerin oryndaudan jaltaru, qyzmettik mindetterge formaldy kózqaras tanytu. Sonyng saldarynan adam qúqyqtyq belgisizdik jaghdayynda qalady, yaghny onyng qúqyqtary tanylghanymen, is jýzinde iske asyrylmaydy.

«Áreketsizdik kezinde de, zansyz әreketter jasalghan jaghdayda da biylik ókilettikterin jýzege asyrudyng zanda belgilengen tәrtibi búzylady jәne jeke túlghanyng mýddelerine núqsan keledi. Osynday syn-qaterdi eskere otyryp, memleket azamatty zansyz әreketter men sheshimder qaupinen barynsha qorghau ýshin ózara is-qimyl rәsimderin túraqty janartyp, is jýrgizu zannamasynyng tiyimdiligin arttyryp otyrady», - dep atap ótti Serik Aqylbay.

2021 jyly Ákimshilik rәsimdik-prosestik kodeksting qabyldanyp, qoldanysqa enui de kóp jayttan habar beredi. Kodeks memlekettik apparattyng qúqyqtyq sanasyna týbegeyli ózgeris engizip, «azamat bәrin ózi dәleldeuge tiyis» degen týsinikten «eger azamatta memlekettik organdar sheshimderining zandylyghyna kýmәn tuyndasa, kerisinshe, sonyng zandylyghyn dәleldeu – memlekettik organnyng mindeti» qaghidatyna kóshuge mәjbýr etti.

«Qylmystyq qudalau, әkimshilik mәjbýrleu, liysenziyalau, jer jәne salyq salalaryndaghy jaghdaylar erekshe sezimtal, óitkeni búl salalarda biylik tarapynan jiberilgen qateler nemese ókilettikterdi teris paydalanu eleuli әri úzaq merzimdi saldargha әkelui mýmkin. Sondyqtan memleketting jariya-qúqyqtyq jauaptylyghyn konstitusiyalyq dengeyde bekitu mәselesin kóteru manyzdy. Búl azamattyq-qúqyqtyq jauaptylyqtyng dәstýrli institutyn tolyqtyrady, jeke adam men jariya biylik arasyndaghy búzylghan tepe-tendikti qalpyna keltiruding tiyimdi qúraly bolady», – dedi komissiya mýshesi.

Múnday jaghdayda ziyandy óteu ótemdik, preventivtik jәne qúqyqtyq-tәrbiyelik syndy birneshe funksiyany atqarady. Qúqyq qoldanu tәjiriybesi kórsetkendey, ziyandy óteuding naqty rettelgen әri konstitusiyalyq kepildendirilgen tetigi bolmasa, azamattar dәleldeu qiyndyqtaryna, memlekettik organdardyng formaldy kózqarasyna jәne sot prosesterining sozyluyna tap bolady.

Búl qúqyqtardy qorghaudyng tiyimdiligin tómendetip, jariya biylikting jauaptylyghy qaghidatynyng ózine núqsan keltiredi. Sondyqtan kóptegen qúqyqtyq jýielerde múnday qúqyq konstitusiyalyq dengeyde bekitiledi. Qazaqstanda búl baghyt azamattyq zannama, әkimshilik sot isin jýrgizu jәne sot praktikasy arqyly damyp keledi.

«Konstitusiyalyq Sot búzylghan qúqyqtardy qorghaudyng shynayylyghy men tiyimdiligining manyzyn dәiekti týrde kórsetip keledi. Ziyandy óteu qúqyghyn tikeley Konstitusiyada bekitu zang shygharushy ýshin de, sottar ýshin de manyzdy baghdar bolar edi. Al qogham túrghysynan búl memleketke senimdi kýsheytip, ony tek basqarushy organ ghana emes, óz sheshimderining saldary ýshin jauap beretin institut retinde qabyldaugha mýmkindik beredi», – dedi Serik Aqylbay.

Sonymen birge, Serik Aqylbay azamattardan týsken oryndy úsynystar nazardan tys qalmaghanyn, búl qogham men memleketting ashyq әri syndarly dialogynyng aiqyn kórinisi ekenin jetkizdi.

«Sondyqtan men jobany býkilhalyqtyq referendumgha shygharu jóninde búdan búryn aitylghan úsynysty qoldaymyn», – dedi Qazaqstan zangerler odaghynyng tóraghasy.

Abai.kz