Auqymdy raqymshylyq: Qazaqstanda myndaghan әielding jazasy jenildetiledi
Ishki ister ministrliginde jana Konstitusiyanyng qabyldanuyna oray jariyalanghan raqymshylyq turaly zannyng qalay jýzege asyrylatyny jóninde týsindirdi.
Vedomstvonyng mәlimetinshe, búl jolghy raqymshylyq ayasynda sottalghan әielderding qúqyqtyq jaghdayyn jaqsartugha jәne olardy bosatugha erekshe nazar audarylghan. Zannyng kýshi jalpy sany 2902 әielge qatysty qoldanylady. Onyng ishinde 249 әiel qazirgi uaqytta bas bostandyghynan aiyru mekemelerinde jazasyn ótep jatyr, al qalghandary probasiyalyq baqylauda túr. Taghy bir bóligi tergeude.
Jalpy alghanda, raqymshylyq 15 mynnan astam sottalghan adamdy qamtidy. Aldyn ala esepteuler boyynsha, shamamen 4,5 myng adam qylmystyq jauaptylyq pen jazadan bosatylady. Sonymen qatar taghy 10,8 myng sottalghan adamnyng jaza merzimi qysqartylady nemese taghayyndalghan jazasynyng kólemi jenildetiledi.
– Raqymshylyqty qoldanu jogharyda atalghan sottalghandardyng barlyghy birden bosatylady degendi bildirmeydi. Zannyng әrbir adamgha qatysty qoldanyluy onyng jasaghan qylmysynyng sanatyna, týzeu mekemesindegi minez-qúlqyna, keltirilgen zalaldy óteuine jәne basqa da mәn-jaylargha baylanysty aiqyndalady. Bir azamattar jazasyn әri qaray óteuden tolyq bosatylsa, endi birining ótelmegen jaza merzimi qysqartylady nemese zanda kózdelgen ózge de jenildetu sharalary qoldanylady, – dep atap ótti ministrlik.
Ayta keteyik, elimizde auqymdy raqymshylyq búghan deyin Konstitusiyanyng 30 jyldyghyna oray jýrgizilgen bolatyn. Ol shamamen 10 myng sottalghan adamdy qamtydy, olardyng 3,3 myny әielder bolghan.
Qazirgi raqymshylyqpen qatar, songhy jyldary Qazaqstanda zan búzghan әielderdi jan-jaqty qoldaugha baghyttalghan jýieli sharalar qabyldanyp keledi. Atap aitqanda, 2025 jyldan bastap Qazaqstan Respublikasy Qylmystyq kodeksining 74-babyna engizilgen manyzdy ózgerister kýshine endi.
Janartylghan normagha sәikes, sot endi kәmeletke tolmaghan balalary bar nemese olardy tәrbiyelep otyrghan әielderge jazany óteudi 5 jylgha deyingi merzimge (biraq bala 14 jasqa tolghangha deyingi kezennen aspaytyn merzimge) keyinge qaldyrugha mindetti. Býgingi tanda búl progressivti norma bas bostandyghynan aiyru oryndarynda jaza óteui tiyis bolghan 667 әielge qoldanylyp, olardyng otbasynda qalyp, balalaryn tәrbiyeleuine mýmkindik berdi. Osynday kepildik endi kәmeletke tolmaghan balany óz betinshe tәrbiyelep otyrghan er adamdargha da qarastyrylghan.
Sonymen qatar Parlament qylmystyq, qylmystyq-prosestik, qylmystyq-atqaru zannamasyn jәne Ákimshilik qúqyq búzushylyq turaly kodeksti Konstitusiya talaptaryna sәikestendiru mәseleleri jónindegi zandy qabyldady.
Qújatta әielderding jazany óteu jaghdaylaryn jaqsartugha baghyttalghan birqatar normalar kózdelgen. Atap aitqanda, әielderding tolyq qauipsizdik mekemelerinde jaza óteuine tyiym salynady, otbasy mýshelerimen telefon arqyly sóilesuge qoyylghan shekteuler alynyp tastalady, kәmeletke tolmaghan balalary bar әielderge tәrtiptik jazalardy merziminen búryn alyp tastau mýmkindigi beriledi. Sonday-aq jýkti sottalghan әielderge qylmystyq-atqaru jýiesi mekemelerinen tys azamattyq perzenthanalarda bosanu qúqyghy úsynylady.
Búdan bólek, әleumettik-túrmystyq kepildikter de keneytiledi. Onyng ishinde sәlemdemeler men kezdesuler sany kóbeytilip, seruendeu uaqyty úzartylady, sonday-aq azyq-týlik pen birinshi kezektegi qajetti tauarlardy satyp alugha júmsalatyn qarajat kólemi arttyrylady.
Sonymen birge Ishki ister ministrligi raqymshylyqtyng sybaylas jemqorlyq, terrorizm jәne ekstremizm qylmystary, azaptau, adam óltiru, adam saudasy, memlekettik opasyzdyq, jynystyq qolsúghylmaushylyqqa qarsy qylmystar, onyng ishinde kәmeletke tolmaghandargha qatysty qylmystar, әielder men balalardy azaptau, sonday-aq ózge de asa qauipti qylmystar ýshin sottalghan adamdargha qoldanylmaytynyn eske saldy.
Vedomstvoda әielderge qatysty izgilik aktilerining qoldanyluyna naqty mysaldar keltirildi.
Mәselen, 25 jastaghy әiel úrlyq jasaghany ýshin 5 jylgha bas bostandyghynan aiyrylyp, qazirgi uaqytta Shyghys Qazaqstan oblysyndaghy qylmystyq-atqaru jýiesi mekemesinde jazasyn ótep jatyr. Raqymshylyqtyn qoldanyluynyng arqasynda ol otbasyna oralyp, dýniyege keletin sәbiyine dayyndalyp, bostandyqta ómirining jana kezenin bastau mýmkindigine ie bolady.
Taghy bir mysal – 35 jastaghy sottalghan әiel. Jenil jolmen tabys tabudy kózdep, ol esirtki jasyrushy retinde júmys isteuge kelisip, nәtiyjesinde 5 jylgha bas bostandyghynan aiyrylghan. Otbasynda ony júbayy men eki balasy kýtude. Býginde sottalghan әiel ózining býkil otbasynyng taghdyryna әser etken ýlken qatelik jibergenin moyyndaydy. Raqymshylyqtyng arqasynda onyng jaza merzimin qysqartugha jәne jaqyndaryna erterek oralugha mýmkindigi payda boldy.
Abai.kz