2026 jylghy 11 aqpanda Astana qalasynda Euraziyalyq integrasiya institutynyng (EII) «Ashyq sayasat» saraptamalyq klubynyng alanynda «Konstitusiya-2026: Qazaqstannyng sayasy janghyruynyng jana kezeni» taqyrybynda pikirtalas ótti. Saraptamalyq kezdesu shenberinde memlekettik basqaru jýiesin, bir palataly parlamentting qyzmetin, partiyalyq damudy jәne sayasy janghyrtudyng basqa da baghyttaryn qozghaytyn jana Konstitusiya jobasynyng negizgi erejeleri talqylandy.

Euraziyalyq integrasiya institutynyng Ghylymiy-teoriyalyq taldau jәne әdisnamalyq qamtamasyz etu departamentining basshysy Arman Eshmúratov ózining kirispe sózinde Konstitusiyanyng jana jobasynyng qoghamda jan-jaqty әri belsendi talqylanyp jatqanyn atap ótti.

«Jana Konstitusiya jobasy týrli dialog alandarynda, әleumettik jelilerde, BAQ-ta jәne sarapshylar qauymdastyghynda belsendi talqylanyp kele jatyr. Úsynystar әzirleu ýshin arnayy Júmys toby, sodan keyin deputattar, zangerler jәne basqa sarapshylardan túratyn Konstitusiyalyq komissiya qúryldy. EGov jәne eOtinish platformalary arqyly Komissiyanyng qarauyna azamattar, kәsipodaqtar, salalyq, erikti jәne basqa da úiymdardan eki mynnan astam ótinish jiberildi. Nәtiyjesinde 30 qantarda Qazaqstan Respublikasynyng jana Konstitusiyasynyng jobasy jariyalandy. Talqylau nәtiyjesinde týpkilikti týzetuler engizilgennen keyin joba býgin Memleket basshysyna úsynylyp, ol referendum kýnin 15 nauryzgha belgiledi», – dedi ol.

A. Eshmúratovtyng aituynsha jana Konstitusiya eldi odan әri sayasy janghyrtugha baghdarlanghan jәne Memleket basshysynyng aldynghy sayasy reformalar jiyntyqtarynyng jalghasy bolyp tabylady. Úsynylghan ózgerister memlekettik instituttardy nyghaytugha, memlekettik jýiening túraqtylyghy men basqaru sapasyn arttyrugha baghyttalghan.

Sarapshylardyng erekshe nazary azamattardyng mýddelerining ókildigin kýsheytuge jәne sayasy prosesterge degen senimdi arttyrugha mýmkindik beretin partiyalyq jýieni damytugha jәne sayasy bәsekelestik ýshin mýmkindikterdi keneytuge audaryldy.

Qazaqstandyq qoghamdyq damu institutynyng «MediaLab» Ortalyghynyng basshysy Jaqsybek Jiyenәliyevting pikirinshe, proporsionaldy jýiege kóshu partiyalyq óristing damuyn yntalandyrady.

«Proporsionaldy negizde qúrylatyn bir palataly parlamentti engizu sayasy partiyalardyng saylaushylar aldyndaghy jauapkershiligin arttyrady. Bolashaqta sayasy birlestikter ishinde kadrlyq ózgerister boluy mýmkin. Jana partiyalyq bastamalardyng payda boluyn joqqa shygharugha bolmaydy», – dedi Jiyenәliyev.

Deliyberativti demokratiyany damytuda Qazaqstan Halyq kenesi jana organnyng manyzy zor. Qoldanbaly etnosayasy zertteuler institutynyng diyrektory Luiza Uzarova sheshim qabyldauda azamattyq qoghamnyng kóbirek qatysu qajettiligine nazar audardy.

«Qazaqstan Halyq kenesin qúru-uaqyt talaptaryna sәikes keletin naqty qadam. Onda qoghamdyq úiymdar, etnomәdeny birlestikter jәne mәslihat deputattary men qoghamdyq kenes mýsheleri atynan ónirlik mýddeler úsynylady. Búl organ zang shygharu bastamasyn jýzege asyrady. Osy túrghydan, azamattyq qogham sheshim qabyldau prosesine terenirek enedi dep aitugha bolady», – dep atap ótti sarapshy.

Parlamentarizm institutynyng bas mamany Núrjan Sәulenning aituynsha, Halyq kenesi – sarapshylar, qoghamdyq úiymdar men instituttar qoghamdyq-sayasy damudyng ózekti mәseleleri boyynsha óz pikirlerin aita alatyn jana alan.

«Bolashaqta osy organnyng arqasynda zang shygharu prosesi jedeldetilui mýmkin. Azamattyq qoghamnyng úsynystaryn eskere otyryp, Halyq kenesi júmysynyng reglamenti men tetigin egjey-tegjeyli belgileu manyzdy. Tiyisinshe, referendum qorytyndysy boyynsha jana Konstitusiyanyng jobasy maqúldanghan jaghdayda, osy instituttyng qyzmetin retteytin jeke zang qabyldau qajet bolady», – dedi ol.

Sarapshylar sonday-aq memleket damuynyng strategiyalyq baghyttary retinde ghylym men innovasiyany konstitusiyalyq anyqtaudyng manyzdylyghyn atap ótti. Qoldanbaly etnosayasy zertteuler instituty diyrektorynyng orynbasary Dinmúhammed Ghaliyding aituynsha, búl adamy kapitaldy nyghaytugha jәne ekonomikany tehnologiyalyq janartugha úzaq merzimdi baghdar beredi.

«Konstitusiya jobasynyng kirispesinde bilim, ghylym jәne innovasiyagha baghdarlardy belgileu bizding birtútas halyq retinde damudyng ziyatkerlik vektoryn tandaytynymyzdy kórsetedi. Búl elding ghylymy salada aitarlyqtay әleuetining boluyn rastaydy jәne múnay-gazgha tәueldilikten bilim men tehnologiyalargha negizdelgen ekonomikagha birtindep kóshu ýshin mýmkindik jasaydy. 3-bapta ghylymgha da nazar audarylady, búl mening oiymsha, osy baghyttaghy memlekettik baghdarlamalardy jýieli qoldaugha әkeledi. Búl elimizding adamy kapitalyn arttyrugha kómektesedi jәne jastardy ghylymdy ómirdegi basty qyzmet retinde tandaugha yntalandyrady dep ýmittenemin», – dep atap ótti ol.

Saraptamalyq klub otyrysynyng qorytyndysy boyynsha praktikalyq úsynymdar әzirlenip, mýddeli memlekettik organdargha jiberiledi.

Abai.kz