Ontýstik Koreyanyng búrynghy preziydenti Yun Suk-Yul kóteriliske basshylyq etkeni ýshin ómir boyy bas bostandyghynan aiyryldy, onyng әskery týs engizuge әrekettengeninen beri de bir jyldan astam uaqyt ótti.

Onyng qysqa merzimdi әskery biyligi Ontýstik Koreyany daghdarysqa úshyratty, el auanyn ekige bóldi jәne alty aidan keyin oppozisiyanyng ýlken jenisine әkelip soqty.

65 jastaghy Yun biylikti teris paydalanghany jәne tútqyndaugha kedergi keltirgeni ýshin bes jylgha bas bostandyghynan aiyrylghan bolatyn, odan syrt taghy eki sot prosesine tap boldy. Songhy ýkim eng auyr aiyp - kóteriliske basshylyq etuge qatysty boldy.

Kóterilis degenimiz - qalyptasqan ýkimetke nemese biylikke qarsy kýsh qoldanu nemese ony qúlatu әreketi.

Ontýstik Koreya konstitusiyasy boyynsha, qazirgi preziydent kóterilis nemese opasyzdyqtan basqa qylmystyq qudalaudan immuniytetke iye.

Beysenbide (19 aqpan) Seul soty Yun Sok Yuliding 2024 jyldyng 3 jeltoqsanyndaghy әreketteri, әsirese Últtyq Assambleyany jabu ýshin әskery kýshterdi júmyldyru jәne sayasatkerlerdi tútqyndau turaly búiryq berui, konstitusiyany búzu bolyp tabylady dep sheshti.

Tóraghalyq etushi sudiya Djy Gvy Yon Yun Sok Yulidi «kóterilisting basty qozdyrushysy», «Últtyq Assambleyany bir jolata túralatpaq boldy» dep aiyptady. Ayyptaushy tarap Yun Sok Yuliding «óz isine ókinbeytinin» algha tartyp, «jenil jaza ózgelerdi de jeliktirui mýmkin» dep, ólim jazasyn talap etti.

nn Sok Yuli búghan deyin әskery jaghdaydy jariyalau eldi «Soltýstik Koreyany jaqtaytyn», «memleketke qarsy kýshterden» qorghau ýshin jasalghan dep mәlimdegen bolatyn. Biraq keyingi oqighalar onyng shyn mәninde qiyn jaghdaygha tap bolghanyn kórsetti: reytingi tómendep, janjaldargha aralasyp, oppozisiyanyng әieline qarsy sybaylas jemqorlyq turaly aiyptaulardy tergeumen qorqytuyna qaramastan, ol әskery jaghdaydy qorghaudy jalghastyrdy, búl «halyqtyng bostandyghy men egemendigin qorghau, últ pen konstitusiyany qoldau ýshin qabyldanghan shara» dep mәlimdedi.

Prokurorlar sonymen qatar Yun Sok Yoldy Soltýstik Koreyany Ontýstik Koreyagha shabuyl jasaugha iytermeleuge tyrysty, osylaysha әskery jaghday jariyalaugha syltau jasady dep aiyptady.

Búl aiypty taqqan kezde prokurorlar búrynghy Áskery barlau burosynyng diyrektory Yo In Hyonnyng telefonynan tabylghan dәlelderdi keltirdi, onda yqtimal arandatushylyq әreketterge menzeytin sózder bar edi. Prokurorlar sonday-aq «túraqsyzdyq tudyru nemese kýtpegen mýmkindikterdi paydalanu» әreketterin jaqtaytyn siyaqty kórinetin jazbany keltirdi.

Qantar aiynda bastalghan sot prosesinde Yun Sok Yoldyng eki Koreya arasyndaghy әskery qaqtyghysty qozdyru ýshin Soltýstik Koreyanyng әue kenistiginen drondardy úshugha búiryq bergeni turaly aiyptaular qarastyrylady.

in Sok Yoldyng túsynda búrynghy qorghanys ministri bolghan Yu In Hyon men Kim Yon Hyon da osy aiyptar boyynsha aiyptaldy.

in Sok-il ótken jyly búrynghy premier-ministr Han Dak-Sudyng kóteriliske kómektesti jәne ony qoldady degen aiyppen sot otyrysynda bergen kuәligi kezinde jalghan kuәlik bergeni ýshin jalghan aiyptaumen de aiyptaluda.

Prokurorlar Yundy әskery jaghday jariyalanghangha deyin ýkimet otyrysyn ótkizudi josparlaghanyn aityp, jalghan kuәlik berdi dep aiyptauda. Tergeushiler Yunnyng múnday jospary bolmaghanyn jәne kezdesudi tek Han Dak-Sudyng ótinishi boyynsha ótkizgenin mәlimdedi.

Áskery jaghday jariyalaugha әrekettenuge qatysty aiyptaulardan basqa, Yun taghy birneshe iske qatysy bar.

Ol jәne taghy 32 adam 2023 jyly jas әskeriy-teniz ofiyserining ólimine qatysty tergeuge kedergi keltirdi jәne is boyynsha kýdiktilerge kómektesti jәne olardy qoldady degen aiyppen aiyptaluda.

Sonymen qatar, Yun 2022 jylghy preziydent saylauyna aralasty jәne nauqan kezinde jalghan mәlimdemeler jasady degen aiyppen aiyptaluda.

Ontýstik Koreyanyng búrynghy preziydenttergining kóteriliske qatysqany ýshin sottaluy birinshi ret emes.

1980 jyldary Ontýstik Koreyany әskery diktator retinde basqarghan Chun Du Hvan kóteriliske basshylyq etkeni ýshin ólim jazasyna kesildi, keyinnen ol ómir boyy bas bostandyghynan aiyrumen auystyryldy.

Onyng odaqtasy jәne múrageri Ro Te U da kóteriliske qatysqany ýshin úzaq merzimdi bas bostandyghynan aiyru jazasyna kesildi. Ekeui de aqyrynda keshirildi.

Degenmen, prokurorlar Yun Sok Yuliding 2024 jyly әskery jaghday engizu әreketi «1979 jyly Chun Du Hvan men Ro Te U bastaghan әskery tónkeristen góri últtyq qadir-qasiyetke әldeqayda kóp ziyan keltirdi» dep mәlimdeydi.

Zang professory Lim Djy Bong ýkim shygharar aldynda BBC-ge sudiyanyng Yun Sok Yulidi «Yun Sok Yulidi ómir boyy bas bostandyghynan aiyru jazasyna kesui – onyng qaharmangha ainaluynyng aldyn alu» dedi..

Ol ólim jazasynyng sayasy tәuekelderge әkeletinin, Yun Sok Yuliding jaqtastarynyng narazylyghyn odan әri kýsheytip, ishki tәrtipsizdikterdi ushyqtyruy mýmkin ekenin týsindirdi.

Tipti ólim jazasy da ómir boyy bas bostandyghynan aiyrugha ten, sebebi Ontýstik Koreya 1997 jyldyng jeltoqsanynan beri ólim jazasyn oryndamaghan.

Amerika Qúrama Shtattarynda túratyn Ontýstik Koreya boyynsha sarapshy Kristofer Djumin Ly Yun Sok Yuli aqyrynda Chun Du O men Ro Mu Hyonnyng taghdyryna úqsas keshirimge ie bolady dep sanaydy.

«Búl Ontýstik Koreya sayasatynda keng taralghan tәjiriybe. Ýkimge qaramastan, búl tek qylmystyng auyrlyghyn simvolikalyq týrde moyyndau», - dedi ol.

Abai.kz