Qazaqstannyng aqparattyq egemendigi maniyfesi
Álem taghy da tenselip túr.
Tayau Shyghys órtenip jatyr, naryqtar qaltyrap, ýirenshikti odaqtar syzat bere bastady. Qazan aiynda Gaza sektoryndaghy jaghday qayta ushyqqanda, әlemdik telearnalar tәulik boyy derlik tikeley efir jýrgizdi. Aymaqtaghy nysandargha jasalghan soqqylar múnay baghasyna әser etken sәtte, birjalar birden jauap qatty - búl Qazaqstangha tikeley yqpal etti.
Al biz sol mezette janalyq taspalaryn ashyp, Reuters, AFP jәne basqa da agenttikterding habarlaryn qaytalap oqumen otyrdyq.
Kóptegen jyldar boyy Qazaqstannyng Mәdeniyet jәne aqparat ministrligi budjetten ondaghan milliard tenge alyp keledi - otandyq búqaralyq aqparat qúraldaryn damytugha, aqparattyq egemendikti nyghaytugha, óz kýn tәrtibimizdi qalyptastyrugha qarjy túraqty týrde bólinedi. Esepter jariyalanady. Tújyrymdamalar bekitiledi.
Alayda iri halyqaralyq daghdarys bola qalsa – meyli ol Tayau Shyghystaghy shiyelenis bolsyn, kórshi elderge qarsy sanksiyalyq paketter bolsyn nemese Kaspiy arqyly ótetin logistikalyq dәlizderdegi irkilister bolsyn – birden bayqalady: bizding óz qatysuymyz ol jerde joqtyng qasy.
Reseyge qarsy jana sanksiyalar engizilgende – Qazaqstan kórshi әri sauda seriktesi retinde eriksiz nazar aimaghyna ilikkende, bizding qay jurnalist Brusselide nemese Vashingtonda túraqty týrde júmys istep otyr?
Aughanstanda kýshter tepe-tendigi ózgergende, Ortalyq Aziya ýshin tuyndaytyn qaterlerdi týsindirip beretin aimaqtaghy óz tilshimiz bar ma?
ÚQShÚ nemese ShYÚ sammitterinde elimizding qauipsizdigi men ekonomikasyna yqpal etetin sheshimder qabyldanghanda, biz tereng taldau estiymiz be?, JOQ! Baspasóz habarlamasynan qysqasha mazmúnyn ghana oqimyz.
Biz ózimizdi jii aimaqtyq derjava dep ataymyz. Múnaydy KTK arqyly eksporttaymyz, Transkaspiy baghytyn damytamyz, Qytay men Europa arasyndaghy tranzittik hab retindegi rólimizdi dәripteymiz. Biraq aqparattyq maghynada әli de dәrmensiz tútynushymyz. Tipti óz mýddemizge qatysty mәselelerde de ózgening týsindirmesine tәueldimiz.
Aqparattyq tәueldilik – jalang teoriya emes. Búl – naqty osaldyq. Men búl turaly jii jazamyn.
Eger sen óz ústanymyndy ózing týsindirmesen, ony sen ýshin ózgeler týsindiredi. Keyde әdil, keyde teris. Sonda elding shynayy bolmysyna esh qatysy joq beynesi qalyptasady.
Qogham «qarjyny iygeru» turaly esepterden sharshady. Media damuy jónindegi bannerleri jarqyraghan forumdardan jalyqty. «Jariyalanghan materialdar sany», «auditoriya qamtuy» sekildi formaldy kórsetkishterden qajydy.
Aytynyzshy, sol materialdardyng qanshasy shyn mәninde halyqaralyq kýn tәrtibine yqpal etedi? Qanshasy elden tys jerde dәiekteledi? Qanshasy Qazaqstandy derbes oiynshy retinde tanytady?
Bizge shynayy halyqaralyq qatysu qajet – simvolikalyq emes, jýieli. Negizgi astanalarda túraqty tilshilik qosyn ashyndar. Halyqaralyq saraptamagha investisiya – jaghympazdyq pen tamyr-tanystyqqa emes, apa men yqpalgha aqy tólenetin ashyq әri әdil memlekettik aqparattyq tapsyrys bolu kerek..
Biz egemendikting – aqparattyq sayasat tújyrymdamasyndaghy bir tarmaq emes, әlem dýr silkinge sәtte óz ýnindi ózing aita alu qabileti ekenin týsinuimiz kerek.
Ázirge búl ýn tolyqqandy estilmeydi.
Eger biz shynymen de әlemdik sayasattyng subektisi bolghymyz kelse – búghan Preziydent Qasym-Jomart Toqaev shaqyryp otyr - basqa derjavalardyng mýddeleri toghysqan kartadaghy jay ghana aumaq bolyp qalghymyz kelmese, onda ózgelerding bayandauymen ómir sýrudi dogharyp, әlemge qatysty óz kózqarasymyzdy qalyptastyrugha tiyispiz – dәleldi, kәsiby әri estiletin kózqarasty.
Sonyng uaqyty jetti, bayaghyda jetken!
Biygeldi Ghabdulliyn
Abai.kz