Ýkimet  Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyng Ádiletti jәne әleumettik baghdarlanghan Qazaqstan qúru jónindegi tapsyrmalaryn jýzege asyru ayasynda halyqty qoldaugha baghyttalghan auqymdy júmystar jýrgizude. Jana Konstitusiyada bekitilgen әleumettik memleket qaghidattary azamattardyng barlyq sanatyn — balaly otbasylardy, jastardy, mýgedektigi bar adamdardy, zeynetkerlerdi, әleumettik sala qyzmetkerlerin jәne tabysy tómen azamattardy qamtityn naqty sheshimder arqyly jýzege asyrylyp otyr.

Býginde әleumettik qoldau auqymy milliondaghan adamdy jәne jýzdegen milliard tengeni qamtyp otyr. 2,5 millionnan astam adam zeynetaqy alady, 630 mynnan asa kópbalaly otbasy jәrdemaqymen qamtylghan, 544 mynnan astam azamat mýgedektik boyynsha qoldau alady, auyldyq jerlerde shamamen bir million túrghyn jana medisinalyq infraqúrylymgha qol jetkizdi, al bilim beru granttarynyng sany songhy bes jylda 93 mynnan astamgha jetti.

Býginde elimizde әleumettik qoldaudyng kóp dengeyli jýiesi qalyptasqan. Ol tegin medisinalyq kómek, memlekettik jәrdemaqylar, zeynetaqymen qamsyzdandyru, bilim men ghylymdy qoldau, ana men balany qorghau, sonday-aq әleumettik túrghydan osal toptargha arnalghan arnayy qorghau baghdarlamalaryn qamtidy.

Búl sharalardyng kópshiligi qarjylandyru kólemi jaghynan da, qamtityn azamattar sany jaghynan da búryn-sondy bolmaghan.

Barshagha qoljetimdi medisina

Tegin medisinalyq kómekting kepildendirilgen kólemin saqtau jәne mindetti әleumettik medisinalyq saqtandyru jýiesin әri qaray damytu әleumettik sayasattyng basty jetistikterining biri bolyp qala bermek. Ýkimet Memleket basshysynyng tapsyrmasyna sәikes, azamattardyng túrghylyqty jerine qaramastan medisinalyq qyzmetterding qoljetimdiligi men sapasyn arttyrugha baghyttalghan densaulyq saqtau jýiesin dәiekti týrde janghyrtu júmystaryn jýrgizude.

Býginde qazaqstandyqtar memleket esebinen keng auqymdy medisinalyq kómekter: dәrigerler kenesi men profilaktikalyq tekserulerden bastap, qúny ondaghan million tengege jetetin joghary tehnologiyaly operasiyalargha deyin tegin aluda. Kardiohirurgiyalyq operasiyalar, neyrohirurgiyalyq aralasular, aghza transplantasiyasy, onkologiyalyq aurulardy emdeu, siyrek patologiyasy bar nauqastargha kómek jәne basqa da qymbat em týrleri qarjylandyrylady. Memlekettik qoldau bolmaghan jaghdayda múnday em kóptegen otbasylar ýshin qoljetimsiz bolar edi.

Onkologiyalyq tekseruler tegin medisinalyq kómekting kepildendirilgen kólemine engizildi. Sonyng nәtiyjesinde shamamen 300 myng adam qosymsha diagnostikadan ótu mýmkindigin aldy.

Jýrgizilip jatqan júmystardyng nәtiyjesinde demografiyalyq kórsetkishter túraqty týrde jaqsaryp keledi. Ómir sýru úzaqtyghy tarihy eng joghary dengeyge jetip, 75,97 jasty qúrady. Qazaqstan sonday-aq Dýniyejýzilik densaulyq saqtau úiymynyng júqpaly emes aurulardan bolatyn mezgilsiz ólim-jitimdi azaytu jónindegi maqsatty kórsetkishine merziminen búryn qol jetkizdi. Sonymen qatar profilaktikalyq medisina damyp keledi, skriningtik baghdarlamalar keneytilude, erte diagnostikanyng jana әdisteri engizilude jәne dispanserlik baqylau jýiesi jetildirilude.

Memleket esebinen joghary tehnologiyaly medisinalyq kómek

Memleket azamattardy qymbat әri joghary tehnologiyaly medisinalyq kómekpen qamtamasyz etu baghytyndaghy júmysty jýieli týrde jalghastyryp keledi. Tegin medisinalyq kómekting kepildik berilgen kólemi men mindetti әleumettik medisinalyq saqtandyru jýiesi arqyly qazaqstandyqtar tabys dengeyine qaramastan zamanauy diagnostika, emdeu әdisteri jәne kýrdeli hirurgiyalyq operasiyalargha qol jetkizude.

Auyr tua bitken aurulary men patologiyalary bar balalargha erekshe kónil bólinedi. Jyl sayyn tua bitken aurulary bar shamamen 1,5 myng nәrestege operasiya jasalady, olardyng shamamen 40%-y az invazivti endoviydeohirurgiyalyq tehnologiyalarmen jasalady.

Sonymen qatar balalar kardiohirurgiyasy da damyp keledi. Jyl sayyn elimizde jýrek-qan tamyr jýiesining tua bitken aqaulary bar balalargha shamamen 2 myng ashyq operasiya jasalady.

Zamanauy medisinalyq tehnologiyalardy engizu nәrestelerding operasiyadan keyingi ómirshendigin 88%-dan 93%-gha deyin arttyrugha mýmkindik berdi. Búdan bólek, 19 innovasiyalyq medisinalyq tehnologiyanyng engizilui balalardy shetelde emdeuge jiberu sanyn eki ese qysqartyp, joghary tehnologiyaly kómekti el ishinde qoljetimdi etti.

Qymbat em men dәri-dәrmekpen qamtu da keneyip keledi. 2018 jyly tegin dәri-dәrmekpen 1,9 million adam qamtylsa, 2025 jylgha qaray búl kórsetkish 3,4 milliongha jetti. Ambulatoriyalyq dәri-dәrmekpen qamtamasyz etuge bólinetin qarjy osy kezende 87,2 milliard tengeden 337,4 milliard tengege deyin ýsh ese ósti.

Medisinalyq infraqúrylymdy auqymdy janghyrtu

Medisinalyq infraqúrylymdy damytu densaulyq saqtau jýiesin janghyrtudyng eng auqymdy baghyttarynyng birine ainaldy. Songhy jeti jylda elimizde 1250-den astam densaulyq saqtau nysany salyndy, onyng 800-den astamy songhy ýsh jylda ghana paydalanugha berildi.

Auyl medisinasyn damytugha erekshe kónil bólinude. Auylda densaulyq saqtaudy janghyrtu jónindegi últtyq joba ayasynda 655 alghashqy medisinalyq-sanitariyalyq kómek nysany salyndy. 200-den astam auyldyq eldi mekender alghash ret ózderining medisinalyq mekemelerine ie boldy, al milliongha juyq auyl túrghyndary audandyq nemese oblystyq ortalyqtargha barmay-aq túrghylyqty jerining janynda medisinalyq kómek alugha mýmkindik aldy.

Bir mezgilde júmys istep túrghan auruhanalar men emhanalardy janghyrtu jýrgizilude, medisinalyq jabdyqtar janartyluda, sifrlyq tehnologiyalar men telemedisina engizilude, konsulitasiyalyq-diagnostikalyq kómek kórsetu mýmkindikteri keneytilude.

Analardy erekshe qoldau

Analardy qoldau jәne әielderding densaulyghyn qorghau әleumettik sayasattyng negizgi baghyttarynyng biri bolyp qala beredi. Memleket basshysynyng tapsyrmasy boyynsha Ýkimet jýktilikti josparlaudan bastap balanyng dýniyege kelui men bosanghannan keyingi baqylaugha deyingi barlyq kezenderdi qamtityn keshendi júmysty jýzege asyruda.

Tәuelsizdik jyldary Qazaqstanda ana ólimining kórsetkishi alty esege tómendedi. Tek songhy bes jylda ol taghy 35%-gha qysqardy. Býgingi tanda jýkti әielderding 90%-dan astamy jýktilikting 12 aptasyna deyin esepke alynady, búl tәuekelderdi uaqtyly anyqtaugha jәne qajetti medisinalyq kómek kórsetuge mýmkindik beredi.

2025 jylghy tamyzdan bastap «Analar saulyghy» baghdarlamasy jýzege asyryluda. Ol alghashqy medisinalyq-sanitariyalyq kómek dengeyinde әielder ýshin 15 tegin tekseruden ótudi qarastyrady. Sonymen qatar «Bir kýndik klinika» jobasy damytyluda, ol jýkti әielderge barlyq qajetti zertteuler men mamandar konsulitasiyalarynan bir kýn ishinde ótuge mýmkindik beredi. 2024 jyldan bastap Qazaqstanda fetalidy medisina – úryqtaghy patologiyalardy jatyrishilik emdeuding zamanauy baghyty engizildi.

Bosandyrugha kómektesu infraqúrylymyn damytu jalghasuda. Elimizde 273 qalalyq jәne 152 auyldyq әielder konsulitasiyasy, sonday-aq oblystyq perinataldyq ortalyqtar janyndaghy 24 konsulitasiya júmys isteydi. Búdan bólek, bolashaq analargha medisinalyq kómekting qoljetimdiligin arttyru ýshin jana nysandar ashyluda.

Balalar densaulyghyna qamqorlyq

Sonymen qatar balalardyng densaulyghyn qorghau jýiesi kezen-kezenimen kýsheytilip keledi. Songhy jyldary balalargha medisinalyq kómek kórsetuge bólinetin qarjy kólemi eki eseden astam ósip, 264 mlrd tengeden 585 mlrd tengege deyin jetti. Býginde densaulyq saqtau jýiesi shyghyndarynyng shamamen tórtten biri balalar densaulyghyn saqtaugha baghyttalady.

Tәuelsizdik jyldary ishinde nәreste ólimi 7,5 esege tómendedi. Elimizde balalargha medisinalyq kómek kórsetuding kópdengeyli jýiesi qalyptasqan. Ol emhanalardy, kópbeyindi balalar auruhanalaryn, perinataldyq ortalyqtardy jәne mamandandyrylghan medisinalyq úiymdardy qamtidy. Jyl sayyn tua bitken damu kemistigi bar 1,5 myngha juyq jana tughan nәreste jedel em alady, al 2 myngha juyq balagha ashyq jýrekke ota jasaydy.

Medisinalyq onaltudy damytugha erekshe kónil bólinude. Býginde Qazaqstanda balalargha arnalghan 81 medisinalyq onaltu ortalyghy júmys isteydi, onda jýzdegen myng kishkentay pasiyent týrli kómek týrlerin alady. Jana onaltu ortalyqtaryn ashu jәne damuyndaghy auytqulardy erte anyqtap, qajetti kómekti der kezinde kórsetuge mýmkindik beretin erte aralasu qyzmetterin damytu júmystary jalghasuda.

Balaly otbasylardy memlekettik qoldau

Sonday-aq elimizde balanyng dýniyege kelgen sәtinen bastap ony tәrbiyeleuding barlyq kezeninde otbasyn sýiemeldeytin keshendi qoldau jýiesi qalyptastyrylghan. Býginde balalary bar otbasylargha arnalghan bes negizgi jәrdemaqy týri qarastyrylghan.

Bala dýniyege kelgen kezde birjolghy jәrdemaqy tólenedi:
• birinshi, ekinshi jәne ýshinshi balagha – 164 350 tenge;
• tórtinshi jәne odan keyingi balalargha – 272 475 tenge.

Júmys isteytin әielderge jýktilik pen bosanugha, sonday-aq jana tughan balany asyrap alugha baylanysty tabysynan aiyrylghan jaghdayda әleumettik tólem qarastyrylghan. Onyng mólsheri әielding songhy 12 aidaghy ortasha ailyq tabysyna qaray esepteledi. 2026 jylghy 1 mamyrdaghy jaghday boyynsha búl tólemning ortasha kólemi 1,2 million tengeni qúrady.

Sonday-aq bala 1,5 jasqa tolghangha deyin onyng kýtimine baylanysty tabysynan aiyrylghan júmys isteytin әielderge әleumettik tólem tólenedi. Onyng mólsheri songhy eki jyldaghy ortasha ailyq tabystyng 40% kóleminde belgilenedi. Mamyr aiynyng basyndaghy derek boyynsha búl tólemning ortasha mólsheri 86 062 tengege jetti.

Mýgedektigi bar bala tәrbiyelep otyrghan otbasylargha da qoldau kórsetiledi. Olar ay sayyn 81 871 tenge kóleminde jәrdemaqy alady.

Kópbalaly otbasylargha erekshe kónil bólinedi. Kiris dengeyine qaramastan, olargha ay sayynghy jәrdemaqy tólenedi:
• tórt balasy bar otbasylargha – 69 330 tenge;
• bes balasy bar otbasylargha – 86 673 tenge;
• alty balasy bar otbasylargha – 104 017 tenge;
• jeti jәne odan da kóp balasy bar otbasylargha – 121 360 tenge.

Sonymen qatar «Altyn alqa» jәne «Kýmis alqa» alqalarymen marapattalghan analargha qosymsha memlekettik qoldau kórsetiledi.

Mýgedektigi bar balalardy tәrbiyelep otyrghan otbasylargha jeke qoldau kórsetiledi:
• jәrdemaqy mólsheri ay sayyn 81 871 tengeni qúraydy.

Býginde tek kópbalaly otbasylargha arnalghan jәrdemaqymen el boyynsha 630 mynnan astam otbasy qamtylghan, búl atalghan sharany halyqty әleumettik qoldaudyng eng auqymdy baghdarlamalarynyng birine ainaldyrady.

Mýgedektigi bar adamdardy qoldau

Mýgedektigi bar adamdardy qoldau jýiesin jetildiru jalghasuda. Songhy jyldary memlekettik qyzmetterdi alu rәsimderi aitarlyqtay jenildetildi. 2022 jyldan beri medisinalyq-әleumettik saraptama bólimshelerine barmay-aq qajetti rәsimderden ótuge mýmkindik beretin mýgedektikti taghayyndaudyng syrttay proaktivti formaty engizildi. Býgingi tanda kuәlandyrudyng 45%-dan astamy onlayn-formatta jýrgiziledi.

2026 jyldan bastap mýgedektigi boyynsha beriletin memlekettik jәrdemaqylardyng mólsheri 10%-gha artty. Tólem mólsheri:

• I toptaghy mýgedektigi bar adamdar ýshin – 200 myng tengege deyin;
• II toptaghy mýgedektigi bar adamdar ýshin – 154 myng tengege deyin;
• III toptaghy mýgedektigi bar adamdar ýshin – 117 myng tengege deyin.

Az qamtylghan azamattardy qoldau

Qazaqstanda azamattardy әleumettik qoldaudyng kópdengeyli jýiesi júmys isteydi. Ol otbasylardyng ómir sýru sapasyn arttyrugha jәne әleumettik túraqtylyqty qamtamasyz etuge baghyttalghan. Onyng negizgi qúraldarynyng biri – atauly әleumettik kómek. Búl kómek otbasynyng tabys dengeyi men qúramyn eskere otyryp taghayyndalady jәne qoldaugha múqtaj azamattargha naqty kómek kórsetuge mýmkindik beredi.

Enbekke qabiletti azamattar ýshin qoldau sharalary júmyspen qamtugha jәrdemdesu, kәsiptik oqytu jәne júmysqa ornalastyru baghdarlamalaryna qatysumen úshtasady. Eger otbasynda enbekke qabiletti mýsheler bolmasa nemese olar obektivti sebepterge baylanysty júmys istey almasa, qoldau eshqanday qosymsha sharttarsyz kórsetiledi.

2026 jylghy 1 mamyrdaghy jaghday boyynsha atauly әleumettik kómek:

• 34,5 myng otbasygha;

• 186 myng azamatqa;

• jalpy somasy 10,6 mlrd tengege taghayyndaldy.

Sonymen qatar júmyspen qamtugha jәrdemdesu, kәsiptik oqytu, kәsipkerlik bastamalardy qoldau jәne enbek resurstarynyng útqyrlyghyn arttyru sharalary jýzege asyryluda. Múnday tәsil tek qarjylay kómek kórsetip qana qoymay, sonymen birge otbasylardyng tabysyn arttyrugha jәne azamattardyng ómir sýru sapasyn jaqsartugha jaghday jasaydy.

Ómirlik qiyn jaghdaygha tap bolghan azamattargha arnalghan arnayy әleumettik qyzmetter

Aqshalay tólemdermen qatar erekshe qoldaudy qajet etetin azamattargha arnalghan arnayy әleumettik qyzmetter jýiesi damyp keledi. Kómek mýgedektigi bar balalargha, 18 jastan asqan mýgedektigi bar adamdargha, ózine-ózi qyzmet kórsete almaytyn qart azamattargha, túraqty túrghylyqty jeri joq adamdargha, túrmystyq zorlyq-zombylyq pen adam saudasynyng qúrbandaryna, sonday-aq probasiyalyq baqylaudaghy azamattargha kórsetiledi.

Kepildendirilgen kólemdegi arnayy әleumettik qyzmetter ayasynda mynaday keshendi qoldau kórsetiledi:

• әleumettik-túrmystyq qyzmetter;

• әleumettik-medisinalyq qyzmetter;

• әleumettik-psihologiyalyq qyzmetter;

• әleumettik-pedagogikalyq qyzmetter;

• әleumettik-enbek qyzmetteri;

• әleumettik-mәdeny qyzmetter;

• әleumettik-ekonomikalyq qyzmetter;

• әleumettik-qúqyqtyq qyzmetter.

2026 jylghy 1 mausymdaghy jaghday boyynsha arnayy әleumettik qyzmetterdi 649 liysenziyalanghan úiym kórsetude. Qoldaumen 103 973 adam qamtylghan, onyng ishinde:

• 60 055 adam ýy jaghdayynda qyzmet alady;

• 18 751 adam – stasionarlyq jaghdayda;

• 11 786 adam – jartylay stasionarlyq jaghdayda;

• 4 125 adam – uaqytsha bolu úiymdarynda.

Kórsetiletin kómekting sapasyn arttyru maqsatynda 2025 jyldan bastap arnayy әleumettik qyzmetter kórsetetin úiymdardy liysenziyalau engizildi. Jana talaptar bilikti kadrlardyng boluyn, qajetti materialdyq-tehnikalyq bazany, sanitarlyq normalardy saqtau, órt qauipsizdigi talaptaryn oryndau jәne qozghalysy shekteuli azamattar ýshin qoljetimdi jaghdaylar jasaudy kózdeydi.

Qabyldanyp jatqan keshendi sharalar ómirlik qiyn jaghdaygha tap bolghan azamattardyng ómir sýru sapasyn arttyrugha, olardy әleumettik beyimdeuge jәne qoghammen etene aralasuyna jaghday jasaugha baghyttalghan.

Ýsh auysymdy mektepterdi joydan bastap jeke vaucherlerge deyin

Bilim beru salasynda jýrgizilip jatqan júmystardyng basty maqsaty – qala men auyl mektepteri arasyndaghy alshaqtyqty azaytu. Memleket basshysynyng tapsyrmasy ayasynda 2020 jyldan beri elimizde 1,2 mynnan astam mektep salyndy. Nәtiyjesinde 1 mln-nan astam jana oqushy orny ashyldy, búl ýsh auysymdy mektepter sanyn tórt esege qysqartugha mýmkindik berdi. Biyl taghy 53 myng oryngha arnalghan 96 mektepti paydalanugha beru josparlanyp otyr.

Sonymen qatar qoldanystaghy mektep infraqúrylymyn janghyrtu júmystary jýrip jatyr: aldaghy ýsh jyl ishinde 1,3 myng mektepti janartu kózdelgen, onyng 820-sy auyldyq eldi mekenderde ornalasqan. 2025 jyldan beri 215 mektep janartyldy. Jýrgizilip jatqan júmystar ayasynda pәndik kabiynetter, ashanalar, sport zaldary jәne qauipsizdik jýieleri tolyq auystyryluda.

Bilim beru mazmúny da zaman talabyna say jetildirilude. Oqu ýderisine sifrlyq tehnologiyalar keninen engizilip, pәndik dayyndyq kýsheytilude, sonday-aq erekshe bilim berudi qajet etetin balalargha arnalghan beyimdelgen baghdarlamalar damytyluda. Pedagogterding kәsiby biliktiligin arttyrugha erekshe kónil bólinip keledi. Búl oqu oryndarynda әrbir oqushynyng qabiletin ashugha mýmkindik beretin qolayly әri qoldaushy orta qalyptastyrugha jol ashady.

Mektepke deyingi tәrbie men oqytu bilim beru jýiesindegi manyzdy kezeng bolyp qala beredi. Dәl osy kezende balanyng túlghalyq damuynyng negizi qalanyp, qarym-qatynas daghydylary qalyptasady jәne mektepke dayyndyq jýrgiziledi. Osyghan baylanysty memleket balabaqshalar men mektepaldy dayarlyqqa qoljetimdilikti dәiekti týrde keneytip keledi. Býgingi tanda respublika boyynsha 12 mynnan astam mektepke deyingi úiym júmys isteydi. Onyng 5,3 myny – memlekettik, al 6,6 myny –  jekemenshik úiymdar. Múnda 1 mln-nan astam bala tәrbiyelenude, 2-6 jas aralyghyndaghy balalardy mektepke deyingi bilimmen qamtu dengeyi 70,9%-gha jetse, kezekte túrghan balalar arasynda búl kórsetkish 96%-dy qúraydy.

Mektepke deyingi bilim beruding qoljetimdiligin arttyru ýshin qarjylandyrudyng jana tәsilderi engizilude. Atap aitqanda, elimizding 20 qalasy men 23 audanynda vaucherlik qarjylandyrudyng pilottyq jobasy iske qosyldy. Jobagha 6 myngha juyq úiym qatysyp, 936 mynnan astam vaucher berildi. Búl qadam budjet shyghystarynyng ashyqtyghy men tiyimdiligin arttyryp qana qoymay, balabaqshalardaghy respublikalyq kezekti 2025 jyldan beri 9 esege derlik qysqartty. Nәtiyjesinde kezekte túrghan balalar sany 160 mynnan 18 myngha deyin azaydy.

Songhy ýsh jylda elimizde mektepke deyingi úiymdarda 223 myng jana oryn ashyldy, al 2027 jyldyng sonyna deyin taghy 76,5 myng oryn ashu josparlanuda. Mektepke deyingi bilim beru ýderisining sapasyn qamtamasyz etu isine 104 mynnan astam maman tartylghan. Olar ýshin erte jastaghy balalardy damytu salasyndaghy qamanauy standarttargha sәikes túraqty týrde biliktilikti arttyru jýiesi qalyptastyrylghan.

Balabaqshalar jelisin keneytu, qarjylandyrudyng jana tәsilderin engizu jәne múghalimderge qoldau kórsetu mektepke deyingi bilim berudi qoljetimdi әri sapaly etuge septigin tiygizude. Búl óz kezeginde balalardy mektepke dayyndaumen qatar olardyng erte jastan qauipsiz, jan-jaqty damytushy jәne qamqor ortada tәrbiyelenuine mýmkindik beredi.

Jekemenshik mektepterdi memlekettik qoldau

Memlekettik mektepter jelisin damytuymen qatar, Qazaqstanda bilim beruding qoljetimdiligin qamtamasyz etuge jeke sektordyng qatysuyna jaghday jasaluda. Negizgi qúraldardyng biri – memlekettik bilim beru tapsyrysy. Onyng arqasynda qarjylandyru bilim beru úiymynyng menshik nysanyna qaramastan balalardy oqytugha baghyttalady. Búl sapaly bilimge qoljetimdilikti keneytuge, qosymsha oqushy oryndaryn qúrugha jәne bilim beru infraqúrylymyn damytugha jeke investisiyalardy tartugha mýmkindik beredi.

Manyzdy kezenderding biri – memlekettik bilim beru tapsyrysyn qarjylandyru jýiesin sifrlandyru boldy. 2025 jyldan bastap qarjylandyru ýderisterin sifrlyq formatqa kóshiru boyynsha pilottyq joba jýzege asyryluda. Onyng maqsaty – budjet qarajatyn bóluding ashyqtyghyn qamtamasyz etu, bilim alushylardy esepke aludyng dәldigin arttyru jәne memlekettik qarjylandyrudyng paydalanyluyna baqylaudy kýsheytu.

Býgingi kýni joba ayasynda e-Qazyna platformasynda 6 325 mektep sifrlandyryldy, onyng ishinde 5 443-i memlekettik mektepter. Osylaysha, sifrlyq jýie tek memlekettik emes, sonymen qatar memlekettik bilim beru tapsyrysyn jýzege asyrugha qatysatyn jekemenshik bilim beru úiymdaryn da qamtidy. Jana tetikterdi engizu bilim alushylar kontingentin esepke aludy avtomattandyrugha, derekterdi qalyptastyru kezinde adamy faktordyng әserin azaytugha jәne bilim beru úiymdary arasynda budjet qarajatyn obektivti bóludi qamtamasyz etuge mýmkindik beredi. Nәtiyjesinde memlekettik resurstardy paydalanu tiyimdiligi artyp, eldegi memlekettik te, jekemenshik te bilim beru infraqúrylymyn odan әri damytu ýshin qosymsha jaghdaylar jasalady.

Jastar ýshin qoljetimdi bilim beru

Memleket basshysynyng tapsyrmalary shenberinde Ýkimet jastardyng sapaly bilim alugha qoljetimdiligin keneytu boyynsha auqymdy sharalar keshenin jýzege asyruda. Songhy bes jylda bilim beru granttarynyng sany 65,1 mynnan 93,2 myngha deyin úlghaydy. Osylaysha, myndaghan jastar joghary oqu oryndarynda tegin oqugha mýmkindik aldy.

Qosymsha arnayy qoldau baghdarlamalary jýzege asyryluda. Jekelegen ónirlerding jastary ýshin qosymsha granttar bólinedi, jergilikti atqarushy organdar, «Qazaqstan halqyna» qory, biznes-qoghamdastyq jәne joghary oqu oryndarynyng ózderi arqyly bilim alu mýmkindikteri úsynylady.

Sonymen qatar studentterge әleumettik qoldaudy arttyru boyynsha júmystar jýrgizilude. Songhy jyldary memlekettik shәkirtaqylardyng mólsheri aitarlyqtay úlghaytyldy. 2020 jylmen salystyrghanda bakalavriat studentterining shәkirtaqysy eki esege ósip, 26,2 myng tengeden 52,4 myng tengege jetti. Al pedagogikalyq mamandyqtarda bilim alyp jýrgen studentterding shәkirtaqysy 42 myng tengeden 84 myng tengege deyin kóbeydi. Osy kezende magistranttar men doktoranttardyng shәkirtaqysy 1,75 esege artty.

Studentterding oquyna qolayly jaghday jasau manyzdy baghyttardyng biri bolyp qala beredi. Tek 2025 jyly 10 mynnan astam oryngha arnalghan 30 jana jataqhana paydalanugha berildi. Sonymen qatar memleket ata-ana qamqorlyghynsyz qalghan studentter men I jәne II toptaghy mýgedektigi bar studentterding jataqhanada túru shyghyndaryn óteydi.

«Bolashaq» jәne daryndy jastargha arnalghan jana mýmkindikter

Jastardy qoldau jýiesinde halyqaralyq «Bolashaq» baghdarlamasynyng orny erekshe. Songhy ýsh jylda әlemning jetekshi uniyversiytetterinde 994 stiypendiat bilim aldy. Ekonomika ýshin súranysqa ie baghyttar, onyng ishinde aqparattyq tehnologiyalar, injenerlik mamandyqtar, mashina jasau, medisina, qarjy jәne qúqyq salalary boyynsha mamandar dayarlalanuda.

Qosymsha 342 maman sheteldik jetekshi úiymdarda kәsiby taghylymdamadan ótti. Baghdarlamany damytudyng jana kezeni 2026 jyly halyqaralyq olimpiadalardyn, ghylymy konkurstardyng jәne shygharmashylyq jarystardyng jenimpazdary ýshin bakalavriat baghyty alghash ret ashylghan kezde bastaldy.

Ghylym men jas ghalymdardy qoldau

Songhy jyldary Qazaqstanda ghylymy kadrlardy dayarlaudy, zertteulerdi qarjylandyrudy, halyqaralyq taghylymdamalardy jәne әleumettik mәselelerdi sheshudi qamtityn jas ghalymdardy qoldaudyng keshendi jýiesi qalyptasty. Qabyldanyp jatqan sharalar jastardy ghylymgha tartugha, zertteuler jýrgizu ýshin jaghday jasaugha jәne joghary bilikti mamandardyng jana buynyn qalyptastyrugha baghyttalghan.

Ghylymy kadrlardy dayarlau ýshin jyl sayyn joghary oqu ornynan keyingi bilim alu mýmkindikteri keneytilude. 2025-2026 oqu jylyna doktoranttardy dayarlaugha 2919 bilim beru granty bólindi. Industriyalyq PhD tetigi boyynsha ekonomikanyng basym baghyttary boyynsha mamandar dayarlau ýshin qosymsha 110 grant kózdelgen.

«Jas ghalym» granttyq qarjylandyru baghdarlamasy jalghasuda, onyng shenberinde jyl sayyn jas zertteushilerding ghylymy jobalaryn jýzege asyrugha myng grant bólinedi. Zannamalyq dengeyde perspektivaly zertteushilerdi qoldaugha jәne ghylymdy jastar arasynda nasihattaugha baghyttalghan jyl sayynghy «Ýzdik jas ghalym» syilyghy bekitildi.

Halyqaralyq yntymaqtastyq pen ghalymdardyng biliktiligin arttyrugha erekshe kónil bólinude. 2021 jyldan beri әlemning jetekshi uniyversiytetteri men ghylymy ortalyqtarynda oqu men taghylymdamadan ótuge mýmkindik beretin «250 ghylymy taghylymdama» baghdarlamasy jýzege asyryluda. 2021-2025 jyldar aralyghynda sheteldik ghylymy taghylymdamalargha 1543 qazaqstandyq ghalym jiberildi. Baghdarlamagha qatysushylardyng 62%-dan astamyn jas zertteushiler qúraydy.

Sonymen qatar ghylymy qoghamdastyqty әleumettik qoldau sharalary da kýsheytilude. 2023 jylghy 1 qyrkýiekten beri bir doktorantty dayarlaudy qarjylandyru kólemi orta eseppen 17%-gha úlghaydy, búl zertteuler jýrgizu jәne ghylymy kadrlar dayarlau ýshin mýmkindikterdi keneytuge jol ashady.

Túrghyn ýy mәselesine erekshe kónil bólinude. Býgingi tanda 722 jas ghalym baspanamen qamtamasyz etildi. Onyng ishinde 584 adam Ghylym jәne joghary bilim ministrligi men «Otbasy bank» AQ-nyng birlesken baghdarlamasynyng arqasynda baspana satyp alugha mýmkindik aldy, taghy 138 jas ghalym óteusiz negizde pәter aldy.

Jýzege asyrylyp jatqan sharalar kesheni zamanauy ghylymy ortany qalyptastyrugha, jastardyng zertteu әleuetin damytugha, ghylymnyng kadrlyq әleuetin nyghaytugha jәne Qazaqstannyng jahandyq ghylymiy-tehnologiyalyq kenistiktegi bәsekege qabilettiligin arttyrugha baghyttalghan.

Zeynetaqymen qamtu jәne agha buyngha qoldau kórsetu

Áleumettik sayasattyng manyzdy baghyttarynyng biri agha buyndy qoldau bolyp qala beredi. Memleket basshysynyng tapsyrmasy boyynsha Ýkimet yntymaqty, bazalyq jәne jinaqtaushy zeynetaqylardan túratyn zeynetaqy jýiesining túraqty júmys isteuin qamtamasyz etedi.

Býgingi tanda 2,5 mln-nan astam qazaqstandyq zeynetaqy tólemderin alady. Jyl sayyn zeynetaqy mólsheri indekstelip otyrady jәne әleumettik kórsetkishter men inflyasiyany eskere otyryp jogharylatylady. Ardagerlerdi, tyl enbekkerlerin, sayasy qughyn-sýrginnen zardap shekken adamdardy jәne halyqtyng basqa da әleumettik osal toptaryn qosa alghanda, azamattardyng 18 sanaty arnauly memlekettik jәrdemaqy alady.

Osylaysha, Qazaqstannyng әleumettik sayasaty býginde adam ómirining barlyq kezenin qamtityn qoldau jýiesi retinde qalyptasyp keledi. Oghan medisinalyq kómek kórsetu, ana men balany qorghau, otbasylargha qoldau, múqtaj azamattargha atauly әleumettik kómek beru, bilim alu mýmkindikterin keneytu, ghylymdy damytu jәne túraqty zeynetaqy jýiesin qamtamasyz etu kiredi. Búl әleumettik memleket qaghidattarynyng jәne Preziydent Qasym-Jomart Toqaevtyng Ádiletti Qazaqstan qúru jónindegi baghytynyng naqty kórinisi. Múndaghy basty qúndylyq – adam, onyng әl-auqaty men ómir sapasy.

Abai.kz