Konstitusiyalyq reformanyng basty maqsaty – memleketting qazirgi tarihi, әleumettik jәne tehnologiyalyq damu kezenine tolyq sәikes keletin zamanauy әri túraqty qúqyqtyq negiz qalyptastyru. Búl turaly Senat deputaty Janna Asanova aitty.

Senatordyng sózinshe, Konstitusiya – memlekettik jýiening barlyq qúrylymyn aiqyndaytyn, biylik tarmaqtarynyng tengerimin belgileytin jәne azamattardyng qúqyqtary men bostandyqtarynyng kepildikterin bekitetin negizgi qújat.

«Konstitusiya – memlekettik jýiening býkil qúrylymyn aiqyndaytyn, biylik tarmaqtarynyng tengerimin, memlekettik instituttardyng ókilettik shekterin, azamattardyng qúqyqtary men bostandyqtarynyng kepildikterin jәne el damuynyng strategiyalyq baghyttaryn belgileytin irgeli qújat. Sondyqtan ony janartu qajettiligi Qazaqstannyng damuy jana kezenge ótkendigimen baylanysty», – dedi Janna Asanova.

Onyng aituynsha, qazirgi kezende qoghamdyq qatynastardyng kýrdelenui, jahandyq ekonomikalyq ózgerister men sifrlyq transformasiya búrynghy konstitusiyalyq modeliderdi qayta qaraudy talap etedi. Sonymen qatar qoghamda әdilettilikke, memlekettik basqarudyng tiyimdiligine jәne biylikting jauapkershiligine degen súranys artyp keledi.

Senatordyng pikirinshe, reformanyng manyzdy baghyttarynyng biri – halyqtyng memlekettik biylikting birden-bir qaynar kózi ekendigin naqty bekitu.

«Qazaqstan halqy memlekettik biylikting birden-bir qaynar kózi әri egemendikting iyesi retinde tanylatyny naqty aiqyndalady. Búl demokratiyalyq qaghidattardy kýsheytip, sayasy jýieni qalyptastyruda azamattardyng erki sheshushi ról atqaratynyn kórsetedi», – dedi ol.

Sonymen qatar Konstitusiya jobasy memlekettik basqaru jýiesin janghyrtugha baghyttalghan institusionaldyq ózgeristerdi qamtidy. Búl ózgerister biylik tarmaqtarynyng ózara is-qimyl tetikterin jetildiruge jәne jana instituttardy engizuge baghyttalghan.

Janna Asanovanyng aituynsha, jana Konstitusiyanyng taghy bir ereksheligi – memleketting damu basymdyqtary men qúndylyqtarynyng janasha aiqyndaluy.

«Eger búrynghy Konstitusiya memlekettilikting bastapqy kezenindegi túraqtylyqty qamtamasyz etuge jәne negizgi instituttardy qalyptastyrugha baghyttalghan bolsa, jana joba qoghamdaghy әdilettilik qaghidatyna, memleketting azamattar aldyndaghy jauapkershiligine, adamy kapitaldy damytugha jәne túraqty damugha erekshe nazar audarady», – dedi senator.

Sonday-aq qújattyng filosofiyalyq negizi de janartylatyny aityldy. Atap aitqanda, preambulada Qazaqstan halqynyng birligi, Úly dalanyng mynjyldyq tarihynyng sabaqtastyghy jәne «Zang men tәrtip» qaghidaty qogham men memleketting negizgi ústanymy retinde kórsetiledi.

Búdan bólek, Konstitusiyada memlekettilikting basty qaghidattary – egemendik, tәuelsizdik, unitarlyq qúrylym, aumaqtyq tútastyq jәne basqaru nysany ózgermeytin negizder retinde bekitiledi.

Senator jana Konstitusiya jobasynda bilim, ghylym jәne innovasiyany damytugha erekshe mәn berilgenin atap ótti.

«Bilim, ghylym, innovasiya jәne adamy kapitaldy damytu memleketting strategiyalyq baghyty retinde konstitusiyalyq dengeyde bekitiledi. Búl Qazaqstannyng damu modeli tabighy resurstargha ghana emes, qoghamnyng intellektualdyq әleuetine de sýienetinin kórsetedi», – dedi Janna Asanova.

Sonymen qatar joba adam qúqyqtaryn qorghau jýiesin kýsheytudi kózdeydi. Mәselen, memlekettik organdardyng zansyz әreketterinen kelgen ziyandy óteu qúqyghy engizilip, jeke bostandyqtar men qoghamdyq jauapkershilik arasyndaghy tengerim naqtyraq aiqyndalady.

Senator aldaghy referendumnyng sayasy túraqtylyq ýshin manyzy erekshe ekenin atap ótti. Onyng aituynsha, Konstitusiyany halyqtyng tikeley dauys beru arqyly qabyldauy memlekettik instituttargha degen senimdi arttyryp, azamattardyng el taghdyryna ortaq jauapkershiligin kýsheytedi.

«Referendum – demokratiyanyng eng joghary kórinisterining biri. Ol әrbir azamatqa memleket bolashaghyna tikeley yqpal etu mýmkindigin beredi. Osynday manyzdy qújat halyqtyng tikeley dauys berui arqyly qabyldansa, búl sayasy jýiening túraqtylyghyn nyghaytady», – dedi senator.

Onyng pikirinshe, Konstitusiyany talqylau ýderisi de qoghamdaghy ashyq pikirtalastyng damuyna jәne memleket pen qogham arasyndaghy dialogtyng nyghangyna yqpal etedi.

Jalpy, senatordyng aituynsha, jana Konstitusiya Qazaqstannyng úzaq merzimdi ekonomikalyq jәne әleumettik damuynyng strategiyalyq negizin qalyptastyrady.

Abai.kz