Alash qayratkerlerining beynesin balalar әdebiyeti men jasóspirimderge arnalghan poeziyada beyneleu – ótken men býgindi jalghaytyn ruhany kópir. Múnday tuyndylar jas oqyrmannyng memleketshildik jәne azamattyq jauapkershilik sezimin damytady. Serikbay Ospanúlynyng poeziyasyn osy baghyttaghy kórkem ýlgi dep tanugha bolady. Óitkeni ol tarihy túlghalardyng ómirin kýrdelendirmey, biraq tereng astarmen, týsinikti tilmen, balalar men jasóspirimderge arnap poetikalyq әsermen jetkizedi.

Aqyn balalar poeziyasyna tarihy túlghanyng beynesin engizu arqyly últ tarihyn bala sanasyna jaqyndatudyng jana ýlgisin úsynghan. Onyng «Ahmet ata», «Álihan Bókeyhan», «Mirjaqyp Dulatúly», «Nәzipa Qúljanova» atty ólenderi bir maqsatqa baghynady, yaghni: Alash ziyalylarynyng el taghdyryna sinirgen enbegin úrpaq jadynda janghyrtyp jәne olardy adamdyq pen bilimnin, әdildik pen otansýigishtikting simvoly retinde kórsetken.

Aqyn Serikbay Ospanúlynyng poetikalyq tәsili – kýrdeli tarihy taqyrypty balanyng qabyldau mýmkindigine iykemdep, qarapayym úghym, aiqyn obraz, móldir intonasiya arqyly ruhany sabaqtastyq ornatu. Mysaly, «Ahmet ata» jәne «Ahmet ata armany» ólender siklynda últ  ústazy Ahmet Baytúrsynúly túlghasyn aghartushylyq pen adamdyqtyng túghyrly beynesi retinde aqyn bylaysha somdaydy:

 «Ghylym, bilim jinaghan,

 Jinap, elge syilaghan,

 Jazghan alghash «Álippe» –

 Eng ardaqty syily adam» – osy joldarda Ahmetting enbegi – «bilim men elge qyzmettin» simvoly. Aqyn ony qúr tarihy túlgha emes, bala jýregine jaqyn «ata» retinde tanytady. Múnda «ata» sózi últtyq tәrbiyening ózegine ainalghan ruhany tuystyqty bildiredi.

Aqyn Serikbay Ospanúly Ahmetting kýreskerligin de bala tanymyna layyq metaforalarmen beredi:

«Algha bastady,

Alyndy asqary,

Búlttan qap-qara

Ashyldy aspany» – búl poetikalyq suretteu arqyly aqyn últ azattyghyn aspannyng ashyluymen tenestirip, Ahmet beynesin azattyq tanyn әkelgen jaryqpen úshtastyrady.

«Álihan Bókeyhan» atty ólende Serikbay Ospanúly últ kósemining azamattyq ruhyn bala poeziyasynyng qarapayym tilimen asqaqtatady:

«Ótken kýnge qayrylmay,

Qapalanyp, qayghyrmay,

Úmtyl, úmtyl, bas algha,

Tizginnen endi airylmay!» – múnda aqyn úmtylys pen erik erkindigin Alash iydeyasymen sabaqtastyrady. Álihannyng beynesi – ómirge senimdi, elin ilgeri bastaytyn kóshbasshy túlgha. Búl – bala boyyna tabandylyq pen elshil ruh siniretin kórkem ýlgi.

Al «Mirjaqyp Dulatúly» óleni Alashtyng kýresker ruhyn jandandyrady. Aqynnyng kórkem tәsili – tarihy ýndi qazirgi poeziya tilimen janghyrtu:

 «Oyan, qazaq, qalghyma,

 Qara anyqtap aldyna!» – dep Mirjaqyptyng әigili ýndeui poetikalyq ritm arqyly qazirgi balagha tikeley ýn qatu formasynda beriledi. Búl tәsilde aqyn «oyan» úghymyn metaforalyq qimylgha, ruhany serpilis simvolyna ainaldyrady. Aqyn Serikbay Ospanúly Mirjaqyp beynesin dostyq jәne bauyrlastyq qatynasta kórsetedi:  «Ahmetting jan dosy,  Serigi әri inisi». Búdan aqyn Alash ziyalylaryn jeke dara túlgha retinde emes, ruhany qauym, ortaq maqsattaghy últ úiytqysy retinde tanytqysy keletini bayqalady.

Aqyn Alash qozghalysyndaghy әiel túlghasyn da nazardan tys qaldyrmaydy. Onyng «Nәzipa Qúljanova» atty óleni qazaq balalar poeziyasynda siyrek kezdesetin ziyaly әiel zatynyng kórkem obrazy:

 «Janashyr bop balagha,

 Qalap oiy óskenin,

 Ótkizgen ol qalada

 Ádebiyet keshterin» – múnda aqyn Nәzipanyng aghartushylyq enbegin, Abay shygharmalaryn nasihattaghan qyzmetin aiqyn suretteydi. Óleng sonyndaghy joldar: «Oghan óleng arnaghan, Alghys aityp úly Ahan» dep Alash ziyalylary arasyndaghy ruhany sabaqtastyq pen ózara syilastyqty tanytady. Nәzipa beynesi arqyly avtor qyz balagha bilim men óner jolyndaghy erlik pen meyirimdilikting ýlgisin úsynady.

Serikbay Ospanúlynyng Alash taqyrybyndaghy ólenderi tek tarihy eske alu ghana emes, tәrbiyelik baghdarlama, adamdyq kodeks. Aqyn әr keyipkeri arqyly balagha últtyq qúndylyqtardy darytqan. Sondyqtan Alash taqyryby balalar men jasóspirimder әdebiyetinde mindetti týrde oryn aluy tiyis. Búl – últ tarihyn sýidin, sózding qadirin tanudyn, erkin ruhty sezinuding bastauy. Serikbay Ospanúly syndy aqyndardyng enbegi jas buynnyng jýreginde «Alash» úghymyn erkindik, bilim, әdilet pen eldik iydeyasynyng simvoly retinde ornyqtyrady. Osynday poeziya arqyly últtyng ruhany sabaqtastyghy ýzilmeydi, al jas úrpaq óz tarihyna sergek әri oily kózben qaray bastaydy.

Eldos Toqtarbay,

jazushy

Abai.kz