Astanada Nauryz merekesi qarsanynda «Nauryz Sale» atty auqymdy azyq-týlik jәrmenkesi ótip jatyr. 14-15 nauryz kýnderi úiymdastyrylghan sauda alanynda qala túrghyndary men qonaqtary Qazaqstannyng týrli ónirlerinen jetkizilgen tabighy әri sapaly ónimderdi tiyimdi baghamen satyp alugha mýmkindik aluda. Jәrmenke otandyq auyl sharuashylyghy óndirushilerin qoldaugha jәne túrghyndardy qoljetimdi azyq-týlikpen qamtamasyz etuge baghyttalghan. Múnda et, sýt ónimderi, kókónis, bal, ún jәne basqa da azyq-týlik tauarlary úsynylghan.

Suret: Shara úiymdastyrushylarynan alyndy.

Jәrmenke atmosferasy: halyq kóp, sauda qyzu

Tang atqannan jәrmenke alanynda adam qarasy kóbeydi. Qala túrghyndary azyq-týlik salynghan sómkelerin ústap, sórelerdi aralap jýr. Bir jerde jana pisken et ónimderi satylyp jatsa, endi bir jerde auyldan jetkizilgen sýt, qaymaq, irimshik, qúrt siyaqty taghamdar úsynylghan. Al kókónis pen jemis-jiydek toly jәshikterding janynda satyp alushylar kezekke túrghanyn kóruge bolady.

Jәrmenkede et jәne et ónimderi, sýt taghamdary, kókónis pen jemis -jiydek, ún men týrli jarmalar, naubayhanalyq ónimder, tabighy shyryndar, bal men tosap, sonday-aq ýy jaghdayynda dayyndalghan últtyq taghamdar úsynylyp jatyr. Ónimderding basym bóligi fermerlik sharuashylyqtarda óndirilgen tabighy әri ekologiyalyq taza ónimder.

Úiymdastyrushylardyng mәlimetinshe, «Nauryz Sale» biyl alghash ret ótkizilip otyr. Oghan 70-ten astam fermerlik sharuashylyq pen jergilikti óndirushiler qatysuda. Sauda sórelerine ondaghan tonna  auyl sharuashylyghy ónimi shygharylghan.

  Úiymdastyrushylardyng aituynsha, múnday jәrmenkelerding negizgi maqsaty - halyqqa әleumettik manyzy bar azyq-týlik ónimderin qoljetimdi baghamen úsynu jәne fermerlerge ónimderin deldalsyz ótkizuge mýmkindik beru.

"Fermerler ónimderine -70% deyin jenildik úsynady"

«Nauryz - janaru men berekening merekesi. Osy kýnderi qala túrghyndary dastarqanyn molynan jayghysy keledi. Sondyqtan biz jәrmenkede sapaly әri tabighy ónimderdi qoljetimdi baghamen úsynudy kózdedik. Sonymen qatar búl - fermerlerge óz ónimin tikeley tútynushygha satugha mýmkindik beretin alan», - deydi jәrmenkening әleumettik manyzy turaly Astana qalasy әkimdigining Investisiyalar jәne kәsipkerlikti damytu basqarmasy basshysynyng orynbasary Maqsat Janabaev.  Onyng aituynsha, jәrmenke ayasynda túrghyndar auyl sharuashylyghy ónimderin naryqtaghy baghadan 70 payyzgha deyin jenildikpen satyp ala alady.

Múnday sharalar, әsirese, mereke qarsanynda halyqtyng azyq-týlikke degen súranysyn qamtamasyz etuge baghyttalghan. "Sonymen qatar jәrmenke jergilikti óndirushilerge óz ónimderin tikeley satugha mýmkindik beredi. Jalpy qala boyynsha múnday jәrmenkeler túraqty ótkiziledi. Biraq, «Nauryz Sale» auqymy jaghynan iri jәrmenkelerding biri bolady dep kýtilude. Sebebi Nauryz merekesine oraylastyrylghandyqtan, halyq tarapynan әsirese, auylsharuashylyq ónimderine degen súranys kóp ekenin bayqadyq" deydi úiymdastyrushylar.

Jәrmenke ótetin alandy úsynghan «Keruen Joly» sauda ortalyghynyng ókilderi de búl bastamanyng manyzyn atap ótti. Sauda ortalyghynyng kommersiyalyq diyrektory Aytughan Týzelbaevtyng aituynsha, múnday sharalar fermerler ýshin de, túrghyndar ýshin de tiyimdi. Onyng sózinshe, ortalyqta byltyrghy jyldyng qarasha aiynan bastap ay sayyn et jәrmenkeleri úiymdastyrylyp keledi.

"Búl jәrmenkelerge elimizding 7-8 ónirinen fermerler túraqty týrde qatysady. Nәtiyjesinde túrghyndar et ónimderin tikeley óndirushiden satyp alyp, naryqtaghy baghamen salystyrghanda kelisine 700–800 tengege deyin arzan ala alady. Múnday jәrmenkelerge degen súranys joghary. Býgin mine, ózderiniz kórip otyrghanday, tanertennen halyq qarasy qalyn. Ádette ortalyqqa kýnine 1000-1500 adam kelip, sauda jasasa, jәrmenkelerde ol kórsetkish tipti 10 myng kelushiden asyp jyghylady. Búl bizding sauda ornynyng ashylghanyna kóp uaqyt bola qoymaghanyna qaramastan bolyp otyrghan jaghday" deydi sauda ornynyng basshylyghy.

Fermerler ýshin de tiyimdi sauda alany

Úiymdastyrushylar múnday jәrmenkeler auyl sharuashylyghy ónimderining ótkiziluine ong әser etip, otandyq óndirushilerdi qoldaugha baghyttalghan.

Mәselen, jәrmenkege elimizding birqatar aimaghynan ónimderin alyp kelgen fermerler bar. Solardyng biri Abay oblysynan kelgen Nazym Japparova. Mal sharuashylyghymen ainalysqanyna on jylgha juyqtapty. Ol múnday sauda alandary ónimdi tikeley satyp, túraqty tútynushy tabugha mýmkindik beretinin aitady.

Fermerding aituynsha, jәrmenkede et baghasy bazardaghydan aitarlyqtay tómen. "Qazirgi tanda qoy, siyr jәne jylqy etin baghasy 3200–3600 tenge aralyghynda saudalap jatyrmyz. Búl naryqtaghydan әldeqayda tómen. Búl - halyqqa tiyimdi. Bizge de mal ósiruge ketken shyghyndy ótep, payda tabu kerek, sol sebepti deldaldargha ótkizgennen osylay jәrmenkelerge әkelgen paydaly" deydi ol.

Alayda sharualardyng aituynsha, songhy jyldary etke degen súranys birshama tómendegen. Búghan eng aldymen baghanyng qymbattauy әser etip otyr. Soghan qaramastan, jәrmenke arqyly ónimdi tiyimdi ótkizuge mýmkindik bar kórinedi.

Jәrmenkege qatysushy Aqmola oblysynan kelgen fermer jәrmenkege et jәne sýt ónimderin әkelgenin aitty.

«Biz óz sharuashylyghymyzda óndirilgen et, sýt, qaymaq, irimshik siyaqty ónimderdi әkeldik. Múnday jәrmenkeler biz ýshin óte paydaly. Ónimimizdi deldalsyz tikeley satyp alushygha úsynamyz. Al túrghyndar jana әri sapaly ónimdi tiyimdi baghamen satyp alady».

Al Týrkistan oblysynan kelgen kәsipkerler kókónis pen jemis -jiydek әkelgen.

Biz súhbattasqan satyp alushylardyng deni auyldan kelgen ónimderding sapasyna kónil bóletinderin aitty. "Bastysy tabighi, taza, óz ónimimiz" deydi olar.

Túrghyndar: baghasy qoljetimdi, ónim sapaly

Jәrmenkege kelgen túrghyndar da múnday sauda alandarynyng tiyimdi ekenin aitady. Astana túrghyny Gýlshat sol jaghalaudan arnayy kelip, et satyp alypty.

Onyng aituynsha, qalanyng sol jaghalauyndaghy dýkenderde et baghasy әldeqayda qymbat.

«Sol jaghalaudaghy dýkenderde bagha keyde eki ese qymbat bolady. Al múnda fermerler tikeley әkelgendikten, et әldeqayda arzan. Baghasy qoljetimdi, әri balghyn ónimdi ózing tandap alasyn» deydi ol.

Taghy bir qala túrghyny Dәrken de jәrmenkede et pen kókónis satyp alyp jýrgenin aitty. Onyng pikirinshe, múnday jәrmenkeler әsirese kópbalaly otbasylar men zeynetkerler ýshin manyzdy.

«Baghasy qoljetimdi, ónimderi jana. Etti de, kókónisti de tandap alugha bolady. Áriyne, ortalyqtan sәl alystau ornalasqan, biraq demalys kýnderi qoghamdyq kólikter keptelissiz tez qatynaydy. Sondyqtan kelip, tiyimdi baghamen azyq-týlik alghangha túrarlyq», - deydi túrghyn.

Jәrmenke - fermer men tútynushyny tikeley baylanystyratyn alan

Sarapshylardyng pikirinshe, múnday jәrmenkeler auyl sharuashylyghy ónimderining qoljetimdiligin arttyrugha kómektesedi. Sebebi fermerler ónimderin deldalsyz satsa, túrghyndar sapaly azyq-týlikti naryq baghasynan tómen baghada satyp ala alady.

Úiymdastyrushylardyng aituynsha, Nauryz merekesi qarsanynda úiymdastyrylghan búl jәrmenke birneshe kýnge jalghasady. Al aldaghy uaqytta múnday sauda alandaryn túraqty týrde ótkizu josparlanyp otyr.

Osylaysha, «Nauryz Sale» jәrmenkesi bir jaghynan otandyq óndirushilerdi qoldasa, ekinshi jaghynan qala túrghyndaryna azyq -týlik ónimderin tiyimdi baghamen satyp alugha mýmkindik berip otyr.

Fermerler múnday jәrmenkeler auyl sharuashylyghy ónimderin qoldaudyng tiyimdi tәsilderining biri dep sanaydy.

Úiymdastyrushylar «Nauryz Sale» jәrmenkesi eki kýnge jalghasady. Osy uaqyt ishinde qala túrghyndary men qonaqtary merekelik dastarqangha qajetti ónimderdi satyp alyp qana qoymay, elimizding týrli ónirlerinen kelgen fermerlerding ónimderimen jaqynyraq tanysa alady.

Nauryz merekesi qarsanynda úiymdastyrylghan búl jәrmenke elordada berekeli saudanyn, auyl men qala arasyndaghy ekonomikalyq baylanystyng aiqyn kórinisine ainalmaq.

Abai.kz