Qazaqstan damudyng jana kezenge qadam basuda. Búl kezende ilgerileuding negizgi faktory tek ekonomikalyq ósim ghana emes, sonymen qatar memlekettik instituttardyng sapasy bolmaq. Búl turaly QR Preziydenti janyndaghy Qazaqstan strategiyalyq zertteuler institutynyng diyrektory Jandos Shaymardanov «Qazaqstannyng jana konstitusiyalyq modeli: ornyqty әri zamanauy memleket jolynda» atty halyqaralyq saraptamalyq dóngelek ýstelde mәlimdedi. Is-sharany QR Preziydenti janyndaghy Qazaqstan strategiyalyq zertteuler instituty (QSZI) men Maqsut Narikbayev University (MNU) birlesip úiymdastyrdy.

Onyng aituynsha, tәuelsizdik jyldary ishinde Qazaqstan auqymdy transformasiyadan ótip, zamanauy memleket pen naryqtyq ekonomikanyng negizin qalyptastyrdy. Býginde el ekonomikasy jana dengeyge jetti: JIÓ shamamen 306 mlrd dollardy qúraydy, al jan basyna shaqqandaghy JIÓ 15 myng dollardan asty. Búl kórsetkishter Qazaqstandy Dýniyejýzilik bank jiktemesi boyynsha joghary tabysty elder tobyna jaqyndatady.

Alayda J. Shaymardanov atap ótkendey, damudyng belgili bir kezeninde sheshushi faktor ekonomikalyq ósim emes, basqaru instituttary men qúqyqtyq jýiening tiyimdiligine ainalady.

«Qazaqstan damudyng jana – sandyq ósimnen sapaly damugha kóshu kezenine qadam basyp otyr. Búl kezendi qamtamasyz etu ýshin neghúrlym myqty әri beyimdelgish instituttar qajet», – dedi J. Shaymardanov.

Spiykerding aituynsha, qazaqstandyq qoghamnyng transformasiyasy memleketke degen jana talaptardy qalyptastyruda. Jedel urbanizasiya, sifrlandyru jәne bilimge qoljetimdilikting artuy qoghamdy belsendi әri qoghamdyq ýderisterge kóbirek qatysatyn etti. Azamattar ashyq әri esep beretin basqarudy, qúqyqtardyng tiyimdi qorghaluyn jәne sheshim qabyldaugha kenirek qatysu mýmkindigin jii talap etude.

J. Shaymardanovtyng aituynsha, konstitusiyalyq reforma 2019 jyldan beri Qazaqstanda jýzege asyrylyp kele jatqan sayasy janghyrtudyng zandy jalghasy boldy.

Atap aitqanda, osy kezende qoghamdyq dialogtyng jana tetikteri qúryldy, sonyng ishinde Últtyq qoghamdyq senim kenesi, sayasy qatysudy keneytetin zannamalyq ózgerister qabyldandy, partiyalyq tizimderde әielder men jastar ýshin 30 payyzdyq kvota engizildi, sonday-aq parlamenttik oppozisiyanyng róli kýsheytildi.

Keyin reformalar jergilikti basqaru dengeyine de taraldy: azamattar auyl әkimderin tikeley saylau mýmkindigine ie boldy. Búl jergilikti ózin-ózi basqarudy damytudaghy manyzdy qadam boldy.

Ózgeristerding jana kezeni 2022 jyly bastaldy. Búl kezde auqymdy konstitusiyalyq ózgerister jýzege asyrylyp, parlamentting róli kýsheytildi, tejemelik әri tepe-tendik jýiesi nyghaytyldy jәne Konstitusiyalyq sot qúryldy.

J. Shaymardanovtyng aituynsha, reformalardyng basty ereksheligi – institusionaldyq janghyrtudyng kezen-kezenimen jýzege asyryluy.

«Qazaqstan sayasy janghyrtudy birtindep jýzege asyru strategiyasyn ústanuda. Búl rette reformalar dәiekti týrde jýrgizilip, әrbir jana kezeng aldynghy nәtiyjelerdi bekitedi», – dedi ol.

Onyng pikirinshe, múnday tәsil qoghamnyng ózgerip jatqan súranystaryna beyimdeluge mýmkindik beredi jәne sonymen qatar institusionaldyq túraqtylyqty saqtaydy.

Osy túrghyda qazirgi konstitusiyalyq reforma dәiekti institusionaldyq damudyng zandy kezeni bolyp tabylady jәne sayasy instituttar men memlekettik basqaru jýiesin odan әri nyghaytugha baghyttalghan.

Abai.kz