Header Banner
Beysenbi, 19 Nauryz 2026
Mәdeniyet 266 0 pikir 19 Nauryz, 2026 saghat 14:13

Anyzdyng oraluy: Mәmbetov teatrynyng batyl qadamy

Suret: Avtordyng múraghatynan alyndy.

Qazaq saharasynan shyghyp, әlemdik arenany moyyndatqan anyz túlgha — Qajymúqan Múnaytpasúlynyng beynesi alghash ret Ázirbayjan Mәmbetov atyndaghy memlekettik drama jәne komediya teatrynda (12-13 nauryz, 2026 jyl) jaryq kórdi.

Suret: Avtordyng múraghatynan alyndy.

Búl jana tuyndy — paluannyng 155 jyldyq mereytoyyna oray úsynylghan mýldem bólek konsepsiyadaghy enbek. Dramaturgter Nauryzbay Asylbek pen Qazybek Amanjoldyng piesasy negizinde sahnalanghan búl qoyylymda rejisser Aqniyet Jaqsyghaly dәstýrli ómirbayandyq dramanyng shenberinen shyghyp, sintetikalyq teatr estetikasyna jýgingen. Búl qoyylym — jay ghana tarihy shejire emes, zamanauy ssenografiyalyq sheshimder men immersivti tәsilder arqyly kórermenmen tikeley baylanys ornatqan interaktivti sahnalyq shou. Bizding payymdauymyzsha, rejisserding basty maqsaty — Qajymúqandy tek «alyp kýsh iyesi» retinde ghana emes, onyng ishki tragediyasyn, namysyn jәne adamdyq bolmysyn sirk arenasy men drama sahnasynyng transformasiyasy arqyly ashu bolghan. Qoyylymnyng alghashqy minuttarynan bastap-aq atmosferanyng serpindiligi men akterlerding fizikalyq dayyndyghy teatrtanushy mamandar ýshin de, qatardaghy kórermen ýshin de jana estetikalyq әser syilady.

Suret: Avtordyng múraghatynan alyndy.

Rejisser Aqniyet Jaqsyghalidyng kastingtik sheshimi — qoyylymnyng eng útymdy túsy. Qajymúqan túlghasyn ýsh týrli jas kezenine bólu arqyly avtorlar keyipkerding ishki metamorfozasyn terenirek asha aldy. Búl jerde tek syrtqy úqsastyq emes, keyipkerding genetikalyq kodynyng saqtaluy basty nazarda bolghan dep oilaymyz.

Ernar Sylqymbek (Bala Múqan) — sahnalyq alghashqy qadamynan-aq kórermendi ózining tabighy organikasymen baurap aldy. Onyng túnyq dauys boyauy men bolashaq alyptyng alghashqy «búlqynysyn» kórsetetin batyl qimyldary — Qajymúqannyng balalyq shaghyndaghy pәktigi men qaynaghan kýshin dәl beyneledi. Onyng syrt kelbeti men paluandyq standarttargha say kelui — kastingting kәsiby dengeyde ótkenining aiqyn dәleli.

Suret: Avtordyng múraghatynan alyndy.

Beybarys Asqarbekov (Bozbala Múqan) — keyipkerding eseng, qalyptasu jәne alghashqy әleumettik soqtyghystar kezenin (jer mәselesi, Yanushkinmen qaqtyghys) plastikalyq túrghydan óte shiraq jetkizdi. Akter oiynyndaghy serpin men fizikalyq dayyndyq — onyng tek dramalyq akter emes, kýrdeli tehnikalyq tapsyrmalardy orynday alatyn oryndaushy ekenin kórsetti.

Baghlan Imanghazinov (Qajymúqan) — spektakliding dramalyq kuliminasiyasyn kótergen túlgha. Akter somdaghan Qajymúqan tek fizikalyq kýshting iyesi emes, jinaqtalghan danalyq pen ishki tragediyanyng (әke qazasy, elden jyraqta jýru) monumentaldy kórinisi. Akterding sahnadaghy sabyrlylyghy men «ýnsizdik» monologtary kórermenning emosiyalyq tebirenisin tudyrdy.

Suret: Avtordyng múraghatynan alyndy.

Spektakliding kompozisiyalyq qúrylymyndaghy erekshe nazar audaratyn tús — keyipkerding jas erekshelikterine qaray auysu sәtteri. Sahnadaghy ýsh Múqannyng bir-birin almastyruy sonshalyqty tabighy әri organikalyq sabaqtastyqpen oryndalghan. Ásirese, әkesining bala Múqangha (Ernar Sylqymbek) «bes ret ainalyp jýgir» dep tapsyrma bergen sәtinde, jýgiris ýstinde Bozbala Múqannyng (Beybarys Asqarbekov) sahnagha shyghuy uaqyt pen kenistikting plastikalyq transformasiyasyn kórsetedi. Kórermen ýshin búl auysular tehnikalyq ýzilis emes, keyipker taghdyrynyng birtútas evolusiyasy retinde qabyldandy.

Rejisser Aqniyet Jaqsyghaly sahnalyq kenistikti tek akterlerding oiyn alany emes, kórermenmen tikeley dialog ornatatyn ortagha ainaldyrghan. Ásirese, spektakliding sirk arenasyna transformasiyalanu sәtindegi aktrisa Saya Sayattyng әue akrobatikasy arqyly kórermen zalynyng ýstinen úshyp ótui — qoyylymnyng estetikalyq sharyqtau shegi boldy. Sahnadan sebilgen sәuleli shashyrandylar (jyltyraqtar) men әuedegi qalyqtau sәti kórermendi siqyrly atmosferagha bólep, keremet sezim syilady. Spektakliding temporitmin saqtauda Serik Maqsotov, Daryn Prekesh jәne Nauryzbay Erbolatov somdaghan «ýsh sayqymazaq» beynesi manyzdy ról atqardy. Olardyng oryndauyndaghy klassikalyq buffonada elementteri men ekssentrikalyq qimyldar qoyylymnyng auyr dramalyq jýgin bir tengerimge keltirip, oqighanyng serpindi damuyna septigin tiygizdi.

Suret: Avtordyng múraghatynan alyndy.

Qoyylymnyng kórkemdik quatyn arttyruda jaryq konsepsiyasy sheshushi ról atqardy. Jaryq suretshisi Ály Bidahmet pen jaryq qoishy mamandar Ibragim Ospanov pen Elnúr Rahmanbergenning júmysy spektakliding estetikalyq dengeyin arttyrdy. Sahnadaghy әrbir atmosfera — meyli ol qazaq dalasynyng kendigi, Peterbor sirkining jarqyraghan shouy nemese Múqannyng ishki tolghanysy bolsyn — jaryq arqyly óte dәl әri әserli berilgen. Ásirese, keyipkerlerding jas erekshelikterine qaray auysu sәtterindegi jaryq oiyndary men Mekkege sapar kezindegi interaktivti sәulelik sheshimder kórermenning nazaryn bir arnagha toghystyryp otyrdy.

Suret: Avtordyng múraghatynan alyndy.

Qoyylymnyng shoulyq dengeyi men dinamikalyq ekpini joghary bolghanymen, dramaturgiyalyq jelidegi key tústardy  atap  ótken jón. Qajymúqannyng taghdyry men túlghalyq qalyptasuynda manyzdy ról atqaruy tiyis әiel beyneleri — anasy Qabira (Gulimira Jakilina) men әjesi Aysarynyn( Ayjan Nazarhanqyzy) keyipkerleri sahnalyq kenistikte óz dengeyinde ashylmady. Olardyng beynesi tek súlbalyq dengeyde qalyp qoyghanday әser qaldyrady. Rejisserlik konsepsiyadaghy «shou» elementterine, akrobatikalyq nómirler men syrtqy effektilerge tym basymdyq berilui atalghan keyipkerlerding harakterlik terendigin ashugha kedergi keltirgen.

Suret: Avtordyng múraghatynan alyndy.

Degenmen, qoyylymnyng ekinshi bóliminde rejisserlik sheshimder dramaturgiyalyq shiyelenisti qayta jandandyrady. Kýres arenasyndaghy ekshn-sahnalardy kәsiby dengeyde bayandap otyrghan Ermahan Júmabekting taza diksiyasy men dauys yrghaghy kórermendi naqty jarys alanynda otyrghanday sezimge bóledi. Osy tústa Qajyghalidyng (Núrjigit Mýsilimov) Múqandy Mekkege qajylyqqa shaqyruy jәne búl sapardyng interaktivti bezendiruler arqyly beynelenui — tarihy túlghanyng ruhany transformasiyasyn kórsetetin sәtti sheshim boldy.

Spektakliding vizualdy sheshiminde kostum suretshisi Arman Temirtas pen Ayat Jandilidanyng júmysy erekshe atap ótuge layyq. Ásirese, Sankt-Peterburgtegi sirk sahnasyndaghy kiyim ýlgileri — jay ghana tarihy stilizasiya emes, sol dәuirding estetikasyn qazirgi zamanghy shou elementterimen úshtastyrghan batyl sheshim. Akterlerding kostumderi — fakturasynyng baylyghymen, týsterining qanyqtyghymen jәne sahnalyq jaryqqa (Ály Bidahmet) beyimdelgen jyltyraq elementterimen erekshelenedi.

Suret: Avtordyng múraghatynan alyndy.

Baluan Sholaq (Iles Kópbosynov) beynesi — qoyylymnyng eng jarqyn sәtterining biri. Akterding sahna tórinen emes, kórermen zaly men balkonnan dombyramen әndetip shyghuy naghyz sal-serilik tabighatty tap basyp tanytty. Balkonda túryp zalgha oramal laqtyruy men halyq arasynda jýrip әn saluy sahna men kórermen arasyndaghy shekarany joyyp jiberdi. Búl detali keyipkerding serilik bolmysyn ashumen qatar, Múqannyng ómirindegi eng shuaqty kezenderding biri retinde este qaldy. Onyng Múqandy auylda qalugha ýgittep, aqyl aitatyn sahnasy eki alyptyng arasyndaghy shynayy syilastyq pen bauyrlastyqty kórsetti.

Suret: Avtordyng múraghatynan alyndy.

Múqan men Fatima (Aybanu Baybolatova)arasyndaghy sezim jelisi spektaklige erekshe lirikalyq renk berdi. Olardyng mahabbaty birden emes, birtindep, bayyppen damyp, shynayylyqqa úlasty. Eki keyipkerding oryndauyndaghy kýrdeli akrobattyq nómir olardyng sezimderining nәziktigi men bir-birine degen senimin plastikalyq tilmen jetkizgen estetikalyq sharyqtau shegi boldy. Múqannyng Fatimagha degen iltipaty men ony óz ortasyna beyimdep, esimin ózgertui — keyipkerding ishki mәdeniyeti men er azamattyq bolmysyn asha týsti. Olardyng nekelesip, otau qúru sahnasy qoyylymdaghy eng jyly әri jarqyn sәtterding birine ainaldy. Tipti, ýlken arenalar men jat jerdegi qiyndyqtargha qaramastan, Fatimanyng Múqannyng janynan tabyluy alyp túlghanyng arqasýier tiregi bar ekenin kórsetti. Al finalgha jaqyn Múqannyng elge oraluy men Fatimamen birge ótkizgen sәtteri onyng tek kýsh iyesi emes, sonymen qatar meyirimdi jar, otbasylyq qúndylyqtardy qadirleytin túlgha ekenin aiqyndady.

Spektakliding shiyelenisu shegi — Sarakikiymen (Aqjol Amantay) bolghan sheshushi kýres. Búl sahna tek sporttyq jarys emes, naghyz ómir men ólim arpalysynday әser qaldyrdy. Múqannyng qarsylasynyng bet terisin júlyp alatynday dengeydegi qatal kýresi — onyng boyyndaghy búghyp jatqan alapat kýsh pen namystyng syrtqa shyqqan sәti. Osy jenis arqyly Qajymúqannyng әlemdik dengeydegi biyigi taghy bir mәrte aiqyndaldy.

Suret: Avtordyng múraghatynan alyndy.

Qoyylymnyng týiini — Múqannyng elge oralyp, әkesining basyna baruy. Baghlan Imanghazinovsomdaghan keyipkerding mola basyndaghy tebireniske toly monology kórermendi selt etkizbey qoymady. Onyng ózi iyelengen barlyq marapattary men medalidaryn әkesining basyna qoyylghan tasqa baylap ketui — jetistikting bastauy ata-ananyng batasy men tektik tәrbiyede ekenin anghartqan simvoldyq ishara. Sahna tórinde «Tolaghaylar bolghany ras ta shyghar» degen óleng joldarynyng oqyluy anyz ben aqiqatty úshtastyryp, kórermenge oy saldy.

Finalda ekrannan Qajymúqannyng naqty tarihy suretteri men ol turaly derekterding kórsetilui spektakliding tanymdyq jýgin arttyryp, oqighany shynayylyqpen týiindedi. Zaldaghy halyqtyng úzaq uaqyt boyy tolassyz shapalaq soghuy, búl tuyndynyng sәtti shyqqanynyng jәne kórermen jýreginen oryn tapqanynyng basty dәleli.

Núrsaya Qayrat, teatrtanu mamandyghy, 3-kurs studenti

Abai.kz

0 pikir