Preziydent Tramp әlemdik arenada amerikanyng basymdyghyn shoqpar etip, ekonomikalyq jәne әskery salada óktemdigin kórsetip keledi.

Joghary tarifterden bastap Iranmen soghysqa deyin, Tramp halyqaralyq arenada búl agressivti tәsilding tek paydasy bar, eshqanday kemshiligi joq dep mәlimdep, ózinen búrynghy AQSh basshylarynyng amerikanyng artyqshylyghyn paydalanugha qúlyqsyzdyghyn «aqymaqtyq» dep baghalady.

Desede, búl strategiyanyng kemshiligi qazirding ózinde aiqyndala bastady. Kóptegen elder Tramptyng talaptaryna kóngenimen, keybir elder kek aludyng óte tiyimdi jana joldaryn tapty. Tramptyng agressivti arandatulary olargha óz strategiyalyq taktikalaryn synap kóruge mýmkindik berdi, sóitip AQSh pen әlemdik ekonomikagha qauip tóndirdi.

Ormuz búghazy osynday strategiyalyq kedergilerding biri bolyp tabylady. JIÓ-i әlemdik ekonomikanyng 1%-nan da az Iran әlemdegi múnay men gazdyng besten bir bóligi tasymaldanatyn osy su jolyn basqarady. Aqpan aiynyng sonynda AQSh pen Izrailiding Irangha birlesken shabuylynan beri búl su joly jabylyp, janarmay, tynaytqysh jәne basqa da tauarlardyng tasymalyna kedergi keltird. Álemdik múnay baghasynyng kýrt ósuine jәne amerikandyq fermerler men óndirushilerdi auyr kýmangha úryndyrdy.

Búdan bir jyl búrynghy beysenbide taghy bir jolghy kek alu eksperiymentteri bastaldy. Sol kýni Tramp Aq ýiding raushan baghyna kirip, birneshe elge tarifter jariyalap, búl kýndi «Azattyq kýni» dep atady. EO siyaqty quatty ekonomikalardy qosa alghanda, kóptegen ýkimetter AQSh talaptaryn oryndaghanymen, Qytay odan syrt qaldy. Keyinnen Beyjing siyrek kezdesetin jer miyneraldary men siyrek kezdesetin jer magnitterine eksporttyq liysenziyalau jýiesin engizdi, búl Qytaygha jahandyq óndiris jýiesin tolyq baqylaugha mýmkindik berdi.

Tramp qayta jandandyrudan ýmittengen AQSh óndirisining tirekteri - avtomobilider, jartylay ótkizgishter jәne joyghysh úshaqtardy óndirushiler siyrek kezdesetin metaligha qatty tәueldi, al әlemdegi siyrek kezdesetin jer metaldarynyng basym kópshiligi Qytayda óndeledi.

Qytay keybir liysenziyalardy maqúldap, siyrek kezdesetin jer metaldarynyng keybir eksportyna rúqsat berse de, kóptegen óndirushiler әli de shiykizat tapshylyghynda. Sonymen qatar, Qytay AQSh әskery kýshterin qamdaytyn kompaniyalargha siyrek kezdesetin jer metaldaryn jetkizudi tolyghymen toqtatty, búl kompaniyalardy balama jetkizushilerdi izdeuge mәjbýr etti. Tramptyng Qytaygha josparlanghan saparyn shamamen alty aptagha, mamyrdyng ortasyna deyin keyinge qaldyruy – Qytay basshysymen jaghdaydy retteydi dep ýmittengen biznes basshylarynyng salyn sugha ketirdi.

Búl shyrghalar Trampqa myna faktini úghynugha mәjbýr etedi: AQSh ekonomikasy qanshalyqty kýshti bolsa da, onyng әlemdik ekonomikamen shyrma-shatu baylanystary ony yryqsyz oryngha qaldyrady, kýresuge qauqarsyz etedi.

«Ekonomikalyq soghys dәuirindegi Amerikanyng quaty» kitabynyng avtory Edvard Fishman kýlli әlem júrty Tramptyng Qytaydyng ekonomikalyq bopsasyna shydamay ótken jyly Beyjinge qatysty sayasatyna  jenildikter jasaugha mәjbýr bolghanyna kuә boldy deydi. Ol sonday-aq Tramp qantarda Grenlandiyany "basyp alam" dep qorqytqannan beri, tipti europalyq sheneunikter de AQSh sauda jýiesindegi osal tústardy belsendi týrde izdep jýrgenin atap ótedi.

«Qazirgi alar sabaq - AQSh-tyng ekonomikalyq qysymymen kýresuding jalghyz joly - qarsy túru. Iran kóz alda ony taghy da dәleldep jatyr», -  dep sózin týiindeydi.

Derekkóz: Niu-York tayms

Abai.kz