QR Bas prokurory B. Asylovqa!

QR Últtyq qauipsizdik komiytetining tóraghasy E.Saghymbaevqa!

Osydan 3 jyl búryn da biz osy Parlamentte teris diny aghymdargha zanmen tyiym salu turaly mәsele kótergenbiz. Sodan beri ne boldy, nәtiyje qayda? Qayta teris aghymdar búrynghydan beter kýsheyip bara jatqanyn bәrimiz kórip, bilip otyrmyz. Eger biylik, Ýkimet, búghan tikeley jauapty Últtyq qauipsizdik komiyteti men Bas prokuratura, qúqyq qorghau organdary nәtiyje shygharmasa, sonda biz búl mәseleni ne ýshin Parlamentte kóterip jýrmiz?!

Taghy da qaytalaymyz, osydan 10 jyl búryn, 2016 jyly búl mәseleni biylik te qolgha alyp, diny radikalizmge zanmen tyiym salmaq bolghanda, barlyq ministrlik pen Bas prokuratura, Joghary sot ta qoldaghanda, tek Últtyq qauipsizdik komiyteti qarsy shyghyp, osy tyiym salu zangha enbey qaldy. Biz múny sol kezde «Qazaq ýni» gazetinde qatty synap: «Últtyq qauipsizdik komiyteti – últqa qauipti komiytet pe?» degen maqala jazdyq.

Al búl joly kim kedergi jasap otyr?

Ótkende eldi shulatqan eki kelensiz jaytty jaqsy bilesizder. Onyng bireui – qazaqtyng qasiyetti meyramy Áz Nauryzgha qarsy qara niyetti bireuding qatty shabuyly! Ekinshisi – ózine únamaghan әielin at auystyrghanday kónili qalaghan adamgha syilay salghan atyshuly imam. Búl «saqaly bar, múrty joq» ekeuding isi jayly әriptesim Ermúrat Bapy jetkilikti týrde aitty.

Al keshe ghana Aqtóbede sottalushylardyng әielderi sotqa niqab kiyip keldi. «Olardy sol betterin býrkegen kýii sot ghimaratyna kirgizdi. Niqabpen otyryp, sottalushynyng zandy ókili bolugha rúqsat etildi. Eskertu jasalmady» dep jazady Ulysmedia.kz. Qoghamdyq orynda betti býrkemelegen kiyim kiige tyiym salynghan 2025 jylghy 30 mausymdaghy zang qayda? Zang saqtaluy tiyis sot ghimaratynda qara jamylghandar qaptap jýrse, basqa jerde qaytedi? Sot qanday zangha sýienip, olardy sotqa kirgizgen? «Qanday jaqsy zang bolsa da, ony oryndaytyn sheneunik nashar bolsa, nәtiyjesi dúrys bolmaydy» degen sóz beker aitylmaghan eken...

Osy uaqytqa deyin deradikalizasiyagha arnalyp bólingen milliardtaghan qarjy óz maqsatyna júmsaldy ma, nәtiyjesi men esebi qayda? Qaghazda qatyp túrghan shyghar, biraq ómirde eshqanday jetistik kórip otyrghan joqpyz!

«Ayqaylay-ayqaylay qasqyrdan da úyat bolsa da», taghy da qaytalaymyz.

Keshegi qylyshynan qan tamghan kenes imperiyasy kezining ózinde orazasyn ústap, namazyn oqyp, Nauryzyn toylap ósken ónirde Ázireti bar elding әdileti saqtalaryn kórip ósken úl bolghandyqtan, din men til tútastyghy dil beriktigining kepili ekenine kózimiz aiqyn jetken. Sondyqtan búl tútastyq berik bolmaghandyqtan, dili men tili әlsizderdi últqa qarsy qauymgha ainaldyru qatty qarqynmen jýrip jatyr. IYә, kýshti últtyq iydeologiya bolmaghandyqtan, ishki tútastyqtyng irui últtyq ústynymymyzdyng shiruine jalghasady. Al ol Últtyq qauipsizdik mәselesi ekenin basymyzdan ótken qasiretter aiqyn kórsetti.

Auyr qasiretti bastan keshirip otyryp, sabaq aludyng ornyna sanaq alyp otyra beru qashanghy jalghasady? Biz qoghamdaghy óte kýrdeli mәselege ainalghan búl kesepattyng kýnde әr ýide, әr otbasyda kezdesuin kýtip, qol qusyryp qarap otyra beremiz be? Qazirding ózinde kesh qalghanymyz aiqyn. Biraq kesh qalsaq ta, esh qalmau ýshin, endi zandy qareketke batyl kirisu kerek!

Últtyq úghymgha qarsy jelide jelpinip otyrghandardyng tamyrymyzdy jegi qúrttay jep jatqanyna eshkim de kóldeneng kórermen bolyp otyra almaydy, bәrimiz de erteng taqsyretin tartuymyz mýmkin. Sondyqtan Atazanymyzgha aiqyn jazylghan memleketting zayyrly boluy qayyrly bolaryn naqty ispen kórsetuimiz kerek.

Qoghamdaghy diny kelensizdikting kóbisi múrtsyz saqaldy toptardan shyghyp jatyr. Men ótken jyldary da aitqan edim, saqaly bar, múrty joq Abylay, Abay, Jambyl, Mahambetti kórgen be edik dep. «Saqal erding kórki» degen qazaq, biraq múrtsyz saqal qoymaghan. Ózge elderge eliktep, múrtsyz saqal qoygha, qara jamylyp, qara kiyimmen basy-kózin qymtanyp jýruge nege qúmarmyz?! Úldarymyz týgili, qyzdarymyz da qazaqy әdemi kiyimmen, ashyq didarymen atqa shapqan el emes pe edik?!

Ata-babasy san ghasyr ústaghan asyl salt-dәstýrden bezip, últqa qarsy shyghatyn, terisine syimay tepsinip túratyn «múrtsyz saqaldardy» kórgende, últsyz shaqarlardy kórgendey bolasyn! Keyde osy múrtty qúrtu – últty qúrtudyng basy emes pe degen oigha da ketesin...

Nauryzgha, Últtyq dәstýrimizge, últtyq úghymymyzgha qarsylyq – últqa, memleketke ashyq qarsy shabuyl! Endeshe biz nege qazaqqa qarsy ashyq shabuylgha qol qusyryp, qarap otyruymyz kerek?!

Áleumettik jelilerde qazaqqa qarsy teris pighyldylar әrbir:

– Últtyq mýddege qarsylyq,

– Últtyq tútastyqqa iritki salu,

– Últtyq ústanymdardy joqqa shygharu,

– Islamnyng dәstýrli Hanafy mazhabyna tas atu,

– Últtyq mýddeni qorghap jýrgen qoghamdyq, ruhany últ qayratkerlerine kýie jaghu arqyly qoghamgha yqpaly zor tәlimdi túlghalyq institutty ydyratu әreketterin jasauda. Osynday Elge tiygizer esepsiz pandemiyalyq ylany shekteusiz eki ayaqty virustar aldynda bizding últtyq aqparattyq qauipsizdigimiz dәrmensizdik tanytuda. Sondyqtan El týbine jeter qauipti indetke shúghyl zanmen qatang tosqauyl qoyatyn kez jetti! Jetti emes, ótip barady...

Osynday kesirinen últynan, dәstýrli dininen bezgender, iman keltirip, әruaq terbegen ata-babasyn aqymaq, әke-sheshesin aikәpir kórgender – óz tamyryn ózderi otap jatqandaryn sezbeytinder!

Taghy da qaytalaymyz – ótken 30 jyldyq teris sayasat qazaqtyng «núr» degen jalyndy sózin jaghymsyz sózge ainaldyryp jiberse, teris aghymdaghylar tipti eng qymbat «ana» degen ayauly atpen qatar atalatyn «sheshe» degen qasterli ataugha qara kýie jaghyp, «ústaz» degen úlaghatty úghymnyng mәnin qúrtty.

Últty úiystyratyn, júrtty kórkem minezdi imandylyqqa shaqyratyn uaghyzdyng ornyna u aghyzyp, últqa qarsy shyghyp otyrghandardy qalay ústaz deuge bolady? Uaghyzdy kim kóringen aitu qashan toqtaydy? Olargha Qazaqstan diny basqarmasy qanday sheshim, qanday bәtua shygharyp otyr?

Tipti eng qasiyetti bolyp sanalatyn asyl dinimiz islamdy eng qauipti aghymgha ainaldyru ýshin baryn salyp jatqandar qazir qaytadan kýsheyip keledi. Terisin auystyryp alghan teris aghymdaghylar eldi ekige bólip, myltyqsyz maydanda myndaghan jastarymyzdy qazaqtyng qatarynan shygharyp qana qoymay, últty joy ýshin qazaqqa qarsy qauipti kýshterge ainaldyryp jatyr.

Batystyng ózinde, mysaly, Ispaniyada halyqtyng dәstýrli diny senimin qúrmettep, Qúrangha, Múhammed payghambargha tiyiskenderdi zandy týrde sottap, týrmege jauyp jatyr. Al bizding qúdaydan qoryqpaytyndar jelilerde jeligip, Asa Qúdiretti Allany, qasiyetti Qúranymyz ben payghambarlargha qarsy shyghyp, auyzdaryna kelgenin aituda. Adastyru arqyly dәstýrli islam dinine qarsy kýres jýrgizude. Diny senim men qúndylyqtargha kýmәn tughyzyp, últtyq sanany túmshalap, manipulyasiya jasaugha tyrysuda. Olar últtyq iydeologiya men dәstýrli din arasynda shiyelenis tudyryp, diny alauyzdyq arqyly qazaqty ishten iritip barady.

Qasiyetti islam qaghidattary men sharighattaryn taptap, qoldan jalghan payghambarlar jasap alghan súmdyqtaryna tiyisti oryndar nege kóz júmyp qarap otyr? Ákesi tәnirshi, úly uahabist, kelini krishnayt, qyzy iyegovany iyektep jýrgen otbasylardyng auyr jaghdayy sol otbasylardyng tragediyasy ghana emes, erteng memleketting kýrdeli mәselesine ainalatyny anyq! Endeshe taghy kimge qarap, kimning bәtuasyn kýtip otyrmyz?!

Tarihta eline barlyq kýmәndi diny aghymdardy kirgizgen kóp dindi, biyleushileri men kýzetshilerine deyin ózge tilde sóileytin kóp tildi elder kartadan joyylyp ketti! Bizding el búdan sabaq ala ma, joq pa?

«Memleket dinnen bólek» dep, kóz aldymyzda irgemizding shayqalyp jatqanyna qol qusyryp qarap otyru – El taghdyryn qarsy kýshterge berip qoyyp, jeniletinin aldyn ala moyyndau. Qauipting qaydan keletinin jaqsy biletin, din salasynda bizden kósh ilgeri kórshi tuys el ózbekter búryn da teris aghymdardyng tayrandauyna qatang tyiym salghan edi. Keyin taghy da Din turaly zanyn qatandatty. Osy diny dingegi myqty Ózbekstannyng ónegesin nege paydalanbaymyz? Olar dini men tili berik elding dili de berik ekenin aiqyn kórsetip otyr. Teris diny aghymdardyng bәrine zanmen qatang tyiym salyp, yntymaqty yrys-qútqa, tynyshtyqqa jetip, berekeli beybit kýn keship otyr.

Álemde Germaniya, Fransiya, Úlybritaniya jәne t.b. kóptegen damyghan elderde radikaldy úiymdargha zanmen tyiym salynghan. Búl qúqyqtyq shekteuler – qauipsizdikti qamtamasyz etuding qalypty halyqaralyq ong tәjiriybesi.

Últtyq mýddemiz ben dәstýrimizge, El yntymaghyna, birligine balta shauyp, memleketke taghy da qater tóndirip jatqan dinge, tilge, elge, jerge qarsy erkin tarap jatqan elbúzar teris aghymdardyng El týbine jeter qauipti virusyna zanmen qatang tosqauyl qong qajet!

Qazaq halqy jer betinde 2,1 mlrd-tan astam músylman, 220 millionnan astam týrik halyqtary tútynatyn qasiyetti Islam dinin, yaghny bir ghana dindi, bir ghana tildi berik ústansa ghana irgesi berik, shanyraghy biyik, Úly daladan tamyr tartqan úly memleket, Mәngilik el bola alady.

Qysqasy, radikaldy diny aghymdargha zanmen tyiym salu – Últtyq qauipsizdik mәselesi. Al Memleket eng aldymen Últtyq qauipsizdikti qorghaugha mindetti.

Birinshiden, radikaldy úiymdar qogham túraqtylyghyna qauip tóndiredi. Olar elge iritki salady. Al memleket óz azamattarynyng qauipsizdigin qorghaugha mindetti. Ol ýshin qoghamdyq túraqtylyqty saqtau kerek. Búl – memleketting negizgi funksiyalarynyng biri.

Ekinshiden, eger memleket múnday qauipterge qarsy әreket etpese, búl әleumettik qaqtyghystargha; ekstremistik әreketterge; qoghamdyq túraqsyzdyqqa alyp keledi. Qauip tónip túrghanda, zang arqyly shara qoldanu – eng qajetti dúrys sheshim.

Ýshinshiden, zanmen tyiym salu – búl bostandyqty shekteu emes, qauipting aldyn alu. Búl - dinge qarsy emes, kerisinshe, dәstýrli dindi qorghau ýshin teris maqsatty aghymdar men úiymdargha qarsy baghyttalatyn zang boluy tiyis!

Sondyqtan radikalizmge qarsy sayasat – kez kelgen qúqyqtyq memleketting Últtyq qauipsizdik strategiyasy!

«Men qauip etkennen aitamyn» dep zar zaman aqyndary zarlap ótkendey, biz búnyng bәrin bosqa aityp otyrghan joqpyz. «Búl – múhitta adasqan kemening songhy soqqan SOS dabyly bolyp jýrmesin! Óitkeni búl óte ózekti mәsele búghan deyin de talay ret ótkir kóterilgen!» – dep dabyl qaqqan edi Últ ziyalylary 2023 jyly.

Sodan beri de 3 jyl ótti... Al asa qauipti virustar jyl sayyn, kýn sayyn emes, saghat sayyn, sәt sayyn alapat ylang taratuda.

Búl bizding songhy mýmkindigimiz...

Búdan keyin kesh bolady!

«Aq jol» demokratiyalyq partiyasy fraksiyasynyng deputaty

Qazybek ISA

Deputattyq saualdy qoldaghandar:

Azat Peruashev

Daniya Espaeva

Erlan Barlybaev

Serik Erubaev

Oljas Núraldynov

Ermúrat Bapiy

Bolat Kerimbek

Rinat Zayyt

Abai.kz