Abaydyng «Ólsem ornym qara jer syz bolmay ma» degen ólenindegi osy bir shumaqty jariyalaghan edim. Endi óleng joldaryndaghy naqty jauapty jariyalap otyrmyn. Basty maqsat Abay ólenderin dúrys oqu:

...Jýreginning týbine tereng boyla,
Men bir júmbaq adammyn ony da oila.
Soqtyqpaly, soqpaqsyz jerde óstim,
Mynmen jalghyz alystym, kinә qoyma!

Abay býgingi úrpaghyn óz zamanynan úghymdyraq, oilyraq, әdiletti tyndaushy dep týsinedi. «Ózinning jýregine tereng boylay otyryp, mening soqtyqpaly, soqpaqsyz ómir tirligimnen ózine sabaq al, meni sóge kórme» deydi. «Sender bilmeytin kóne kýnning tirligimen jýrip, óz boyymdaghy myng kýnәmmen alystym. Ol uaqytta meni qostaytyn qauym ósken joq. Sol sebepti sandalmamen kýn keshtim. Zamanyma úghymsyz, maghynasyz boldym» deydi.

Abay shygharmashylyghynyng ereksheligi ózining qoyghan saualynyng jauabyn ózi aitady. Búghan dәlel, «Mynmen jalghyz alystym» degenge naqty jauap: «Boydaghy mindi sanasam, tau tasynan az emes, Jýregime qarasam, iynedeyin sau emes», - deydi.

Osy ólenning bastapqy joly 1909 jylghy Abay ólenderining túghysh jinaghynan bastap, tolyq akademiyalyq jinaqtarda (1939,1945,1954,196, 1976j.j.) «Jýreginning týbine tereng boyla» dep basylghan. Tek, 1977 jylghy jinaqta «Jýregimning týbine tereng boyla» dep jariyalandy. Aqyn sózining ne sebeppen ózgertilgeni turaly týsinik berilmegen. Búl jayynda Abaytanushy, ghalym Qayym Múhametjanov ta arnayy toqtalghan. Keyingi jyldary Abay ólenderi jinaghyn shygharushy baspalar búl ólendi 1977 jylghy jariyalanghan núsqasy boyynsha jaryqqa shygharyp jýr. Mәselen, «Mektep kitaphanasy» baspasynan shyqqan Abaydyng «Men bir júmbaq adammyn ony da oila» atty mektep oqushylaryna arnalghan jinaqta atalghan óleng «Jýregimning týbine tereng boyla» dep berilipti. Adam bireuding jýregine boylap, býkil jýrek qúbylysyn bile almaydy ghoy. Oghan da dәlel kerek desek, «Senbe júrtqa túrsa da qansha maqtap» óleninde:

«Jýregine sýngi de, týbin kózde,

Sonan tapqan shyn asyl, tastay kórme» demey me?

Abay shygharmalaryn den qoyyp oqysanyz san qyrly sóz qúpiyasy ashylyp, zamanmen birge qúbylyp otyratyny ghajap!

Abay múrasy halqymyzdyng oi-sanasynda airyqsha oryn aludy kózdegen tústa, jas úrpaqqa jappay Abay oqularyn oqudan týrli bayqaular etek alghan uaqytta Abay ólenderin tekstologiyalyq ózgerissiz jetkizgen abzal. Abay múrasyn tanyp, biludi ghylymy túrghydan zerttey otyryp, úly aqyngha degen úrpaq oiyn kesteleu – aldynghy buynnan jalghasyn tauyp kele jatqan dәstýr dep qarasaq, әsirese mektep baghdarlamasyna arnalghan Abaydyng ólender jinaghyna asa saq qarap, týpnúsqamen salystyra otyryp jariyalaghanymyz dúrys.

Almahan Múhametqaliqyzy

Astana

Abai.kz