Qazaqstan Respublikasynyn

Preziydenti Q.K. Toqaevqa!

Asa mәrtebeli Qasym-Jomart Kemelúly!

«Sheteldikter men azamattyghy joq adamdargha Qazaqstan Respublikasynda túraqty túrugha rúqsat beru» jәne «Qandas mәrtebesin beru nemese úzartu» memlekettik kórsetiletin qyzmetteri boyynsha pilottyq jobany iske qosu jәne iske asyru turaly Ýkimet qabyldaghan birlesken búiryq qodanysqa engen 2026 jyldghy 30 qantardan beri Atajúrtyna kóship kelgen etnikalyq qazaqtardyng qújattanu  prosessin óte qiyndatyp jiberdi.

Neshe jýzdegen otbasylar qújattana almay, dalada qaludyng aldynda túr.

Men Sizge qújattana almay qalghan etnikalyq qazaqtar turaly emes, aldymen osy «Pilottyq jobanynyn» zandyq, qúqyqtyq jaghyndaghy kelensizdikter turaly bayandamaqpyn.

Birinshi, zannan bastayyn.

Qoldanystaghy «Halyqtyng kóshi-qony turaly» zannyng 20-babynda  «Qandas» mәrtebesin beruden jәne (nemese) qandastardy qabyldaudyng ónirlik kvotasyna engizuden bas tartu ýshin negizder qarastyrylghan.

Atalghan bapqa say, qandastardy aumaqtyq-әkimshilik birlikte qabyldaudyng ónirlik kvotasynyng bolmasa nemese etnikalyq qazaqtar qonystandyru ýshin úsynylghan aumaqtyq-әkimshilik birlikten bas tartsa, onda etnikalyq qazaqtargha «Qandas» mәrtebesi berilmeydi.

«Qandas» mәrtebesi berilmese, olar Qazaqstan Respublikasynyng azamattyghyn ala almaydy.

Demek, Atajúrtyna oralghan etnikalyq qazaqtar «Qandas» mәrtebesin alyp, Qazaqstan Respublikasynyng azamattyghyna qol jetkizui ýshin, sózsiz Ýkimet belgilegen segiz oblysqa baryp, qonystanuy kerek!

Búl norma 2023 jylghy 29 sәuirden beri qoldanysqa enip, biylghy 30 qantardan bastap qatang atqaryluda.

Búl – Atajúrtyna oralghan etnikalyq qazaqtargha qoyylghan ónirlik sheketu bolyp tabylady.

Endi «Halyqtyng kóshi-qony turaly» zandaghy osy 20-baptyng 5) tarmaghy turaly Konvensiya ne deydi, Konstitusiya ne deydi, sony kóreyik.

Óziniz jaqsy bilesiz, «Azamattyq jәne sayasy qúqyqtar turaly halyqaralyq pakti» (Niu-York, 1966 j. 16 jeltoqsan) bar.

Búl Pakti Qazaqstan Respublikasynyng 2005 jylghy 28 qarashadaghy №91 Zanymen ratifikasiyalanghan.

Atalghan «Azamattyq jәne sayasy qúqyqtar turaly halyqaralyq paktinin» 12-babynda: «Kez kelgen memleketting aumaghynda zandy týrde jýrgen әrbir adam sol aumaqtyng sheginde túrghylyqty meken-jaydy óz qalauynsha tandau qúqyghyna ie boluy tiyis»,-dep kórsetilgen.

Demek, «Halyqtyng kóshi-qony turaly» zannyng 20-babynyng 5) tarmaghy Atajúrtyna oralghan etnikalyq qazaqtardy osy túrghylyqty meken-jaydy óz qalauynsha tandau syndy azamattyq jәne sayasy qúqyghynan aiyrylghaly otyr...

Endi osy konvensiyanyng negizinde qabyldanghan Qazaqstan Respublikasy Konstitusiyasynyng 21-babynda «1. Qazaqstan Respublikasy aumaghynda zandy týrde jýrgen әrbir adam, zanda kórsetilgennen basqa retterde, onyng aumaghynda erkin jýrip-túrugha jәne túrghylyqty mekendi óz qalauynsha tandap alugha qúqyghy bar»,-dep ashyq kórsetilgen.

Demek, «Halyqtyng kóshi-qony turaly» zannyng 20-babynyng 5) tarmaghy arqyly qoyylghan ónirlik shekteu – etnikalyq qazaqtardy túrghylyqty mekendi óz qalauynsha tandap alu syndy osy konstitusiyalyq qúqyghynan týgeldey aiyryp tastady.

Men Ýkimetting kóship kelushilerdi sol Ýkimet belgilegen oblystargha qonystandyru sayasatyn tolyq qoldaymyn!

Biraq, Ýkimet ózi bekitken ónirlerge etnikalyq qazaqtardy mynaday konstitusiyalyq qúqyghynan shekteu jolymen emes, basqa tәsilmen – yntalandyru әdisimen tartuy kerek edi.

Ókinishke oray, Ýkimet mәjbýrleu jolyn tandap otyr...

Ekinshi, «Pilottyq joba» turaly.

«Pilottyq jobada» «Qandas mәrtebesi tek Qazaqstan Respublikasynyng Ýkimeti belgilegen qonystanu ónirlerine mindetti týrde qonys audaru jaghdaylarynda, úzartu qúqyghynsyz 5 (bes) jyl merzimge beriledi»,-dep kórsetilgen.

Búl norma turaly Zang ne deydi?

Qoldanystaghy «Halyqtyng kóshi-qony turaly» zanynyng 25-babynda  «3) qandas mәrtebesin alghan kýnnen bastap bir jyl ótken song toqtatylady»,-dep jazuly túr.

Búl – etnikalyq qazaqtargha «Qandas» mәrtebesi bir jylgha ghana beriledi degen sóz!

Demek, «Pilottyq jobadaghy» «Qandas» mәrtebesin beru tәrtibi qoldanystaghy «Halyqtyng kóshi-qony turaly» zanynyng 25-babynyng 3) tarmaghyna mýlde qayshy!

Ýshinshi, «Pilottyq jobadaghy» taghy bir qayshylyqqa turaly aita keteyin.

«Pilottyq jobagha» say, Qazaqstan Respublikasynda túraqty túrugha jәne qandas mәrtebesin alugha ýmitker adamdar aldyn ala aiqyndalghan ólshemsharttar boyynsha baldardy avtomatty týrde beru negizinde jýzege asyrylatyn bes kezennen túratyn sifrlyq baghalaudan ótui kerek eken.

Sol bes kezennen túratyn sifrlyq baghalaudyng bireui – «QAZTEST» testileu jýiesi arqyly qazaq tilinen emtihan tapsyru.

Endi osy «Pilottyq jobadaghy» qazaq tilinen emtihan tapsyru turaly normaghaa Zang ne deydi eken?!

Qoldanystaghy «Qazaqstan Respublikasynyng azamattyghy turaly» zanynyng 17-babynda Qazaqstan Respublikasynyng azamattyghyna qabyldaudan nemese Qazaqstan Respublikasynyng azamattyghyn qalpyna keltiruden bas tartu negizderi kórsetilgen.

Atalghan baptyng 14) tarmaghyna say, «..memlekettik tildi qarapayym dengeyde, Qazaqstan Respublikasy Konstitusiyasynyng negizderin, sonday-aq Qazaqstan tarihyn bilmese, onyng ótinishhaty qabyldanbaydy»,-dep jazylghany ras.

Biraq, osy 17-baptyng sonynda: «Osy baptyng birinshi bóligining 14) tarmaqshasynyng erejeleri etnostyq qazaqtargha qoldanylmaydy»,-dep, ashyq kórsetilgen.

Demek, «Pilottyq jobadaghy» etnostyq qazaqtardan QAZTEST testileu jýiesi arqyly qazaq tilinen emtihan alu tәrtibi de – «Qazaqstan Respublikasynyng azamattyghy turaly» zanynyng 17-babyna qayshy degen sóz!

Soghan qaramastan, biylghy 30 qantardan bastap «Pilottyq joba» qoldanysqa engizilip, qatang atqarylyp jatyr.

«Qandas» mәrtebesi de osy «Pilottyq jobada» kórsetilgen tәrtippen berilude…

Asa mәrtebeli Qasym-Jomart Kemelúly!

Qúday búiyrsa, 1 shildeden bastap Qazaqstan Respublikasynyng jana Konstitusiyasy qoldanysqa enedi.

Jana Ata Zanymyzdan Sizding «Ádiletti Qazaqstan» iydeyanyz ben «Zang men Tәrtip» qaghidatynyz kórinis tauyp, Elimiz jana dәuirge qadam tastaghaly otyrghan tarihy sәtte Ýkimetting Konvensiyagha, Konstitusiyagha jәne qoldanystaghy zandargha qayshy osynday keleniz jobany bekitip, iske qosuy; Kóshi-qon salasyn «Pilottyq jobamen» basqarudy jolgha qoiy – óte qyzyq oqigha boldy!

Búl – óte qorqynyshty jaghday deuge bolady!!

Ashy da bolsa aitayyn, búl «Birlesken búiryq» – «Pilottyq jobany»  jasaushylar men ony bekitushilerding Konvensiya, Konstitusiya, Zang jәne Qúqyq jónindegi sauatynyng NÓL ekenin kórsetti!

Kóshi-qon salasyn retteu turaly Sizding núsqau bergeninizdi bilem, biraq dәl osynday shash emes, bas alatyn tapsyrma bermegeninizge men jýz payyz senimdimin!

Nege ekenin týsiniksiz, «Pilottyq joba» avtorlary qoldanystaghy Qazaqstan Respublikasynyng Konstitusiyasynyng 69-babynda: «3. Ýkimetting qaulylary jәne Premier-Ministrding ókimderi Konstitusiyagha, zang aktilerine, Respublika Preziydentining jarlyqtary men ókimderine qayshy kelmeuge tiyis»,-degen normasyn mýlde eskermegen!

Suret: akorda.kz saytynan alyndy.

Basqalardy bylay qoyghanda, men: «Qazaqstan Respublikasy Preziydentining qúqyqtyq mәseleler jónindegi kómekshisi Erjan Jiyenbaev pen Memlekettik qúqyq bólimining mengerushisi Aydar Jarylghanov qayda qarap otyr?»,-dep, tang qaldym.

Suret: akorda.kz saytynan alyndy.

Kóshi-qon salasyna jauapty keybir lauazymdy túlghalar shetten kelgen qazaqtardy únatpauy, tipti jek kórui mýmkin.

Búl – qalypty qúbylys.

Biraq, olar Konvensiyany, Konstitusiyany jәne Zandardy qúrmetteui kerek qoy...

Asa mәrtebeli Qasym-Jomart Kemelúly!

Sizden atalghan «Pilottyq jobany» kýshinen qaldyru, Kóshi-qon salasyn, Konvensiyalar men Ata Zandy saqtay otyryp, basqa tәsildermen retteu turaly pәrmen beruinizdi jәne osy Jobany bekitken lauzymdy túlghalardyng әreketine qúqyqtyq bagha berip, zandyq jauapqa tartuynyzdy súraymyn.

Eskertu: «Pilottyq jobanyn» kesirinen qújattana almay qalghan 260-qa tayau qandas otbasynyng tizimi qosa tirkeldi, búl tizim әli de jalghasyp jatyr.

Auyt Múqiybek,

«Qúrmet» ordenining iyegeri

Abai.kz