Balalardyng qúqyqtary men zandy mýddelerin qorghau Qazaqstan Respublikasy Konstitusiyalyq Soty qyzmetinde erekshe oryn alady. Otbasylyq qatynastargha, aliymenttik mindettemelerge, bala asyrap alugha, balanyng últyn aiqyndau mәselelerine jәne ózge de salalargha qatysty isterdi qarau barysynda Konstitusiyalyq Sot әrdayym balanyng mýddesin barynsha qamtamasyz etu jónindegi konstitusiyalyq qaghidatqa sýienedi.

Konstitusiyalyq Sottyng normativtik qaulylary men qorytyndy sheshimderinde qalyptastyrylghan qúqyqtyq ústanymdar zannamany jәne qúqyq qoldanu praktikasyn jetildiruge, qúqyqtyq aiqynsyzdyqty joigha jәne balalar qúqyqtaryn qorghau kepildikterin nyghaytugha yqpal etedi. Qaralatyn qúqyqtyq qatynastardyng әrtýrliligine qaramastan, olardy ortaq bir tәsil biriktiredi: balalardyng qúqyqtary men zandy mýddelerine qatysty mәselelerdi retteu kezinde balanyng әl-auqatyn qamtamasyz etu men onyng mýddelerin qorghaugha basym mәn beriluge tiyis.

 2023 jylghy 1 mausymdaghy №18-NQ normativtik qaulysynda Konstitusiyalyq Sot azamattardyng sotqa jýginuine deyin molekulalyq-genetikalyq saraptama jýrgizu talabyn zansyz dep kórsetti. Atalghan talap memleketting balanyng mýddesin barynsha qamtamasyz etu mindetine sәikes kelmeydi dep tanylyp, keyinnen kýshin joydy.

 2024 jylghy 28 mausymdaghy №46-NQ qorytyndy sheshiminde Konstitusiyalyq Sot jeke kәsipkerler ýshin aliyment mólsherin esepteu kezinde qúqyqtyq aiqynsyzdyq bar ekenin anyqtady. Sot aliyment tóleushining naqty tabystary eskerilui qajettigin atap ótti, óitkeni aliyment mólsherin aiqyndaudaghy qatelikter tikeley balanyng mýddesine әser etedi. Sheshim qorytyndysy boyynsha kәsipkerding kiristeri men shyghystaryn eskere otyryp aliyment esepteu tetigi bekitildi.

 2024 jylghy 23 shildedegi №49-NQ qorytyndy sheshiminde Konstitusiyalyq Sot «Neke (erli-zayyptylyq) jәne otbasy turaly» kodeksting bala asyrap alugha qatysty normasyn konstitusiyalyq emes dep tanydy. Sot zannamalyq tetikter balany otbasynda tәrbiyeleu men damytu ýshin onyng mýddeleri men qajettilikterine say neghúrlym qolayly jaghdaylar jasaugha baghyttaluy tiyis ekenin kórsetti. Atalghan qúqyqtyq qatynastar Konstitusiyagha sәikestendirildi.

 2024 jylghy 24 jeltoqsandaghy №58-NQ qorytyndy sheshiminde Konstitusiyalyq Sot birneshe sot aktileri boyynsha aliyment óndiru mәselelerin neghúrlym tolyq retteu qajettigine nazar audardy. Keyinnen Jogharghy Sot normativtik qaulygha tiyisti ózgerister engizdi, búl balalardyng mýliktik mýddelerin qorghau kepildikterin kýsheytuge mýmkindik berdi.

 2025 jylghy 16 sәuirdegi №70-NQ normativtik qaulysynda Konstitusiyalyq Sot «Neke (erli-zayyptylyq) jәne otbasy turaly» kodeksting ata-analary belgisiz bolghan ne olardyng últyn anyqtau mýmkin bolmaghan jaghdaylarda balanyng últyn aiqyndau jәne ózgertu tәsilderining bolmauyna qatysty normasyn Konstitusiyagha sәikes emes dep tanydy. Sot balanyng qúqyqtary men zandy mýddelerine әser etetin ómirlik jaghdaylardy eskeru qajettigin atap ótti.

 2026 jylghy 18 mamyrdaghy №80-NQ qorytyndy sheshiminde Konstitusiyalyq Sot ata-analargha qatysty әkimshilik qamaq qoldanudaghy aiyrmashylyqtar jynys belgisine emes, ata-ananyng balagha ýzdiksiz kýtim jasaudy qamtamasyz etuge naqty qatysu dәrejesine baylanysty ekenin, sondyqtan búl kemsitushilik bolyp tabylmaytynyn atap ótti. Sot zang shygharushy qoldanatyn «on tórt jasqa deyingi bala» sanaty balanyng túraqty kýtimge, tәrbie men qamqorlyqqa joghary tәueldiligin kórsetetinin atap kórsetti.

Qazaqstan Respublikasy Konstitusiyalyq Sotynyng praktikasy balalardyng qúqyqtary men zandy mýddelerin qorghau konstitusiyalyq baqylaudyng basym baghyttarynyng biri ekenin dәiekti týrde rastaydy. Sottyng normativtik qaulylary men qorytyndy sheshimderinde qalyptastyrylghan qúqyqtyq ústanymdar zannamany jetildiruge, qúqyqtyq aiqynsyzdyqty joigha jәne bala qúqyqtaryn iske asyru kepildikterin nyghaytugha yqpal etedi. Konstitusiyalyq Sot qalyptastyrghan tәsilderdi zannama men qúqyq qoldanu praktikasyna dәiekti engizu balalar qúqyqtaryn neghúrlym tiyimdi qorghaudy qamtamasyz etip, әdilettilik, gumanizm jәne qúqyq ýstemdigi qaghidattaryn nyghaytudyng manyzdy sharty bolyp qyzmet etedi.

Abai.kz