Kópshilik «Afrika» degende kóz aldyna safari, arystandar, kedeyshilik, tolassyz soghystar men gumanitarlyq kómekti elestetedi.

Alayda strategting kózimen qarasaq, Afrika – XXI ghasyrdyng eng basty oljasy ekeni anyq.

Óitkeni býginde onda shamamen 1,5 milliard adam ómir sýrse, ghasyrdyng ortasyna qaray búl kórsetkish 2,5 milliardqa juyqtaydy.

Óitkeni dәl osy qúrlyqta kobalittyn, litiydin, mystyn, urannyn, altynnyn, almazdyn, marganestin, platinanyn, siyrek jer metaldarynyng asa iri qory shoghyrlanghan. Sonymen qatar, adamzatty azyq-týlikpen qamtamasyz etuge qabiletti úlan-ghayyr egistik jerler de osynda ornalasqan.

Óitkeni Afrikada 54 memleket bar, demek, BÚÚ-da 54 dauysqa iye.

Al býgin Afrikanyng basty seriktesine ainalghan el birneshe onjyldyqtan keyin jana әlemdik tәrtipting sәuletshilerining biri boluy әbden mýmkin.

Sondyqtan býginde búl qúrlyqta ýnsiz әlemdik bәseke jýrip jatyr.

Milliondaghan sarbazsyz. Maydan shepterinsiz. Tank armiyalarynsyz.

Búl – strategiyalardyng bәsekesi.

Qytay. Aydahar injenermen keledi.

Qytay ózgelerden búryn bir shyndyqty týsindi: XXI ghasyr kimning kóbirek sóilegenine emes, kimning tezirek salghanyna tiyesili.

Sondyqtan ol demokratiya turaly dәris oqudan bastaghan joq.

Ol betonnan bastady. Temirjoldar, porttar, kópirler, elektr stansiyalary,

ónerkәsiptik aimaqtar.

Songhy jiyrma jyldaghy Afrikanyng sputniktik suretterine qarasanyz, qytaylyq yqpaldyng izin anyq kóruge bolady.

Myndaghan shaqyrym jana joldar.

Zamanauy porttar.

Joghary kerneuli elektr jelileri.

Industriyalyq aimaqtar.

Alayda múnyng bәri syrtqy kórinis qana.

Shyn mәninde Qytay jol emes, tәueldilik jýiesin salyp jatyr.

Áueli nesie beriledi. Keyin port salynady. Odan song temirjol.

Keyin qyzmet kórsetu jýiesi qalyptasady.

Artynsha qytaylyq kompaniyalar keledi.

Qytay tehnologiyalary engiziledi.

Esep aiyrysu yuanimen jýrgizile bastaydy.

Aqyrynda el ekonomikasy Qytaydyng alyp jýiesine kirigip ketkeni bayqalady.

Búl – óte sabyrly strategiya. Tularsyz. Okkupasiyasyz. Otarlyq gubernatorlarsyz.

XXI ghasyrdyng imperiyasy XIX ghasyrdaghy Britan otaryna úqsamaydy.

Ol konteynerlik terminalgha kóbirek úqsaydy.

Resey. Ay generalmen keledi.

Resey mýlde basqa oiyn jýrgizedi.

Eger Qytay jol salsa, Resey qauipsizdik úsynady.

Memleket kýireuding aldynda túrghanda temirjol preziydentti qútqara almaydy.

Áueli әsker qajet.

Sondyqtan Resey mynalardy úsynady:

- qaru-jaraq;

- әskery núsqaushylar;

- ofiyserlerdi dayarlau;

- barlau salasyndaghy yntymaqtastyq;

- әskery әriptestik;

- sayasy qoldau.

Mәskeu әngimeni siyrek jaghdayda: «Aldymen reformalar jýrgizeyik», – dep bastaydy.

Kerisinshe: «Aldymen memleketinizding saqtaluyn qamtamasyz eteyik», – deydi.

Kóptegen elder ýshin dәl osy úsynys ózekti bolyp shyqty.

Ásirese terrorizm, әskery tónkerister men azamattyq soghystar kýndelikti shyndyqqa ainalghan memleketterde.

Resey jýzdegen milliard dollar investisiya úsyna almauy mýmkin.

Biraq ol keyde aqshadan da qymbat nәrseni – biylik jýiesining qauipsizdigi men kýshtik qúrylymdardy qalpyna keltiruge kómekti úsynady.

Amerika Qúrama Shtattary. Qyran jýiemen keledi.

Amerika ózgeshe oilaydy.

Onyng basty eksporty – jol da emes. Qaru da emes. Nesie de emes.

Onyng basty eksporty – jýie.

Sottar. Uniyversiytetter. Tehnologiyalar. Qarjy naryqtary. Startaptar.

Jeke kәsipkerlik. Zang ýstemdigi.

Vashington qarapayym qaghidany ústanady:

Eger memlekettik instituttar tiyimdi júmys istese, el ózi-aq bayidy.

Sondyqtan AQSh bilimge, medisinagha, sifrlyq ekonomikagha, uniyversiytetterge, indettermen kýreske jәne kәsipkerlikti damytugha investisiya salady.

Biraq dәl osy jerde qyzyqty qayshylyq bar.

Amerikalyq mamandar ashyqtyq standarttaryn talqylap jatqanda, qytaylyq injenerler jana temirjoldy paydalanugha berip ýlgeredi.

Búl – uaqytqa degen eki týrli kózqaras.

Amerika aghash ósiredi. Qytay dayyn kópir әkeledi.

Europa. Qart ústaz qayta oralady.

Europanyng jaghdayy eng kýrdeli.

Óitkeni ol bir kezderi Afrikanyng qojayyny bolghan.

Qúrlyqtyng basym bóligi europalyq otarshyldyqty әli úmytqan joq.

Sondyqtan Europa býgingi kýnmen ghana emes, óz tarihymen de dialog jýrgizuge mәjbýr.

Qazir onyng strategiyasy týbegeyli ózgergen.

Basty maqsat – resurstardy әketu emes.

Basty maqsat – janynda túraqty әri damyghan kórshining boluy.

Europa ýshin Afrika – ózining qauipsizdigi mәselesi.

Kóshi-qon. Terrorizm. Ekonomika. Klimat.

Sondyqtan Europa mektepterdi, auruhanalardy, su tazartu jýielerin, auyl sharuashylyghyn, bilim berudi, auyzsu infraqúrylymyn, shaghyn biznesti jәne jasyl energetikany qarjylandyrady.

Europa siyrek jaghdayda alyp simvoldyq jobalar salady.

Kóbine kózge bayqala bermeytin myndaghan shaghyn jobalardy qoldaydy.

Al dәl solar kýndelikti ómirding negizin qalyptastyrady.

Eng qyzyghy

Múqiyat qaranyz.

Tórt týrli órkeniyet Afrikagha bolashaqtyng tórt týrli ýlgisin úsynyp otyr.

Qytay:

— Biz sizderge infraqúrylym salamyz.

Resey:

— Biz qauipsizdikti qamtamasyz etemiz.

Amerika:

— Biz tiyimdi memlekettik instituttardy qúrugha kómektesemiz.

Europa:

— Biz janymyzda túraqty әri gýldengen kórshining bolghanyn qalaymyz.

Búl strategiyalardyng eshqaysysyn tolyqtay qate deuge bolmaydy.

Árqaysysy óz mәselesine jauap beredi.

Al Afrikanyng ózi neni tandaydy?

Mine, eng manyzdy súraq osy.

Úzaq uaqyt boyy Afrika әlemdik sayasattyng obektisi retinde qarastyryldy.

Al býginde ol birtindep derbes subektige ainalyp keledi.

Afrika elderining basshylary birneshe baghytta qatar әreket etedi.

Qytaydan nesie alady.

Reseyden qaru satyp alady.

Studentterin AQSh uniyversiytetterine jiberedi.

Europamen sauda jasaydy.

Sonymen birge ózderining tandau erkindigin saqtaugha tyrysady.

Sondyqtan Afrika birte-birte shahmat taqtasyna emes, sol oiyndaghy derbes oiynshygha ainalyp keledi.

Jana әlemdik tәrtip osy jerde qalyptasuy mýmkin

Tarihtyng tanghalarlyq ironiyasy bar.

Bes jýz jyl búryn europalyq derjavalar Afrika ýshin afrikalyqtardyng pikirin súramay-aq kýresti.

Býginde әlem taghy da Afrika ýshin bәsekege týsip otyr.

Biraq búl joly jaghday ózgeshe.

Endi kýshtirek emes, paydalyraq bolghan tarap jeniske jetedi.

Sondyqtan XXI ghasyrdyng basty súraghy:

«Afrikada kim jenedi?» emes.

Naghyz súraq:

«Afrikanyng ózi úly derjavalardyng bәsekesin paydalanyp, taghy bireuding shet aimaghyna ainalmay, әlemdik yqpaldyng derbes ortalyqtarynyng birine ainala ala ma?»

Meninshe, bizding zamanymyzdyng eng ýlken intrigasy dәl osy jerde jatyr.

Óitkeni tarih dәlme-dәl qaytalanbaydy.

Biraq ol rólderdi auystyrudy jaqsy kóredi.

Bәlkim, birneshe onjyldyqtan keyin biz Qytaydyn, Amerikanyn, Reseyding nemese Europanyng Afrikagha kelgeni turaly emes,

kerisinshe, әlemdik órkeniyetter arasyndaghy jana tepe-tendik dәl Afrikada qalyptasa bastaghany turaly aitatyn bolamyz.

Abai.kz