QOLDAN BAQYT JASAU – ZAMANAUY TÁUELDILIK

Olar qymbat kólik minip, sәndi jihazgha toly keng pәterde túrghan kezde ghana ózderin ózgelerden әldeqayda joghary, әldeqayda qúndy sanaydy. Arzan kóligi bar kórshisine qarap: «Mening tabysym búdan kóp... mende bәri bar... al mynau kedey» dep oilaydy.

Olar: «Adamdar mening kóligime qarap, meni myqty dep oilaytyn shyghar» degen qiyalmen ózderin aldaydy, olardyng ózin-ózi baghalauy da tek osy ólshemmen ghana ósedi. Kórshisining qasynan ótkende nemese arzan kólikter tizilgen kóshemen zymyrap bara jatqanda ózderin asa manyzdy túlgha sezinedi. Biraq, kórshisi odan da әdemi, qymbat kólik satyp alsa-aq boldy, olardyng ózin-ózi baghalau dengeyi kýrt tómendep sala beredi. Óitkeni kórshisi ózinen góri tabystyraq bolyp kórindi. Sodan keyin olar qanday da bir amalmen bayaghy «mәrtebesin» qaytaryp alugha tyrysady. Búl tek kólikke ghana qatysty emes...

Búl jaghday sheksiz jalghasa beredi... Olardyng ózin baghalauy bir tómendep, bir jogharylap, túraqsyz kýy keshedi. Aynalasyndaghy adamdardyng biri qymbatyraq, әdemirek dýnie tútynsa, ózderin qor sanap, jasyp qalady; al eger bireuding jaghdayy tómendeu ekenin kórse, ózderining ýstemdigin sezinip, mәre-sәre bolady.

Jazushy әri filosof Sharli de Monteskie:

«Eger biz tek baqytty boludy ghana qalasaq, búl onay bolar edi. Biraq biz ózgelerden BAQYTTYRAQ bolghymyz keledi, al búl eshqashan mýmkin emes. Óitkeni ózge adamdar bizding kózimizge әrqashan baqyttyraq bolyp kórinedi» degen eken.

Adamdar «qoldan jasalghan» jalghan baqyttyng sonynan jýgirip, tura bir esirtkige tәueldi jandar siyaqty bolyp barady. Olar qanday da bir qúnmen bolsyn ózgelerden ýstem ekenin sezingisi keledi. Úyaly telefondaryn, kólikterin jii auystyryp, tek brendti djinsy kiyip, ýiin qymbat jihazben toltyrady (eger ýige bireu kirip kelse, úyat bolmasyn degen oimen). Ózderining talghampaz ekenin kórsetu ýshin әtirding de tek eng qymbatyn sebinedi. Áriyne, búnyng bәri arzan túrmaytyndyqtan, «dýniyesi bar adamnyn» rólin oinaushylar qaryzgha belshesinen batady. Osylaysha, olar ózderining «qoldan jasalghan» baqyty ýshin nesiyege tәueldi bola bastaydy. Ózderinen tómen adamdardan da sorly bolyp qaludan ólermendikpen qorqatyndyqtan, múnday kýige týspeu ýshin qansha aqsha bolsa da shashugha dayyn túrady. «Dýniyesi bar» degen atty saqtap qalu ýshin orasan zor aqshagha kereksiz nәrselerdi de satyp ala beredi.

Olar «dәuletti adam» beynesine say kelmeytin barlyq kemshiligin janúshyra jasyrugha tyrysady, al ózderin bay etip kórsetetin dýniyening bәrin jarnamalap baghady. Mysaly, 5 júldyzdy qonaqýige toqtaghanyn әleumettik jelide jarysa jariyalaydy da, 3 júldyzdy qonaqýy turaly tis jarmaydy.

Osylaysha, olardyng ómiri ýlken bir «qoyylymgha» ainalyp, olar ózgelerdi emes, eng aldymen ózderin alday bastaydy. Olar rólge kirip ketkeni sonsha ózderin shynymen «dýniyeli» sezinip, ómir boyy tólep tauysa almaytyn qaryzdary bar ekenin «úmytugha» tyrysady.

Biraq bir kýni bankter olargha nesie berudi toqtatady, qyzyqty kýnder ayaqtalyp, olar tereng depressiyagha týsedi. Bastaryna týsken búl tauqymetti nesie bermey qoyghan bankke, ýkimetke, jalaqyny ósirmey otyrghan júmys berushige jabady. Al ózderin eshqashan kinәlamaydy. Óitkeni olar da basqalar siyaqty ómirden bәrin alyp, «tolyqqandy» ómir sýrgisi keldi. Búnyng nesi aiyp?

Búl jaghdaydy Genry Fordtyng myna bir sózimen týiindegen jón shyghar:

«Maghan qymbat qonaqýige jatudyng qajeti joq. Kereksiz zattar ýshin artyq aqsha tóleu maghan qisynsyz kórinedi. Men qay jerde týnesem de, bәribir Genry Ford bolyp qala beremin. Kez kelgen eng arzan qonaqýide de qymbat oryndaghyday demalyp, sharshau basugha bolady.

Myna palitogha keletin bolsaq... iyә, sizdiki dúrys... Múny kezinde әkem kiygen. Biraq búny kiydi eken dep men Genry Ford boludan qalmaymyn. Mening úlym әli jas, tәjiriybesi az. Sodan bolar, ol: "Eger arzan qonaqýige toqtasam, adamdar men turaly ne oilaydy?" dep uayymdaydy. Al maghan bәribir... óitkeni men óz qúnymdy jaqsy bilemin. Mening milliarder boluymnyng qúpiyasy esepke úqypty bolyp, shynayy qúndylyqtardy jalghan jyltyraqtan ajyrata biluimde».

Amantay Toyshybayúly

Abai.kz