Ýshinshi teledebat: Partiyalar mýmkindikterin qalay paydalandy?
«Jibek joly» telearnasynda ótip jatqan ýshinshi sayasy debattyng ýshinshi kezeninde jeti partiya óz baghdarlamalaryn ortagha salyp, saylaushynyng aldynda sayasy ústanymdaryn ashyq kórsetti.
Búl jolghy pikirtalasta «Aq jol» demokratiyalyq partiyasynan Ermek Abildin men Besmúhamed Shaukebaev, Jalpyhalyqtyq sosial-demokratiyalyq partiyadan Núraydash Kamalova men Larisa Ley, «Ádilet» partiyasynan Mәdy Myrzagharaev pen Ayjan Aymaghanova, Qazaqstan halyqtyq partiyasynan Jaandos Pedaybekov pen Irina Smirnova, «Auyl» halyqtyq-demokratiyalyq patriottyq partiyasynan Erbolat Sauryqov pen Janera Súltanqúlova, «Baytaq» jasyldar partiyasynan Almat Túrtayev pen Amalbek Ómirtay, Respublica partiyasynan Dinara Shókejanova men Oljas Kuspekov qatysty.
Debattyng basty maqsaty – pikirtalas. Biraq onyng shyn mәni – kimning sózi halyqtyng mәselesine dәl tiyedi, kim naqty sheshim úsyna alady degende. Osy túrghydan alghanda, ýshinshi kezende key partiyanyng sózi úran dengeyinde qalsa, keybirining aitqany naqty sayasatqa úlasty.
«AQ JOLDYN» AYTQANDARY:
Ásirese «Aq jol» partiyasynyng ústanymy ótkir әri naqty kórindi. Partiya ókilderi jastar mәselesin jay ghana «jastardy qoldaymyz» degen kezekti úrangha ainaldyrmay, olardyng sayasy proseske aralasuyna naqty mýmkindik beru qajettigin aitty.
«Qazirgi jastar eshkimnen kem emes. Olar óz elinde adal enbek etip, óz enbegimen jetistikke jetudi qalaydy. Biraq ol ýshin eng aldymen әdildik, qorghanys jәne zang aldyndaghy tendik qajet».
Búl – býgingi jastardyng súranysyn dәl sipattaytyn pozisiya. Jastargha marapat pen әdemi sózden búryn mýmkindik kerek. Al mýmkindik bar jerde әdildik pen zang boluy shart.
«Aq joldyn» taghy bir salmaqty túsy – zang aldyndaghy tendik mәselesin naqty qony.
«Qoghamda bay da bar, kedey de bar, orta tap ta bar. Mýmkindikterimiz әrtýrli boluy mýmkin. Biraq zang aldynda bәrimiz teng bolugha tiyispiz».
«ÁDILETTIN» AYTQANDARY:
Al «Ádilet» partiyasy bolsa, basty ekpindi sot pen zannyng bәrine birdey júmys isteuine qoydy. Mәdy Myrzagharaev pen Ayjan Aymaghanovanyng sózderindegi eng ótkir tústardyng biri – sottyng әlsizge de, kýshtige de birdey boluy kerektigi.
«Sot әlsizge kelgende batyr, al kýshtige kelgende dәrmensiz bolmauy kerek».
Partiyanyng taghy bir nazar audartqan ústanymy – qúqyq qorghau jýiesining tәuelsizdigi men azamat qauipsizdigi.
«U nas net svoih y chujih — esti zakon». Yaghny lauazym da, aqsha da, baylanys ta zannan joghary túrmauy kerek degen pozisiya anyq aityldy.
«AUYLDYN» AYTQANDARY:
Al «Auyl» partiyasynyng Erbolat Sauryqov pen Janera Súltanqúlova arqyly kótergen mәselelerining ózegi – auyl men qala arasyndaghy mýmkindik tensizdigi.
Partiyanyng eng ótkir súraghynyng biri:
«Býgingi tanda auyldaghy azamat pen megapolistegi azamattyng sapaly bilimge qol jetkizui, qoljetimdi densaulyq saqtau qyzmetin aluy jәne memlekettik qyzmetke qol jetkizu mýmkindigi birdey me? Joq, birdey emes».
Búl jerde mәsele anyq: Konstitusiyadaghy qúqyq bәrine ortaq bolghanymen, sol qúqyqty paydalanugha jaghday barlyq jerde birdey emes.
ÓZGELERI NE DEDI?
«Jana Konstitusiya bergen mýmkindikter әrbir auylgha, әrbir otbasyna, әrbir enbek adamyna jetui kerek».
Al qalghan partiyalardyng ústanymdary da óz baghyttary boyynsha kórindi. Núraydash Kamalova men Larisa Ley bastaghan Jalpyhalyqtyq sosial-demokratiyalyq partiya, Jaandos Pedaybekov pen Irina Smirnova qatysqan Qazaqstan halyqtyq partiyasy, Almat Túrtayev pen Amalbek Ómirtay ókildik etken «Baytaq» jasyldar partiyasy jәne Dinara Shókejanova men Oljas Kuspekov qatysqan Respublica da óz baghdarlamalaryn tanystyryp, saylaushygha baghyttaryn úsyndy.
Biraq debattyng qyzyghy da, sayasy salmaghy da bir jerde toghysady: halyqqa bәrin uәde etu onay, al sol uәdening naqty mehanizmin kórsetu qiyn.
Ýshinshi kezende «Aq jol» zang ýstemdigi men teng mýmkindikti naqty mysaldarmen baylanystyryp, «Ádilet» sot әdildigi men qauipsizdikke basymdyq berse, «Auyl» auyl men qala arasyndaghy alshaqtyqty ashyq kórsetti.
Saylaushy ýshin endi mәsele – kimning dauysy qatty shyqqanynda emes. Kimning sózi naqty mәselege tiyip, kimning úsynysynyng artynda naqty mehanizm túr?
Óitkeni sayasatta jaqsy estiletin sóz kóp. Al halyqqa keregi – jaqsy estiletin sóz emes, júmys isteytin sheshim.
Abai.kz