10 jylda әlemdik bilim beru kartasy qalay ózgerdi?
Songhy 10 jylda uniyversiytetterding әlemdik reytingterinde qay elder eng ýlken serpilis jasady jәne oghan qansha resurs qajet bolghanyn Freedom ÓSK mamandary anyqtady.
Zertteu kórsetkendey, uniyversiytetterding әlemdik reytingterde ilgerileui kóbinese úzaq merzimdi memlekettik sayasatpen baylanysty. Elder ghylym men zertteulerge investisiya salyp, halyqaralyq yntymaqtastyq pen joghary bilim beru jýiesin damytyp keledi. Býginde eng eleuli ózgerister Aziya jәne Tayau Shyghys elderinde oryn aluda.
Álemdik bilim beru kartasyn kimder ózgertude
Álemdik uniyversiytetter reytingterinde úzaq uaqyt boyy AQSh pen Úlybritaniyanyng joghary oqu oryndary kósh bastap keledi jәne býginde de óz kóshbasshylyghyn saqtap otyr. Alayda songhy onjyldyqtarda joghary bilim beru geografiyasy birtindep keneye týsti. Batys uniyversiytetterine Aziyanyng joghary oqu oryndary eleuli bәsekelestik tanytyp keledi.
Ótken onjyldyqtyng ortasyna qaray Singapur, Japoniya jәne Ontýstik Koreyanyng jetekshi uniyversiytetteri de joghary oryndargha ie boldy. QS World University Rankings 2017 reytinginde National University of Singapore 12-orynda, Nanyang Technological University — 13-orynda, University of Tokyo — 34-orynda, Seoul National University — 35-orynda boldy.
On jyldan keyin olardyng jaghdayy aitarlyqtay ózgergen joq. QS World University Rankings 2027 reytinginde NUS 10-orynda, NTU — 12-orynda, Seoul National University — 38-orynda, University of Tokyo — 39-orynda. Yaghny búl elderding jetekshi uniyversiytetteri osydan on jyl búryn-aq jahandyq reytingting jogharghy bóliginde bolghan jәne býginde dәstýrli kóshbasshylarmen bәsekelesudi jalghastyryp keledi.
Búdan da qyzyghy — basqa elder toby, yaghny osy kezeng ishinde uniyversiytetteri ondaghan, al keybir jaghdaylarda jýzdegen oryngha kóterile alghan elder.
10 jylda eng ýlken serpilisti kim jasady
QS World University Rankings 2017 jәne 2027 reytingterin zertteu eng eleuli ósim bir ghana ónirge tәn emes ekenin kórsetti: býginde qarqyndy damyp kele jatqan uniyversiytetter Aziyada, Tayau Shyghysta, Avstraliyada, Soltýstik Amerikada jәne Europada bar.

Derekter: QS World University Rankings
Oryndaghan: Freedom ÓSK
Eng eleuli serpilisti Malayziyanyng eki uniyversiyteti jasady. Ósim joghary bilim beru sapasyn arttyrugha, zertteulerdi damytugha jәne joghary oqu oryndarynyng halyqaralyq bәsekege qabilettiligin kýsheytuge baghyttalghan Malaysia Education Blueprint 2015–2025 memlekettik baghdarlamasyn iske asyru ayasynda oryn aldy.
Tayau Shyghys ta joghary ósim kórsetti. Saud Arabiyasynda uniyversiytetterdi damytu memlekettik strategiyanyng bir bóligine ainalsa, BAÁ zertteulerge, innovasiyalargha jәne bilim ekonomikasyna kóshuge basymdyq berdi. Nәtiyjesinde zertteude úsynylghan eki elding uniyversiytetteri on jyl ishinde 100-den astam oryngha kóterildi.
Basqa eleuli mysaldardyng qatarynda Indoneziya men Avstraliya bar, múnda da ósim 100-den astam oryndy qúrady. Qazaqstandyq әl-Faraby atyndaghy QazÚU on jyl ishinde 59 oryngha kóterilip, ósu qarqyny boyynsha Kanada, Ispaniya jәne Tailand uniyversiytetterin basyp ozdy.
Qytay bastapqyda jogharyraq oryndarda boldy. Onyng jetekshi uniyversiytetteri osydan on jyl búryn-aq ýzdikter qatarynda edi: býginde Peking University 13-orynda, Tsinghua University — 14-orynda. Búl jerde endi quyp jetu ósimi emes, әlemdik kóshbasshylar qataryndaghy oryn ýshin kýres turaly sóz bolyp otyr. Múnday kórsetkishke 2017 jyldan beri elde әlemdik dengeydegi uniyversiytetter men ghylymy baghyttardy qalyptastyrugha baghyttalghan Double First-Class memlekettik baghdarlamasynyng jýzege asyryluy yqpal etti. Baghdarlama zertteulerdi, myqty akademiyalyq baghyttardy damytudy jәne Qytay joghary oqu oryndarynyng halyqaralyq bәsekege qabilettiligin arttyrudy kózdeydi.
Búl oqu oryndarynda oqu qansha túrady?
Rost pozisiy v mirovyh reytingah pokazyvaet, naskoliko bystro mojet menyatisya geografiya silinyh uniyversiytetov. Odnako dlya budushih studentov y ih semey esti eshe odin vajnyy pokazateli — stoimosti obucheniya. Spesialisty KSJ Freedom sravnili, vo skoliko segodnya obhoditsya god ucheby v uniyversiytetah iz desyaty stran, predstavlennyh v issledovaniiy.
Álemdik reytingterdegi pozisiyalardyng ósui myqty uniyversiytetter geografiyasynyng qanshalyqty jyldam ózgerui mýmkin ekenin kórsetedi. Alayda bolashaq studentter men olardyng otbasylary ýshin taghy bir manyzdy kórsetkish bar — oqu qúny. Freedom ÓSK mamandary zertteude qamtylghan on elding uniyversiytetterinde bir jyldyq oqu býginde qansha túratynyn salystyrdy.

Derekter: ashyq derekkózderden
Dayyndaghan: Freedom ÓSK
Uniyversiytetting әlemdik reytingtegi joghary orny oqu qúnynyng da mindetti týrde joghary bolatynyn bildirmeydi. Mysaly, QS 2027 reytinginde 13-orynda túrghan Qytaydaghy Peking University-de bir jyldyq oqu shamamen 1,8–2,1 mln tenge túrady. Búl Qazaqstandaghy әl-Faraby atyndaghy QazÚU-dyng oqu qúnymen shamalas — jylyna 1,1–1,9 mln tenge.
Kanada men Avstraliyada oqu aitarlyqtay qymbat. Kanadalyq Queen’s University-de bir jyldyq oqu qúny 20,3 mln tengege deyin jetui mýmkin, al avstraliyalyq Curtin University-de — 16,5 mln tengege deyin. Saud Arabiyasynda jaghday ózgeshe: King Fahd University of Petroleum and Minerals-de sheteldik bakalavriat studentteri oqu aqysyn tóleuden bosatylyp, stiypendiya alady.
Osylaysha, búl uniyversiytetterdegi bilim alu qúny aitarlyqtay erekshelenui mýmkin jәne olardyng әlemdik reytingtegi ornyna әrdayym baylanysty bola bermeydi. Oqu aqysy elge, tandalghan mamandyqqa jәne bilim beruge kórsetiletin memlekettik qoldau dengeyine baylanysty.
Joghary bilimning 10 jyldyqtaghy keleshegi
Birneshe jyldan keyin bala tandaytyn uniyversiytetti býgin naqty boljau qiyn. Osy uaqyt aralyghynda oqu qúny, joghary oqu oryndarynyng reytingtegi orny, tipti joghary bilim beru salasynda jana baghyt-baghdar qalyptastyratyn elder de ózgerui mýmkin. Sondyqtan ata-analar ýshin bolashaq uniyversiytetti dәl tabudan góri, bilim alugha qajetti qarjylyq negizdi aldyn ala qalyptastyru manyzdy.
Qazaqstanda osynday úzaq merzimdi jinaqtargha arnalghan «Keleshek» memlekettik bilim beru jinaqtau jýiesi júmys isteydi. Onyng ayasynda ata-analar memleket tarapynan qoldau ala otyryp, qarajatty óz betinshe jinaqtay alady.
«Freedom Keleshek baghdarlamasy biyl 5 jasqa tolatyn balalar ýshin memleketten bastapqy kapital berudi qarastyrady: balalardyng basym bóligine — 60 AEK, al әleumettik osal sanattaghy balalargha — 120 AEK. Jyl sayynghy memlekettik syilyqaqy 5 nemese 7%-dy qúraydy, búl rette syilyqaqy esepteletin eng joghary soma — 100 AEK. Saqtandyru kompaniyasynyng kiristiligi — jyldyq 14%. Baghdarlamany onlayn rәsimdeuge jәne basqarugha bolady, al sharttyng býkil qoldanylu merziminde saqtandyru qorghanysy әreket etedi. Baghdarlama boyynsha mindettemeler Saqtandyru tólemderine kepildik beru qorymen de qorghalghan», — dep atap ótti Freedom ÓSK mamandary.
Abai.kz