Futzal ligasynyng bolashaq basshysy qarjy jәne óz jospary turaly

«Nur.kz» aqparattyq portaly Qazaqstanda janadan qúrylatyn «Kәsiby futzal ligasyn» Talghat Kosmúhambetov basqaruy mýmkin ekenin jazypty. Biz Talghat Ajdarúlynan qarjy mәselesi, «Qayrat» klubynyng mәselesi men ózining josparlary turaly súrap kórdik.

– Talghat Ajdarúly,  býgingi Qazaqstan futzalyn bir sóilemmen qalay sipattar ediniz?

– Qazaqstan futzaly degen – 2021 jylghy әlem chempionatyndaghy tórtinshi oryn degen sóz. Búl – Premier-ligadaghy 12 kәsiby klub pen birinshi ligadaghy 8 klub degen sóz. Búl – Qazaqstannyng әr ónirindegi ondaghan balalar men jasóspirimder mektebi men akademiyasy degen sóz. Bizde sporttyng lokomotiyvine ainalugha jetkilikti myqty negiz bar. Biraq oghan jýielilik jetispeydi.

– Ótken aptada qazaqstandyq futzalda ýlken rezonans tudyrghan jaghday boldy – «Qayrat» akademiyasy  tórt jas sanaty boyynsha jattyghularyn toqtatty. Keyin mәsele «retteldi». Aqshany kim bergenin bilesiz be?

– Qarjy kózi turaly klubtyng ózi aitsyn, qazir búl basty mәsele emes. Mening oiymsha, «Qayrat» qoldaugha әbden layyq klub. Kóp jyldar boyy futzaldy jýieli týrde damytyp keledi jәne halyqaralyq arenada Qazaqstannyng namysyn qorghap jýr.

Mәsele klubta emes. Mәsele jýiening ózinde. Mysaly, 2025 jyly «Sport Qory» úzyn-yrghasy 32 milliard tenge bóldi, biraq kәsiby futzal klubtarynyng ishinen qoldaugha tek bir klub ie boldy. Bәri bir ghana kelisimge tәueldi bolghan kezde, kez kelgen aqau jýzdegen balany sport zalynsyz qaldyruy mýmkin.

Ras, búl joly mәsele sheshildi, búl – jaqsy. Biraq, túraqty jýie әli qúrylghan joq. Al onyng formulasy qarapayym: Barlyq klubtardy nәtiyjesin, balalarmen júmysyn jәne futzaldy damytugha qosqan ýlesin eskere otyryp, birynghay, týsinikti әri әdil erejeler boyynsha qoldau kerek. Bir klubpen jasalghan bir ghana kelisimge sýienuge bolmaydy.

– Biraq mәsele retteldi ghoy. Mýmkin, dәl osy jýie әli de bolsa tiyimdi júmys istep túrghan shyghar?

– Bireu mәseleni qolmen basqaru arqyly sheship ýlgergen kezde ghana júmys isteytin jýie – jýie emes. Balalar qaytadan jattyghyp jatyr, búl dúrys. Biraq «retteldi» degen sóz «qorghaldy» degendi bildirmeydi.

– Almatyda múny bylay qabyldauy mýmkin: Ónirler «Qayratqa» qyzghanyshpen qaraydy jәne onyng aqshasyn ózderinde bolghanyn qalaydy...

– «Qayrat» – eldegi eng myqty klub әri últtyq qúramanyng negizi. Men onyng birde-bir jenisine kýmәn keltirmeymin. Ónirler «Qayratqa» qyzghanbaydy. Ónirler ózderining «Qayratyn» ósiruge mýmkindik bolghanyn qalaydy.

Men «flagman klubtan alyp qoyyndar» dep otyrghan joqpyn. Men «osynday klubtar kóbirek boluy ýshin jaghday jasayyq» dep otyrmyn. «Túlpar», «Ayat», «Aqtóbe»,  «Atyrau»,  «Semey» jәne basqa klubtardyng akademiyalary ortaq erejeler boyynsha júmys istep, memlekettik qoldaugha teng qoljetimdilikke ie boluy kerek. Barlyghy tek entuziazmgha sýienip qalmauy tiyis.

– Jaqsy, «jýie» deysiz. Úsynysynyzdy naqtylap aityp berinizshi.

– «Futzal: 2027–2029 jyldargha arnalghan dayarlau jýiesi» atty ýsh jyldyq baghdarlama. Onyng operatory – Liga.

Kez kelgen kәsiby klub birynghay talaptar boyynsha ótinim bere alady: Akademiyasy, jattyqtyrushylary jәne sporttyq kórsetkishteri eskeriledi. Odan keyin naqty kórsetkishter belgilenedi, eseptilik ashyq jýrgiziledi, syrtqy audit pen qoghamdyq baqylau jýzege asyrylady.

– Liga nege qordan tiyimdi? «Aqsha taratqysy keledi, taghy bir artyq buyn payda bolady» degen sóz aityluy mýmkin.

– Aqsha ótip, qayda ketkeni belgisiz bolsa, búl – artyq buyn. Al biz kerisinshe әr tenge kórinip túrady, jyl sayyn esep beriledi, syrtqy audit jýrgiziledi degendi úsynyp otyrmyz...

Sonymen qatar, klubtardyng qarsy mindettemeleri bolady: 2026/27 mausymynan bastap liysenziyalau, Premier-ligagha qatysu ýshin mindetti týrde U-13–U-19 jas sanattaryna arnalghan akademiyanyng boluy jәne ótinimdegi óz tәrbiyelenushilerining ýlesi belgilenedi.

Qor klubtargha múnday talap qoya almaydy. Al Liga qoya alady.

– Klub akademiyalary memlekettik qoldaugha da,  jan basyna shaqqandaghy normativke de kirmeydi. Búl jaghdaydy ózgertuge tyrysasyzdar ma?

– IYә. Qazir normativ tek memlekettik sport mektepterine qarastyrylghan. Al últtyq qúramagha oiynshylardy klubtar dayyndaydy. Biz ministrlikke ony akkredittelgen klub akademiyalaryna da qoldanudy úsynamyz. Búl jekemenshik mektepterge kórsetiletin bilim beru salasyndaghy memlekettik qoldaugha úqsas bolady.

Alghashqy qadam retinde Mәdeniyet jәne sport ministrligimen, qor jәne klubtarmen júmys kezdesuin ótkizudi úsynamyz. Ony kýzde ózimiz bastamashylyq etemiz.

– 2025 jyldan bastap zang budjet qarajaty esebinen legionerlerdi ústaugha tyiym salady. Búl futzal ýshin mýmkindik pe, әlde ýkim be?

– Eger ýlgersek – mýmkindik. Álem chempionatyndaghy tórtinshi oryngha naturalizasiyalanghan oiynshylar da, óz tәrbiyelenushilerimiz de ýles qosty. Mәsele – kelesi jetistikti kimdermen baghyndyratynymyzda.

Memleket naqty aitty: Óz oiynshylaryndy dayyndandar. Demek, últtyq qúramanyng bolashaghy – bir qaladaghy ghana emes, býkil eldegi klub akademiyalarynda.

Osynday zang qabyldanghannan keyin klub akademiyalaryna qoldau kórsetpeu – últtyq qúramanyng bolashaghyna óz qolymyzben balta shabu degen sóz.

– Al júmystyng sәtsiz bolghanyn qalay týsinesiz?

– Eger 2029 jyly biz әli de balalar jattyghularynyng kezekti toqtatyluyn kim jәne qalay «rettegenin» talqylap jýrsek, onda biz óz mindetimizdi orynday almadyq degen sóz. Múny men ashyq týrde ózim de aitamyn.

Abai.kz