Reseyding jalghan tarihy hәm Donskoydyng quraghan sýiegi
Nemese Donskoy «mobilizasiyalandy»
Vladimir Putin Kremliden orys júrty tәu etip, әulie sanaytyn Dmitriy Donskoyding quraghan qu sýiegin tauyp alypty. Sóitip, ony maydangha attandyrmaq eken...
Reseybasy Putin jaqynda knyazi Dmitriy Donskoydyng sarkofagyna jeke baryp, tәu etken. Orys pravoslav shirkeui Donskoydy 1988 jyly әuliyeler qataryna qosqan. Al Donskoydyng qabiri Kremlidegi Arhangel soborynan biyz jazda tabylghan. Osy sobordyng edeni shógip, restavratorlar sobordyng ontýstik qabyrghasyn jóndeuge kirisken. Sol jerden ýsh qabir tabylghan. Biri – Dmitriy Donskoydiki.
Orys shirkeui: «Áulie knyaziding sýiegining Kremliden tabyluynyng ózi Qúdaydyng keremeti. Búl – Qúdaydyng bizding elimizge degen qamqorlyghy. Jәne búl – elimiz tayauda jeniske jetedi degendi bildiredi», - degen.
Qazirgi reseylik tarihy mifologiyada Dmitriy Donskoydyng beynesi ózining arghy atasy Aleksandr Nevskiy siyaqty abyroyly emes. Qyzyghy sol, Orys shirkeui Nevskiydi «Batyspen teketireste Altyn Ordany tandaghany» ýshin maqtasa, Donskoydy «Ordany jengeni ýshin» dәripteydi.
Shyn mәninde, Dmitriy Donskoy turaly mif Stalin túsynda qalyptasa bastady. Donskoydy úlyqtau sol Ekinshi jahan soghysy jyldarynda beleng aldy. Soghys jyldarynda Sergey Borodinning «Dmitriy Donskoy» romany 9 ret qayta basylyp shyqqan eken. Sol ýshin Borodin tipti «Stalindik syilyq» alghan.
Shyn mәninde Donskoy «Altyn ordany» jendi degen qyp-qyzyl qisynsyz әngime...
Áueli, Kulikov shayqasynyng ózinde – ózara qyrqystar boldy. Ryazani knyazi Oleg pen Tveri knyazi Mihail Dmitriydi qoldamaghan. Donskoy әuelde Tveri, Ryazani knyazidikterimen, Novgorodpen, Edil Búlghariyasymen, mordvalarmen, Litva knyazidigimen soghysqan…
Býgingi orystar «әuliye» dep dәripteytin Donskoydyng Tverige jasaghan bir ghana joryghynyng nәtiyjesinde tútas qalalar qirap, adamdar tútqyndalyp, shirkeu, monastyrlar qiratylghan. Sol Kulokov shayqasy kezinde osy Donskoygha býkil Rusi mitropoliyti qarghys (anafema) aitqan.
Al býgingi tayaz bilimdi orys tarihshylarynyng «Altyn ordany jengen» dep әsire dәripteytini –Donskoydyng Altyn Orda ishindegi oppozisiyany basqarghan Mamaydy jenui. Tarihy derekterge sýiensek, Dmitriy Donskoy Altyn Ordany eshqashan jengen emes jәne oghan qarsy ashyq soghys ashpaghan.
1380 jylghy Kulikovo shayqasynda ol Ordanyng zandy hanymen emes, biylikti zansyz iyemdengen Mamaydyng әskerimen soghysty. Al keyinnen, 1382 jyly Toqtamys han Mәskeudi órtep, knyazidikti Altyn Ordagha bodan etti. Osydan keyin Dmitriy Donskoy Ordagha bodan, tәueldi ekenin rastap, qaytadan salyq tóley bastady.
Býgingi orysiya Donskoydy әulie sanaydy. Tipti, Putinning ózi pútqa syiynghanday, Donskoydyng quraghan qu sýiegine tәu etip, Ukrainagha qarsy soghysta sharapaty tiyip qala ma dep dәmelenedi. Búl da bolsa, Ukrainanyng tegeurindi toytarysynan әbden tityqtaghan Mәskeuding sharasyz kýiin kórsetse kerek...
Núrgeldi Ábdighaniyúly
Abai.kz