Redaksiyadan: Abai.kz aqparattyq portaly - erkin alan. Múnda Qazaqstannyng әrbir zandy azamaty oy jarystyryp, pikir talastyrugha qúqyly. Býgin redaksiyamyzgha belgili kompozitor Ermúrat Ýsenovtin A.Júbanov atyndaghy daryndy balalar mektebinen alynuyna qatysty maqala kelip týsti. Biz Aygýl Ýlkenbaeva,  Raushan Músahojaeva, Bauyrjan Aqtay bastaghan esim-soyy elge belgili azamattardyng úshbu pikirimen kelgen búl materialdy Abai.kz aqparattyq portalynda jariyalaudy jón kórdik. 

Solay bola túra, aldaghy uaqytta maqalada esimderi atalatyn jekelegen azamattar redaksiyamyzgha pikir bildiruge, jauap joldaugha niyet bildirse, olardyng da pikirlerine alang úsynatynymyzdy jәne maqala redaksiya ústanymyn bildirmeytinin eskertemiz...

Ermúrat Ýsenovtey túlghanyng qadirine jetpesek kim bolghanymyz?..

Qazirgi kezde qazaq kompozitorlarynyng ishinde taza últtyq baghytta shygharma jazyp jýrgenderding biri ghana emes, biregeyi – Ermúrat Ýsenov dep senimmen aita alamyz. Onyng simfoniyalyq jәne halyq aspaptary orkestrine, sonday-aq, horgha, jeke aspaptargha arnalghan tuyndylary belgili óner újymdarynyng repertuarynan berik oryn alghan. Halyq arasyna keng taraghan «Kerbez súlu», ayauly aqyn apamyz Fariza Ongharsynovagha arnalghan «Aqjelken» atty tamasha kýileri, Nesipbek Aytúlynyng ólenderine jazylghan «Jalt-júlt etken dýniye», «Meruet monshaq», t.b. әnderi tyndarmandardyng zor yqylasyna bólengen.

Osydan onshaqty jyl búryn A.Júbanov atyndaghy daryndy balalar mektebining sol kezdegi diyrektory  Aqan Ábdiuәly Ermúrat Ýsenovke «Agha, bizge últtyq naqyshta, qazaqsha jazatyn kompozitor dayyndap, oqytyp beriniz» dep ótinish aitqanda, ol sózge kelmey kelisip, ózi syilaytyn azamattyng ótinishin layyqty týrde oryndap shyqty. Jatsa da, túrsa da últtyq muzykanyng bolashaghy turaly oilaudy bir sәt esinen shygharmaytyn talanty kompozitor qolgha alghan isine jan sala kirisip, az uaqyttyng ishinde tamasha jetistikterge jetti. Atap aitqanda, Ermúrat agha tәlim berip, dayyndap shyqqan Arjan Esirkep atty oqushysy jazghan «Aqbala» baletining premierasy osy jyldyng 12-13 qyrkýieginde Almatydaghy Abay atyndaghy Opera jәne balet teatrynda ótpek. A.Júbanov atyndaghy mektepting týlegi, Ermúrattyng taghy bir shәkirti  Áliby Janat – qazir N.A. Rimskiy-Korsakov atyndaghy Sankt-Peterburg memlekettik konservatoriyasynyng kompozisiya klasyna grantpen týsip, 3-kursty ayaqtady. Atap aitu kerek, A.Júbanov mektebining tarihynda búryn múnday jetistikke jetken eshkim joq! (Kompozitor aghamyzdyng ózge de shәkirtteri jetken jetistikter turaly әngime óz aldyna bir dastan).

Ghajap emes pe? Áriyne solay! Biraq osynsha jetistigi ýshin E.Ýsenovke qalay «alghys» aityldy? Endi soghan keleyik.

Búiyrsa, kompozitor Ermúrat Ýsenov kelesi jyly mereyli 75 jasqa tolmaq. Soghan oray ol ózi qyzmet istep mektepting basshylyghyna janadan kelgen Daniyar Bayjúmanovqa osy jyldyng tamyz aiynyng ortalarynda «Daniyar, kelesi jyly men 75-ke tolamyn. Soghan deyin azghana saghatpen istey túrayyn, sosyn júmysty dogharamyn. Sondyqtan osy ótinishimdi oryndasang dúrys bolar edi» depti. D.Bayjúmanov ta ony maqúldaghanday keyip tanytqan. Biraq ol osy jyldyng 24 tamyzy kýni E.Ýsenovke esh eskertpesten onyng ornyna vakanttyq konkurs jariyalap, basqa bireudi ala salypty. Múny bilgen E.Ýsenov «Búl qalay?» dese, D.Bayjúmanov «Zang solay!» dep bat baqtyrmapty!

Suret: Avtordyng jeke múraghatynan alyndy.

Sonymen birge Ermúrat aghay kezinde bolashaghynan ýlken ýmit kýtip, krnkursta jýldeli oorny alugha yqpal etken, býginde A.Júbanov mektebining halyq aspaptar bólimining mengerushisi Maqpal Manasbaeva da ústazyn qoldap, diyrektorgha bir auyz sóz aitpaghan kórinedi...

Áriyne, bәrimiz de zangha baghynamyz, biraq diyrektor «Osynday konkurs bolady, kelesi jyly da osynda enbek etkiniz kelse konkursqa qatysynyz» dese, Ermúrat agha aldyn ala qam jemes pe edi? Tәjiriybesi mol, osy mektepting atyn shygharugha ter tókken kompozitor-ústazdy bir jyl óz júmysynda qaldyru zangha sonshalyqty tompaq keler me edi? Onyng ýstine aspaptanu (instrumenovka) sabaghyn jýrgizetin bilikti maman, A.Júbanov mektebin bylay qoyghanda, býkil respublikada joqtyq qasy ghoy!

Al endi jana jas basshy Daniyar Bayjúmanovtyng búl «iri jenisine» net deuge bolady?

A.Júbanov mektebin dombyra klasy boyynsha bitirip, qazir sol oqu ordasyn basqaryp otyrghan azamattyn  6-7 synyp oqyp jýrgen kezinde Ermúrat Ýsenovting «Týrki әlemi» shygharmasyn oryndaghan viydeosyn YouTube jelisinen kórgenimizde «Yapyray, qazaq «Qargha qarghanyng kózin shúqymaydy» deushi edi, shúqityn da kezi bolady eken-au» dep tang qalmasqa sharamyz qalmady...

Surette: D.Bayjúmanov oqushy kezinde E.Ýsenovting «Týrki әlemi» tuyndysyn oryndap otyr.

Jas diyrektordyng «Zang solay!» deuining shyndyghyna kelsek, QR Enbek kodeksining 52-babynyng 9-tarmaghyna sәikes, zeynetkerge enbek shartyn búzu turaly bir ay búryn habarlanuy tiyis edi. Al myna jaghdayda ol joq!

Sosyn, E.Ýsenov QR Enbek kodeksining 52 baby (Enbek shartyn júmys berushining bastamasy boyynsha búzu negizderi), 1-tarmaghynyng qaysy bir tarmaqshasynda kórsetilgen qaysy sebepterge sәikes búiryqpen júmystan shygharylghaly otyr? Týsiniksiz...

Negizinde, zeynetkerding vakanttyq konkursqa qatysuy da zang jýzinde belgilengen. E.Ýsenovting aituynsha, ol habarlamany bayqamaghan. A.Júbanov mektebi diyrektorynyng E.Ýsenov sabaqtaryna vakanttyq konkurs jariyalap jәne ol turaly E.Ýsenovke eskertpegenining ózi ony aldyn ala júmystan shygharudy josparlau emes pe eken degen kýdikti oy tughyzady.

Taghy bir aita ketetin nәrse, D.Bayjúmanov E.Ýsenovke 24 tamyzda ghana «Júmystan bosadynyz» degendi auyzsha aitqan! E.Ýsenov diyrektorgha «75-ke shyqqan song júmysty ózim de qoyghaly otyrmyn. Tek adam siyaqty shygharyp salsandar boldy» degenine diyrektordyng zildi dauyspen «Boldy ghoy, endi demalyp, jastargha oryn bermeysiz be?» degeni qazaq muzykasyna zor enbegi singen aqsaqalgha tym auyr emes pe?

Qúdaygha shýkir, Ermúrat agha jerge qarap otyrghan adam emes, jaghdayy jaqsy. Tek «75 jasymda osy mekteptegi qyzmetimdi abyroymen ayaqtap, ornymdy jastargha berip ketsem. Ózim úzaq jyl enbek etken újymmen layyqty qoshtassam» degen armany bar edi kompozitor-ústazdyn.

Eger Bayjúmanov myrza elge syily, qazaq ónerine bir adamday ýlesin qosqan Ermúrat Ýsenov sekildi azamatqa bir jyl mýmkinjdik berip, batasyn alyp, layyqty shygharyp salsa – ol biyik adamgershilik bolmas pa edi? Oghan D.Bayjúmanovty ne jibermedi? Tәkәpparlyq pa, әlde ýlkenning qadirin bile bermeytin jastyq astamdyq pa? Ónerge enbegi singen daryndy azamattyng zangha syiymdy bir tilegin oryndamaugha ne sebep boldy eken?

Týiin: Ermúrat Ýsenov – qazaq muzykasynyng damuyna ólsheusiz enbek sinire jýrip, eshkimnen eshtene dәmetpegen túlgha. Endeshe sonday azamattyng eshkimge salmaq týsirmeytin bir ótinishin jerde qaldyru – kim-kimning de azamattyghyna syn!

Bireuding kim ekenin bilging kelse ainaladaghy adamdardyng ol turaly aitqandaryn saralap kórgen artyq bolmaydy. Kóptegen óner qayratkerleri Ermúrat Ýsenovting basynan keship jatqan jaghdaydan keyin pikir bildirdi. Endeshe solardyng birnesheuin nazarlarynyzgha úsynamyz.

Aygýl ÝLKENBAEVA, Qazaqstanyng Halyq әrtisi, Qúrmanghazy atyndaghy Qazaq últtyq konservatoriyasynyng professory:

– Ermúrat aghamyzdyng qazaq dombyrashylar repertuaryna qosqan ýlesi orasan zor. Onyng tuyndylaryn arnauly oqu oryndarynda – mektepten konservatoriyagha deyin oryndaytynymyz, kóbine sonyng shygharmalary. Ermúrat aghamyz býgingi kýnning qaytalanbas kompozitory, jýregi túnyp túrghan әuen. Jany óte nәzik adamnan ghana osynday tereng muzyka shyqsa kerek. Aaghamyzgha «Deniniz sau bolyp, kýsh-qayratynyz sarqylmay, bizding baghymyzgha aman bolynyz» degen tilek aitamyn.

Raushan MÚSHOJAEVA, QR Enbek sinirgen qayratkeri, K.Bayseyitova atyndaghy Qazaq últtyq uniyversiytetining professory:

– Ermúrat Ýsenov konservatoriyany eki ret: birinshi – dombyra klasy boyynsha, ekinshi – muzyka zertteu mamandyghy boyynsha bitirgen. Qobyz mamany retinde aitarym, Sonau A.Júbanov, M.Qoyshybaev, L.Hamidi, N.Tilendiyevterden keyin biz osy Ermúrat aghaydyng shygharmalaryna qanyq boldyq. Sonday-aq, ol Qúrmanghazy, Tәttimbet kýilerin qobyzgha óte sәtti layyqtady. Onyng shygharmalary Amerikanyng jetekshi radiolarynda jәne Týrkiyanyng simfoniyalyq orkestrinde, mening oryndauymda «Ómir dastan» tuyndysy jazyldy. Amerikada E.Ýsenov shygharmasyn Aydona Yntyqbaeva oryndap jazdyrdy.

Biz N.Tilendiyev basqaruyndaghy «Otyrar sazy» orkestrinde birge júmys istedik, ol dombyra tobynyng konsertmeysteri, men qobyz tobuynyng konsertmeysteri boldym. Aghay ústazdyq kyzmette aitarlyqtay jetistikterge jetti, әli de bereri kóp. Sondyqtan ol kisini ústazdyghyn jalghastyrugha mýmkindik berip, jastarymyzgha ýlgi etuimiz kerek!

Oraq JAUYROV, QR Bilim beru isining ýzdigi, H.Dosmúhamedov atyndaghy Atyrau uniyversiytetining qúrmetti professory:

– Áttegen-ay, ana diyrektor balanyng isi әbesteu bolghan eken. Qazir Erekendey mamandy tabu qiyn ghoy, bir jyl bolsa da paydalanyp qalu kerek edi...

Erekeng – muzykanyng barlyq janrynda jazghan qazirgi eng aldynghy qatardaghykompozitorymyz ghoy. P.I.Chaykovskiy atyndaghy kolledjde bir istedik, sol kezde dombyrashylar kileng orystyn, batystyng shygharmalaryn oryndaushy edi. Ermúrat osy kolledjge kele sala dombyra men fortepianogha arnap kóptegen shygharmalar jazdy. «Mayra», «Týrik әlemi», «Mausymjan», «Shәmshi jdastan» spekildi tuyndylary sol kezde tuyp, dombyrashylardyng kýni býginge deyin sýiip oryndaytyn shygharmalaryna ainaldy.

Shyn mәninde, Ermúrat Ýsenov – ataqty Núrghisanyng tikeley shәkirti, últtyq muzykany boyyna tereng sinirgen jәne shәkirtterine de sol qasiyetti sinire bilgen úlaghatty ústaz!

Búl kýnde batystynghaza muzykasy bizdegi, qala berdi, dýniyejýzindegi jasóspirimderding sanasyn ulap jatyr. Elimizdegi últtyq orkestrler, tól aspaptarymyz – dombyra, qobyz, dәstýrli әn ónerimiz osy jat ýrdiske qarsy shama-sharqynsha qyzmet etip keledi. Osy ýrdiske salmaqty ýles qosyp jýrgen kompozitorlarymyz sausaqpen sanarlyq qana. E.Ýsenovting kýrdeli janrdaghy «Kenesary – aq semser», «Rekviyem», «Jeltoqsan janghyryghy», «Babalar amanaty», «Qorqyt-qobyz dastany», t.b. simfoniyalyq kantatalary – últtyq kompozisiya salasyna qosylghan aitarlyqtay jetistik sanalady.

E.Ýsenovting shygharmalary bizdegi bizdegi óner újymdarynyng ghana emes,, sonymen birge Reseyding birqatar oblystaryndaghy, Qytaydyng Ýrimshi, Qúlja qalalarynyng óner újymdarynyng repertuarynan berik oryn alghan. Avtorlyq keshteri elimizding ýlken qalalarynda, oblys ortalyqtarynda ótti.

Sergey SHE, P.I.Chaykovskiy atyndaghy muzykalyq kolledjining III kurs studenti:

– Ermurat Usenov – pedagog, kotoryy otkryl dlya menya kompozisii. Uchas v ego klasse my izuchaly garmonii, formu, instrumentovedenie y instrumentovke. Kajdoe nashe novoe sochiynenie podvergaetsya podrobnomu analizu y v konse goda ispolnyaetsya na klassnom konserte.

Uchebe u Ermurata Usenove silino povliyalo na moe myshlenie kak muzykanta v selom, chto pomogaet mne ne toliko pry sochiyneniy muzyki, no y pry eyo ispolneniy.

Bauyrjan AQTAY, Mәdeniyet salasynyng ýzdigi, «Sarmat» foliklorlyq ansamblining jetekshisi:

– Aramyzda jýrgen tiri tarihty kórginiz kelse – Ermúrat aghamyzgha qaranyz. Tilendiyevting shәkirti, qazaq muzyka ónerining talay buynyna baghyt-baghdar bergen, elimizdegi orkestrler men ansamblderding qalyptasuyna  ólsheusiz ýles qostan ýlken túlgha. Býginde aghamyzdyng shәkirtteri alys-jaqyn shetelderde bilimin jalghastyryp, óner jolynda jemisti enbek etip jýr. Arasynda opera, balet jazyp, qazaq muzykasynyng kókjiyegin keneytip jýrgen talanttar kóp.

Mening de kompozitor retinde qalyptasuymda Ermúrat aghamyzdyng orny bólek. Aghanyng aqyly, talghamy men talapshyldyghy maghan әrdayym ýlken mektep boldy. Jana shygharma jazsam, eng aldymen aghagha tyndatugha asyghamyn. Óitkeni ol kisining bir auyz sózi – men ýshin sabaq, baghyt! Osynday ýlken azamattyng ortamyzda jýrgeni – biz ýshin ýlken baqyt!

Tiri tarihty qadirleu – ótkendi ghana emes, ónerding býginin de baghalau!

Bayghara SÁDUAQASOV, QR mәdeniyet qayratkeri, «Altyn qobyz» syilyghynyng iyegeri:

– Muzyka óneri әlemine úlaghatty ústazymyz Ermúrat Ýsenov aghamyzben kózimizdi ashtyq. Ermúrat aghany qazaq ónerine Allanyng bergen syiy desem artyq aitqandyq bolmas. Qazaq orkestrlerine, simfoniyalyq orkestrlerge, foliklorlyq ansamblderge qanshama qúndy shygharmalar jazghan kompozitordyng bilimi men biliktiligi qazaq elindegi barlyq ónerpazdargha ayan. Horgha, dombyra, prima-qobyz, qylqobyz aspaptaryna arnalghan tuyndylary bir tóbe. Respublikalyq oryndaushylar konkurstarynda aghanyng shygharmalary mindetti týrde oryndalady. Ermúrat aghanyng shygharmalary orta arnauly oqu oryndarynyng baghdarlamalaryna arnauly týrde engizilgen. Qanday óner újymdaryna bas súgha qalsanyz, aghaydyng shygharmalary oryndalyp jatady. Respublikalyq, halyqaralyq konkurstargha aghany tóragha retinde shaqyryp jatady.

Qazirgi tanda muzyka salasyna Ermúrat aghanyng ústazdyghy, bilim-tәjiriybesi auaday qajet!

Aghanyng dansaulyghy jarap túrghanda odan alyp qalarymyz kóp.

Sózimning ayaghynda aitarym, Ermúrat aghanyng halqyna bereri әli de kóp, sondyqtan ol kisini qúrmettep, shәkirt tәrbiyeleuine yqpal jasau kerek, qúrmetti oqu ornynyng tizginin ústaghan basshylar!

Mine, elimizding qanshama aituly óner iyeleri ózderining pikirlerin bildirip jatyr. Búl – Ermúrat Ýsenovting qazaq muzyka ónerine sinirgen zor enbegin baghalau, syilau hәm qúrmetteu! Endeshe osynday bilim-biligi, tәjiriybesi mol talantty ónerpazdy shetke qaghugha bola ma? Últqa qyzmet etken, halqynyng ónerine, mәdeniyetine úshan-teniz enbek sinirgen túlghanyng qadirine jetpeu azamattyghymyzgha syn emes pe? Basshy bolu – bireudi júmystan shygharyp, bireudi alyp tastau emes, belgili bir salagha óte qajet bilikti mamandarmen júmys isteudi bilu bolsa kerek!

Kompozitor-ústazdy shetke qaqqannan útylatyn últtyq óner ghana, osyny úmytpaghanymyz jón.

Ahmet Júmaghaliyúly

Abai.kz