Álem 2027 jylgha jahandyq kýireu jaghdayynda emes, joghary geosayasy shiyelenis, qymbat energiya jәne әlsiz ekonomikalyq ósimmen kiredi. Qazaqstan ýshin jyldyng sony ekonomikalyq túrghydan salystyrmaly týrde túraqty bolady, biraq bagha qysymy men múnaygha, syrtqy saudagha, Reseyge, Qytaygha jәne kólik joldaryna tәueldilik bayqalady.

2026 jyldyng sonyndaghy әlemdik ekonomika

Álemdik ekonomika óse beredi, biraq bayau. Qazirgi uaqytta boljamdar әrtýrli: HVQ shildede jahandyq ekonomikalyq ósimdi 3,0% dep boljasa, BÚÚ qyrkýiektegi janartuynda shamamen 2,6% dep baghalady. Búl aiyrmashylyq soghystar men energiya baghalarynyng boljamdargha qanshalyqty әser etetinin kórsetedi.

Negizgi tәuekel — geosayasat. Tayau Shyghystaghy qaqtyghystar, Resey men Ukraina arasyndaghy soghys, AQSh-Qytay shiyelenisteri jәne Tayvani ainalasyndaghy jaghday energetikagha, saudagha jәne naryqtargha әser etuin jalghastyrady. Múnay negizgi faktor bolyp qala beredi.

BÚÚ qyrkýiekting basynda Tayau Shyghystaghy energetikalyq daghdarystan keyin Brent markaly múnaydyng barreli 100 dollar shamasynda satylghanyn atap ótti. Búl múnay eksporttaushylardy qoldaydy, biraq sonymen birge importtaushylar ýshin inflyasiya tudyrady.

Jasandy intellekt negizgi ekonomikalyq qozghaushy kýshke ainaluda. Jasandy intellektke qatysty investisiyalyq bum әlemdik ekonomikany demep túr, biraq HVQ búl tehnologiyanyng paydalylyghyna qatysty kýtuler tym joghary bolyp shyqsa, kýrt týzetu (qúldyrau) qaupi tuyndaytynyn eskertti.

Sonymen, 2026 jyldyng sony — әlemning sony emes, «túraqsyz qalypty jaghday» retinde qarastyrylady: daghdarystar jalghasa beredi, biraq әlemdik ekonomika әzirge olardy ensere alatynyn kórsetti.

2026 jyldyng sonyna qaray Qazaqstandaghy jaghday

Múnda kórinis birshama qyzyqtyraq. Ekonomika jyldy shamamen 4-5% ósimmen ayaqtauy mýmkin. Últtyq bankting tamyz aiyndaghy saualnamasynda sarapshylar 2026 jyly Qazaqstannyng JIÓ-si 4,8%-gha ósedi dep boljady. Mausym aiynda HVQ ósimdi shamamen 4,6% dep baghalaghan bolatyn.

Sonymen qatar, búl ósim tek múnaymen ghana baylanysty emes: Últtyq bank qúrylys, óndeu ónerkәsibi, kólik, sauda jәne basqa da múnay emes salalardaghy kýshti ósimdi atap ótti. 2026 jyldyng qantarynan shildesine deyin JIÓ jyldyq kórsetkish boyynsha 4,1%-gha, al múnay emes sektor shamamen 5,4%-gha ósti.

Negizgi mәsele — baghalar. Tamyz aiynda inflyasiya úzaq uaqyt ishinde alghash ret 10%-dan tómen týsip, 9,8%-dy qúrady. Últtyq bank aitarlyqtay qatang aqsha-nesie sayasatyn jýrgizip keledi; qyrkýiektegi sheshimnen keyin bazalyq mólsherleme 16,25% dengeyinde saqtaldy.

Sondyqtan jeltoqsangha qaray kelesidey jaghdaylar kýtiledi:

• Ekonomikalyq ósim shamamen 4-5%;

• Inflyasiya әli de 9-11% shamasynda saqtalady, 5%-gha oralmaydy;

• Múnay baghasy qolayly, biraq kýrt auytqu qaupi bar salystyrmaly týrde túraqty tenge;

• Nesie beru mólsherlemelerining joghary boluy;

• Memleketting kýshti róli men iri infraqúrylymdyq investisiyalardyng jalghasuy;

• Kaspiy jәne Ortalyq Aziya arqyly ótetin kólik joldary manyzdylyghynyng artuy.

Jaghdaydy ne nәrse kýrt ózgertui mýmkin?

1. Geosayasy jaghday jaqsarsa: Energetika men kólik tasymaly baghasy tómendeydi. Búl — Qazaqstannyng eksporttyq kirisi ýshin minus, al importtyq inflyasiyanyng tómendeui esebinen halyq ýshin plus. Negizgi qauip retinde múnay baghasynyng qúldyrauy, inflyasiyalyq qysymnyng kýshengi jәne әlemdik saudanyng jandanuy qala beredi. Qazaqstan ýshin búl tenge túraqtylyghyn jәne mólsherlemelerding birtindep tómendeuin bildirui mýmkin.

2. Qaqtyghystar ushyghyp ketse: Múnaydyng joghary baghasy bir mezgilde Qazaqstannyng eksporttyq kirisine payda әkeledi, biraq importtyq inflyasiya arqyly halyqqa salmaq týsiredi. Qosymsha tәuekel — Kaspiy qúbyr konsorsiumy (KQK) arqyly múnay eksportynyng yqtimal ýzilui. Búl tәuekeldi HVQ erekshe atap ótti.

3. Qytayda nemese әlemdik ekonomikada aitarlyqtay bayaulau bolsa: Búl Qazaqstannyng shiykizaty men investisiya tartu mýmkindigine keri әserin tiygizui mýmkin.

Jyl sony qanday bolmaq?

2026 jyldyng jeltoqsanynda Qazaqstan ekonomikasy ósedi, biraq halyq әli de joghary baghalardyng salmaghyn sezinedi. Inflyasiya birtindep tómendeui tiyis, alayda ol qolayly 5%-dyq dengeyden әli de alys: Últtyq bankting ózi qazirgi uaqytta búl maqsatqa 2028 jyldyng basynda jetudi kózdep otyr.

Al jahandyq dengeyde jyldyng sony ýsh negizgi faktorgha baghynady:

• Soghystar men qauipsizdik mәseleleri;

• Múnay baghasy men inflyasiya;

• AQSh pen Qytaydyng tehnologiya men yqpal ýshin bәsekelestigining artuy.

Kerimsal Júbatqanov

Abai.kz