Әлем 2027 жылға жаһандық күйреу жағдайында емес, жоғары геосаяси шиеленіс, қымбат энергия және әлсіз экономикалық өсіммен кіреді. Қазақстан үшін жылдың соңы экономикалық тұрғыдан салыстырмалы түрде тұрақты болады, бірақ баға қысымы мен мұнайға, сыртқы саудаға, Ресейге, Қытайға және көлік жолдарына тәуелділік байқалады.

2026 жылдың соңындағы әлемдік экономика

Әлемдік экономика өсе береді, бірақ баяу. Қазіргі уақытта болжамдар әртүрлі: ХВҚ шілдеде жаһандық экономикалық өсімді 3,0% деп болжаса, БҰҰ қыркүйектегі жаңартуында шамамен 2,6% деп бағалады. Бұл айырмашылық соғыстар мен энергия бағаларының болжамдарға қаншалықты әсер ететінін көрсетеді.

Негізгі тәуекел — геосаясат. Таяу Шығыстағы қақтығыстар, Ресей мен Украина арасындағы соғыс, АҚШ-Қытай шиеленістері және Тайвань айналасындағы жағдай энергетикаға, саудаға және нарықтарға әсер етуін жалғастырады. Мұнай негізгі фактор болып қала береді.

БҰҰ қыркүйектің басында Таяу Шығыстағы энергетикалық дағдарыстан кейін Brent маркалы мұнайдың баррелі 100 доллар шамасында сатылғанын атап өтті. Бұл мұнай экспорттаушыларды қолдайды, бірақ сонымен бірге импорттаушылар үшін инфляция тудырады.

Жасанды интеллект негізгі экономикалық қозғаушы күшке айналуда. Жасанды интеллектке қатысты инвестициялық бум әлемдік экономиканы демеп тұр, бірақ ХВҚ бұл технологияның пайдалылығына қатысты күтулер тым жоғары болып шықса, күрт түзету (құлдырау) қаупі туындайтынын ескертті.

Сонымен, 2026 жылдың соңы — әлемнің соңы емес, «тұрақсыз қалыпты жағдай» ретінде қарастырылады: дағдарыстар жалғаса береді, бірақ әлемдік экономика әзірге оларды еңсере алатынын көрсетті.

2026 жылдың соңына қарай Қазақстандағы жағдай

Мұнда көрініс біршама қызықтырақ. Экономика жылды шамамен 4-5% өсіммен аяқтауы мүмкін. Ұлттық банктің тамыз айындағы сауалнамасында сарапшылар 2026 жылы Қазақстанның ЖІӨ-сі 4,8%-ға өседі деп болжады. Маусым айында ХВҚ өсімді шамамен 4,6% деп бағалаған болатын.

Сонымен қатар, бұл өсім тек мұнаймен ғана байланысты емес: Ұлттық банк құрылыс, өңдеу өнеркәсібі, көлік, сауда және басқа да мұнай емес салалардағы күшті өсімді атап өтті. 2026 жылдың қаңтарынан шілдесіне дейін ЖІӨ жылдық көрсеткіш бойынша 4,1%-ға, ал мұнай емес сектор шамамен 5,4%-ға өсті.

Негізгі мәселе — бағалар. Тамыз айында инфляция ұзақ уақыт ішінде алғаш рет 10%-дан төмен түсіп, 9,8%-ды құрады. Ұлттық банк айтарлықтай қатаң ақша-несие саясатын жүргізіп келеді; қыркүйектегі шешімнен кейін базалық мөлшерлеме 16,25% деңгейінде сақталды.

Сондықтан желтоқсанға қарай келесідей жағдайлар күтіледі:

• Экономикалық өсім шамамен 4-5%;

• Инфляция әлі де 9-11% шамасында сақталады, 5%-ға оралмайды;

• Мұнай бағасы қолайлы, бірақ күрт ауытқу қаупі бар салыстырмалы түрде тұрақты теңге;

• Несие беру мөлшерлемелерінің жоғары болуы;

• Мемлекеттің күшті рөлі мен ірі инфрақұрылымдық инвестициялардың жалғасуы;

• Каспий және Орталық Азия арқылы өтетін көлік жолдары маңыздылығының артуы.

Жағдайды не нәрсе күрт өзгертуі мүмкін?

1. Геосаяси жағдай жақсарса: Энергетика мен көлік тасымалы бағасы төмендейді. Бұл — Қазақстанның экспорттық кірісі үшін минус, ал импорттық инфляцияның төмендеуі есебінен халық үшін плюс. Негізгі қауіп ретінде мұнай бағасының құлдырауы, инфляциялық қысымның күшеюі және әлемдік сауданың жандануы қала береді. Қазақстан үшін бұл теңге тұрақтылығын және мөлшерлемелердің біртіндеп төмендеуін білдіруі мүмкін.

2. Қақтығыстар ушығып кетсе: Мұнайдың жоғары бағасы бір мезгілде Қазақстанның экспорттық кірісіне пайда әкеледі, бірақ импорттық инфляция арқылы халыққа салмақ түсіреді. Қосымша тәуекел — Каспий құбыр консорциумы (КҚК) арқылы мұнай экспортының ықтимал үзілуі. Бұл тәуекелді ХВҚ ерекше атап өтті.

3. Қытайда немесе әлемдік экономикада айтарлықтай баяулау болса: Бұл Қазақстанның шикізаты мен инвестиция тарту мүмкіндігіне кері әсерін тигізуі мүмкін.

Жыл соңы қандай болмақ?

2026 жылдың желтоқсанында Қазақстан экономикасы өседі, бірақ халық әлі де жоғары бағалардың салмағын сезінеді. Инфляция біртіндеп төмендеуі тиіс, алайда ол қолайлы 5%-дық деңгейден әлі де алыс: Ұлттық банктің өзі қазіргі уақытта бұл мақсатқа 2028 жылдың басында жетуді көздеп отыр.

Ал жаһандық деңгейде жылдың соңы үш негізгі факторға бағынады:

• Соғыстар мен қауіпсіздік мәселелері;

• Мұнай бағасы мен инфляция;

• АҚШ пен Қытайдың технология мен ықпал үшін бәсекелестігінің артуы.

Керімсал Жұбатқанов

Abai.kz