BÚÚ esebine sәikes, Gazanyng infraqúrylymyna keltirilgen shyghyn $35,2 mlrd, al ekonomikalyq jәne әleumettik shyghyn $22,7 mlrd boldy.

BÚÚ Sauda jәne damu jónindegi konferensiyasynyng (ngNKTAD) jana bayandamasynda ondaghan jyldar boyy qol jetkizilgen damu nәtiyjelerining joghalghany, Gazadaghy ekonomikalyq kýizelis jәne Batys jaghalaudaghy ekonomikalyq shekteulerding kýsheygeni qújattalghan.

Gazany qalpyna keltiru jәne qayta janghyrtu júmystarynyng qúny 71,5 mlrd dollargha baghalanyp otyr. Búl turaly YuNKTAD-tyng Palestina halqyna kórsetiletin kómek jónindegi songhy bayandamasynda aitylghan. Qújatta Gaza ekonomikasynyng kýireui, Batys jaghalauda ekonomikalyq qyzmetke qoyylghan shekteulerding kýshengi, sonday-aq Palestina memlekettik qarjysy men bank sektoryna týsip otyrghan qysymnyng artuy jan-jaqty sipattalghan.

Bayandamada 59 jylgha sozylghan okkupasiya Palestina ekonomikasynyng damuyn shektegeni, al 2023 jylghy qazannan keyin qúrylymdyq jәne ekonomikalyq shyghyndardyng kýrt óskeni atap ótilgen. Qatty qúldyraudan keyin Palestina JIÓ 2025 jyly 4,3 payyzgha óskenimen, 2022 jylghy dengeyden әli de 20 payyz tómen boldy. 2024 jyly 83 payyzgha qysqarghannan keyin Gaza JIÓ-si naqty mәnde 34,2 payyzgha ósti. Okkupasiyalanghan Palestina aumaghynda 2023 jylghy qazannan beri jýzdegen myng júmys orny joghalyp, enbek kiristerining jiyntyq kólemi shamamen 2,8 mlrd dollargha qysqarghan.

Batys jaghalauda bayandamada qonystardyng kenenine baylanysty jer men tabighy resurstargha qoljetimdilikting azayghany qújattalghan. Sonday-aq halyqtyng qonys audaru auqymy artqany aitylghan: 2023 jyldan beri Palestinanyng 38 qauymdastyghy tolyghymen tastalghan, al 2026 jyldyng birinshi toqsanyndaghy qonys audaru kólemi 2025 jyly tolyq tirkelgen kórsetkishten asyp týsken.

Qarjylyq qysym

Bayandamada Palestinanyng memlekettik qarjy jaghdayy aitarlyqtay nasharlaghany atap ótiledi. Parij hattamasyna sәikes, Izraili Palestina ýkimetining atynan budjet kiristerining ýshten ekisinen astamyn jinaydy. Qarajat audarymdary túraqsyz jýrgizilip, olardan týrli somalar ústalghan. Bayandamagha sәikes, Palestina ýkimetine tiyesili kedendik-kliringtik týsimderdi audaru 2025 jylghy mamyrdan 2026 jyldyng ortasyna deyin tolyghymen toqtatylghan.

2019 jylghy qantardan 2026 jylghy nauryzgha deyingi kezende ústalghan jәne shegerilgen kiristerding jiyntyq kólemi tólem merzimi bastalghan kezdegi aiyrbas baghamdary boyynsha 3,67 mlrd dollardan asqan. Búl 2025 jyly Palestinanyng taza jiyntyq kirisining 83 payyzyna ten. Bayandamada 2025 jylghy budjet tapshylyghy JIÓ-ning 13 payyzy dengeyinde baghalanghan. Eger barlyq qarastyrylghan tólemder jýrgizilgende, búl kórsetkish 6 payyz bolar edi.

Búl qarjylyq qysym asa manyzdy qyzmetterdi kórsetu mýmkindigin shektep otyr. 2025 jyldyng sonyna qaray densaulyq saqtau salasyna qatysty bereshek 1 mlrd dollardan asqan. Múnday jaghday auruhanalar men basqa da mekemelerding júmysyna keri әser etude.

Bayandamagha sәikes, Batys jaghalauda resurstardyng jetispeushiligi saldarynan 2025 jyly mektepter oflayn oqytudy aptasyna ýsh kýnmen shekteuge mәjbýr bolghan.

Bank sektoryndaghy tәuekelder

Budjet tapshylyghyn qarjylandyru ýshin ýkimet ishki bankterden qaryz aludy kóbeytip, jeke sektordaghy jetkizushiler men zeynetaqy qoryna bereshegin jinaqtaghan. Nәtiyjesinde memlekettik qaryzdyng jalpy kólemi 2025 jyly 4,8 mlrd dollargha jetken. Memlekettik qyzmetkerlerding jalaqysyn kepilge qong arqyly beriletin nesiyelermen birge búl bank jýiesining memlekettik sektorgha qatysty tәuekelderining 5,3 mlrd dollargha, yaghny barlyq bank nesiyelerining 42 payyzyna deyin jetuine әkelgen.

Bayandamagha sәikes, Izraili biyligi beretin kepildik hattarynyng qoldanylu merzimining qysqalyghy korrespondent-banktik qatynastargha, sonday-aq halyqaralyq sauda men qarjylandyrugha qoljetimdilikke әser etedi. Palestina bankteri shekeli týrindegi qolma-qol aqshany sifrlyq qarajat qaldyghyna aiyrbastau kezinde de valuta repatriasiyasyna qoyylghan shekteulerge baylanysty qiyndyqtargha tap bolyp otyr. Búl shekteuler jiyntyghynda otyn, dәri-dәrmek jәne azyq-týlik importyn qarjylandyrugha kedergi keltirui mýmkin.

Gazadaghy ekonomikalyq daghdarys

Bayandama avtorlarynyng baghalauynsha, 2023 jylghy qazannan beri Gazadaghy ekonomikalyq kәsiporyndardyng 92 payyzy býlingen nemese joyylghan. 2025 jyly jan basyna shaqqandaghy JIÓ 212 dollardy qúrady. Búl JIÓ boyynsha tәuligine bir adamgha shamamen 0,58 dollargha teng jәne 2022 jylghy dengeyding 17 payyzyn ghana qúraydy. Júmyssyzdyq dengeyi 78 payyzgha jetse, enbekke qabiletti jastaghy halyqtyng 90 payyzdan astamy júmyssyz qalghan.

Gazanyng Palestina JIÓ-sindegi ýlesi 2023 jylghy qazangha deyingi 17,4 payyzdan 2025 jyly 4 payyzdan tómen dengeyge deyin qysqarghan.

Gazanyng barlyq óndiristik sektorlaryndaghy kórsetkishter 2022 jylghy dengeyden aitarlyqtay tómen bolyp qaldy. Bayandamada auyl sharuashylyghy men ónerkәsip óndirisi 94 payyzgha, al qúrylys salasyndaghy óndiris 99 payyzgha qysqarghany aitylghan.

2025 jyly Gazadaghy jalpy bagha dengeyi 2022 jylghy kórsetkishten 274 payyzgha joghary boldy. Búl rette kartop pen túrmystyq gaz siyaqty negizgi tauarlardyng baghasy 2022 jylghy dengeyden birneshe ese asyp ketken.

Qalpyna keltiru jәne qayta janghyrtu qajettiligi

Dýniyejýzilik bank, Europalyq odaq jәne Birikken Últtar Úiymy jýrgizgen zalal men qajettilikterding jedel baghalauyna sәikes, 2026 jyldyng basyndaghy jaghday boyynsha Gazanyng fizikalyq infraqúrylymyna keltirilgen shyghyn 35,2 mlrd dollardy, al ekonomikalyq jәne әleumettik shyghyndar 22,7 mlrd dollardy qúraghan. Al qalpyna keltiru jәne qayta janghyrtugha qajetti jalpy qarajat 71,5 mlrd dollargha baghalanyp otyr. Zalaldyng jana kólemi tirkelgen sayyn búl soma artuy mýmkin.

Túrghyn ýy sektory zalaldyng eng iri sanatyn jәne qayta janghyrtugha qajettilikting eng ýlken bóligin qúraydy. Baghalauda bilim beru jәne medisinalyq mekemelerge aitarlyqtay ziyan kelgeni aitylghan. Auruhanalar men alghashqy medisinalyq-sanitarlyq kómek kórsetu mekemelerining jartysynan astamy júmys istemeydi. Gazada auyl sharuashylyghyna jaramdy әri býlinbegen jerlerding 1,5 payyzynan azy ghana qoljetimdi bolyp qalghan. Búl gumanitarlyq azyq-týlik kómegine tәueldilikti kýsheytken.

Bayandamada okkupasiyalanghan Palestina aumaghyn qalpyna keltiru jәne qayta janghyrtu ýshin auqymdy halyqaralyq qarjylyq әri tehnikalyq kómek qajet ekeni atap ótiledi. 2023 jylghy qazangha deyingi jaghdaygha jay ghana oralmay, qalpyna keltiruding negizgi sharty retinde auyl sharuashylyghy, ónerkәsip, qúrylys, energetika jәne tehnologiya sektorlaryndaghy óndiristik әleuetti qalpyna keltiru qajettigi kórsetilgen.

Bayandamada ýsh shúghyl basymdyq aiqyndalghan: ústalghan Palestina kiristerin audaru, bank jýiesining túraqtylyghyn qamtamasyz etu jәne qayta janghyrtugha kórsetiletin kómekti qújattalghan zalal men ekonomikalyq shyghyndardyng auqymyna sәikestendiru.

Derekkózi: baq.kz

Abai.kz