Jana tehnologiya, kadrlyq transformasiya jәne sarbaz ómirining qúny

Songhy bes jylda 270 sarbazdyng qaza tabuy — búl jay ghana statistika emes, jalpy últtyq qasiret. Osy oqighalardan keyin qorghanys salasyndaghy basshylyqtyng auysuy tek kadrlyq auys-týiis emes, tútas әskery doktrina men armiyanyng ishki filosofiyasyn qayta qaraugha sebep boluy tiyis.

Mәselening barsha týp tórkini zamanauy soghys formasynyng ózgeruinde de, әskerdi basqarudyng adamy jәne tehnikalyq tәsilderinde de jatyr.

Soghys sipatynyng ózgerui: Doktrina men tehnologiyalyq reforma

Resey-Ukraina qaqtyghysy kórsetkendey, XX ghasyrdaghy dәstýrli soghys tәsilderi (auyr artilleriya, úzyn-sonar brondy tehnikalar kolonnasy, tankter) ózining búrynghy tiyimdiligin joghaltty. Býgingi tanda úrys dalasyn jasandy intellekt (JI) pen úshqyshsyz úshu apparattary (Drondar) biylep túr.

Drondar әskerin jeke kýsh retinde bólu: Ashat Qasenghaly atap ótkendey, Qazaqstangha Qúrlyq, Áue jәne Teniz kýshterinen bólek, Drondar әskerin jeke әskery qúrylym retinde qalyptastyru qajet. Búl qúrylym tek dron satyp alumen shektelmey, otandyq óndiristi damytudy, radioelektrondy kýresti (REK) kýsheytudi, robotty platformalardy engizudi jәne myndaghan kәsiby operatorlardy dayarlaudy qamtuy tiyis.

Túraqty adaptasiya jәne taldau ortalyqtary: Jana tehnologiyalar biylghy ózekti tәsildi kelesi jyly jaramsyz etedi. Sol sebepti, Ukraina men NATO tәjiriybesindegidey (JATEC siyaqty), әrbir әskery jattyghudan keyin qatelikterdi saraptap, zamanauy soghys taktikasyn jýieli týrde engizip otyratyn analitikalyq ortalyqtar qajet.

Kadrlyq iydeologiya jәne basqaru jýiesin «dekolonizasiyalau»

Erjan Esimhanov óz maqalasynda әskerdi basqarudaghy eng basty dert — sovettik/reseylik voenshinanyng konservativti iydeologiyasy «әskerdegi әlimjettilik» ekenin ashyq aitady.

Sarbaz ómirining qúndylyghy: Áskery kadrlardy dayarlaudaghy «adam materialy» retinde qarau tәsilinen arylumyz kerek. Sarbaz ómirin qúnsyz sanaytyn jýieden bas tartyp, Batys armiyalaryndaghyday әrbir ofiyser men sarbazdyng ómiri men qauipsizdigin birinshi oryngha qong — bas basty shart.

Batystyq jәne zamanauy bilimdi paydalanu: Batystyng ýzdik akademiyalaryn (West Point, Bundeswehr Command and Staff College, t.b.) bitirip kelgen jergilikti mamandardyng әleueti әli kýnge deyin dúrys paydalanylmay keledi. Olargha audarmashy emes, strategiyalyq sheshim qabyldaytyn oryndar berilui tiyis. Áskerge jana kózqaras, «jana qan» jәne jas reformatorlar auaday qajet.

Totalidi sifrlandyru: Biirokratiya men jabyq jýieni sifrlyq baqylau arqyly joi — ishki tәrtipsizdik pen «әlimjettikti» (dedovshina) azaytudyng basty tetigi.

Rezervtik әsker jәne armiyanyng bedeli

Geografiyalyq aumaghymyz ýlken, al halyq sany shekteuli Qazaqstan siyaqty memleket ýshin berik qorghanystyng negizi — shaghyn, biraq joghary tehnologiyaly armiya men dayarlanghan kәsiby rezerv.

Skandinaviyalyq modeli (Finlyandiya tәjiriybesi): Rezervtegi azamattardy tek qaghaz jýzinde tirkep qoiy jetkiliksiz. Skandinav elderindegidey 40-tan asqan rezervisterdi de mezgil-mezgil jinap, zamanauy drondardan qorghanudy, jana baylanys qúraldaryn jәne Aumaqtyq qorghanys (teroborona) taktikasyn ýiretu kerek.

Áskerding mәrtebesin arttyru: Jastar ýshin әskerge baru «bir jyl uaqytty joghaltu» nemese ómirge qauip tóndiretin orta bolmauy tiyis. Ol fizikalyq, kәsiby jәne azamattyq túrghydan ósetin tramplinge ainaluy qajet.

Sóz týiini: Qorghanys ministrining auysuy nemese arnayy komissiyalardyng qúryluy — reformanyng basy ghana. Qazaqstan armiyasy qaghaz jýzindegi esepterden, eskirgen doktrinalardan jәne adamy kapitalgha neghúrlymsyz qaraudan arylmasa, syrtqy qauip-qaterlerge de, ishki senimsizdikke de qarsy túra almaydy.

Bizge býgin bizge keregi: Tolyq sifrlandyru + Batystyq/zamanauy bilimi bar jas kadrlar + JY men drondargha negizdelgen jana әskery doktrina. Memleketting tiregi sanalatyn әskerdegi jauapkershilik sóz jýzinde emes, is jýzinde birinshi oryngha shyghugha tiyis.

Ábil-Serik Áliakbar

Abai.kz