Qazaq armany degen ne? Búl súraqqa әrkim әrtýrli jauap berui mýmkin. Álbette,  bireu ýshin ol otbasynyng amandyghy, bireu ýshin balasynyng jaqsy bilim alyp, el qatarly ómir sýrui, endi bireu ýshin -tughan jerinde óz kәsibin dóngeletip, enbegining jemisin kórui. Biraq osy qarapayym armandardyng bәrin bir arnagha toghystyratyn bir úly tilek bar. Ol - óz jerinde erkin ómir sýru, óz elinde ózine layyqty bolashaq qúru, úrpaghyna býgingiden jaqsy Qazaqstan qaldyru. Demek, alash balasynyng eng  úly armany osy deuge bolady.

Áriyne, múnday arman býgin payda bolghan joq. Onyng tamyry qazaqtyng mynjyldyq tarihynyng tereninde jatyr. Dalanyng tósinde ómir sýrgen babalarymyz ýshin jer jay ghana meken emes edi. Jer - tirshilik, Jer - úrpaqtyng nesibesi. Jer - elding jadyn, ata-babanyng amanatyn, halyqtyng erkindigin saqtaytyn qasiyetti kenistik edi. Sondyqtan qazaq «atameken», «tughan jer», «qara shanyraq» degen úghymdardy jay sóz retinde qabyldaghan joq. Onyng әrqaysysynyng astarynda tútas bir dýniyetanym jatty.

Ata-babamyzdyng armany - úlan-ghayyr dalany jay ghana iyelenu emes, sol dalada el bolyp qalu edi. Syrtqy jau kelgende tize qosuy da sodan. Úrpaghyn ósirui de sodan. Qiyndyqqa qaramay kóship-qonuy, kәsip etui, malyn baghyp, jerin iygerui de sodan. «El bolamyn desen, besigindi týze» deydi halqymyz. Al besik týzelui ýshin aldymen elding ensesi týzu boluy kerek. Balagha jaqsy tәrbiye, jasqa sapaly bilim, enbek etken adamgha mýmkindik, qoghamgha әdilet, memleketke jauapkershilik kerek. Últtyng úly armany osynday asa manyzdy qúndylyqtardan qúralady.

Men de osy halyqtyng bir perzentimin. Búl arman mening boyymda bala kezimnen qalyptasty. Auylda jýrgen kezimde de, qalagha kelgende de, mektepte oqyghanda da, uniyversiytet qabyrghasynda jýrgende de bolashaq turaly oilandym. Jaqsy bilim alghym keldi. Óz ornymdy tapqym keldi. Otbasyma kómektesip, qoghamgha paydamdy tiygizgim keldi. Keyin týsingenim - búl tek mening jeke armanym emes eken. Múnday arman milliondaghan qazaqtyng jýreginde bar. Óitkeni, barlyghyda býgingi  ómiri, ertengi  balalarynyng bolashaghy jaqsy  boluyn  qalaydy. Búl  aqiqat!

Bireu balasyna baspana alyp bergisi keledi. Bireu auylynda kәsip ashqysy keledi. Bireu ghylymmen ainalysyp, janalyq ashudy armandaydy. Bireu adal enbegimen otbasyn asyrap, elge payda keltirgisi keledi. Bireu tughan auylyndaghy mektepting jaghdayyn jaqsartudy oilaydy. Bireu tabighatty qorghaugha, ózen-kólin saqtaugha atsalysqysy keledi. Bireu balasynyng shetelge ketuge mәjbýr bolmay, óz elinde bolashaghyn tapqanyn qalaydy.

Mine, osynyng bәri - qazaq armanynyng bólshekteri. Al osy armannyng ýlken atauy - әdiletti, bilimdi, enbekqor, tabighaty taza, ekonomikasy quatty, azamaty óz elining ertenine senetin Qazaqstan. Demek, elimizding  quatty ekonomikasy,  baquatty  әleumettik  salasy hәm ishki-syrtqy  sayasaty myghym bolghanyna kez-kelgen qazaqstandyq mýddeli deuge  bolady. Ol ýshin ne isteu kerek? Áriyne, әreket etu. Úly kemenger Abay «Adamnyng adamshylyghy isti bastaghandyghynan bilinedi, qalaysha bitirgendiginen emes» deydi emes pe!

Shyndyghy sol, elding bolashaghyn ózgertetin nәrse - aitylghan sózding sany emes, jasalghan isting salmaghy. Sondyqtan býgin bizge armanshyl últ bolumen qatar, әreketshil últ bolu kerek.

Bilimdi armandasaq - bilimge jaghday jasauymyz kerek. Jastardyng elde qaluyn qalasaq - olardyng qabiletin iske asyratyn orta qalyptastyruymyz kerek. Kýshti ekonomikany qalasaq - adal enbek pen kәsipkerlikti baghalaytyn jýie qúruymyz kerek. Auyldyng órkendegenin qalasaq - auyldy sózben emes, naqty jobamen, infraqúrylymmen, jana tehnologiyamen, kәsippen qoldauymyz kerek. Tabighatty saqtaghymyz kelse - jer men sudy úrpaqtan uaqytsha alghan amanat dep qarauymyz kerek.

Óitkeni tabighat - bizge tiyesili mýlik qana emes. Ol - bizden keyingi úrpaqtyng nesibesi.

Qazaqtyng «Birlik bolmay, tirlik bolmas» degen sózi de osy jerde jana maghynagha iye. Birlik degenimiz -bәrining birdey oilauy emes. Birlik - әrtýrli oilay otyryp, elding ortaq mýddesi ýshin ortaq jauapkershilik taba bilu. Birlik - bir-birimizdi tyndau. Birlik - qoghamnyng әlsizin jalghyz qaldyrmau. Birlik - memleketti tek biylikting nemese belgili bir toptyng sharuasy dep qaramay, әr azamattyng ortaq isi dep týsinu.

Abaydyng on jetinshi qara sózinde qayrat, aqyl men jýrek talasyp, aqyry ghylym olardyng basyn qosatyn ólshemge ainalady. Abaydyng oiynsha, qayrattyng da, aqyldyng da óz orny bar, biraq adamdyqtyng ózegi - jýrektegi әdilet, raqym, meyirim. Búl býgingi Qazaqstan ýshin de tereng maghynagha iye. Bizge qayrat kerek - ózgeristen qoryqpau ýshin. Bizge aqyl kerek - dúrys sheshim qabyldau ýshin. Bizge bilim kerek - әlemmen bәsekelesu ýshin. Biraq osynyng bәrinen búryn jýrek kerek - elding bolashaghyn jeke bastyng paydasynan joghary qoya bilu ýshin. Sayyp  kelgende, Memleketting quaty tek ekonomikasynyng kólemimen ólshenbeytini  anyq. Elding shynayy kýshi - azamattarynyng sapasynda. Zangha qúrmetpen qaraytyn, enbekten qashpaytyn, bilimge úmtylatyn, tabighatty qorghaytyn, ózgening qúqyghyn syilaytyn azamat kóbeygen sayyn memleketting de irgesi beky týsedi.

Sondyqtan qazaq armany - tek memleketten talap etetin arman emes. Ol - әr azamattyng ózinen de talap etetin arman. Álbette, «memleket bizge ne beredi?» degen súraqpen ghana shektelmeuimiz kerek. «Men memleketime ne bere alamyn?» degen súraqty da ózimizge qongymyz qajet.

Abay «Ózing ýshin enbek qylsan, ózi ýshin ottaghan hayuannyng biri bolasyn; adamdyqtyng qaryzy ýshin enbek qylsan...» dep, adamnyng enbegin jeke paydadan joghary qoyatyn ólshem úsynady. Búl - әr zamangha ortaq moralidyq qaghida. Óitkeni adam tek ózi ýshin ómir sýrgende onyng әlemi tarylyp qalady. Al el ýshin, úrpaq ýshin, qogham ýshin enbek etkende onyng ómirining mәni keneyedi.  Men Qazaqstandy dәl osynday azamattary kóp el retinde elestetemin.

Balasy sapaly bilim alatyn el. Qarttary alansyz ómir sýretin el. Jastar óz bolashaghyn tughan jerinen kóretin el. Auyl men qala arasyndaghy mýmkindik alshaqtyghy azayatyn el. Enbek etken adam enbegining jemisin kóretin el. Kәsip bastaghan adam zang men burokratiyadan qoryqpaytyn el. Ghylym men tehnologiyasy damyghan el. Tabighy baylyghyn ysyrap etpey, keler úrpaqtyng aldyndaghy jauapkershiligin sezinetin el.

Mine, búl men armandaghan Qazaqstan! Men ómir sýretin jәne bolashaq úrpaghym ómir sýretin Qazaqstan dәl osynday bolsa eken deymin!

Osy túrghydan alghanda, qazaq armany Preziydent Qasym-Jomart Toqaev úsynghan «Ádiletti Qazaqstan» iydeyasymen jәne «Zang jәne tәrtip» qaghidatymen ýndesedi. Memleket basshysy Joldauynda atap ótkendey, «Zang jәne tәrtip» - memleketimizding myzghymas túghyry. Men ýshin búl - zannyng bәrine birdey qoldanyluy, әr azamattyng qúqyghy qorghaluy, adal enbek baghalanuy jәne biylikting halyq aldyndaghy jauapkershiligi. Biz osy ústanymdardy qoldap, olardyng kýndelikti ómirde naqty iske asuyna atsalysuymyz kerek. Óitkeni qazaq armanynyng oryndaluy әdiletke, zangha jәne el ishindegi ózara senimge sýienedi.

Biz qúrghan «BAYTAQ» jasyldar partiyasy men onyng ainalasyna toptasqan azamattyq bastamalardyng mәni de osynda boluy kerek: tabighatty qorghau mәselesin elding ekonomikalyq jәne әleumettik bolashaghynan bólek qaramau; tughan jerdi qorghaudy qúr úran emes, naqty sayasat pen azamattyq jauapkershilikke ainaldyru; adamnyng layyqty ómir sýruin tabighattyn, ekonomikanyn, bilimning jәne әdiletting birtútas mәselesi retinde qarastyru.

Demek, halyq qúrghan partiyanyng әreketi qazaq armanymen úshtasyp jatuy tiyis. Óitkeni eldi úly etetin - úly sózder ghana emes, sol sózderge adal qarapayym adamdardyng kýn sayynghy enbegi. Qazaq armany - kókjiyekte alystan kóringen saghym emes. Ol - bizding qolymyzdaghy mýmkindik. Ol -bizding býgingi tandauymyz. Ol - bizding kýndelikti enbegimiz. Al bolashaq - sol enbekting ertengi jemisi. Endeshe, atadan qalghan amanatty sózben ghana emes, ispen jalghayyq. Armanymyzdy maqsatqa, maqsatymyzdy jospargha, josparymyzdy naqty әreketke ainaldyrayyq. Qazaq armany - bizding jýregimizde. Al onyng jýzege asuy - bizding qolymyzda.

Azamathan Ámirtay

Abai.kz