Mys industriyasy: Qazaqstan kenining keleshegi qanday?
Elimizde jana mys balqytu zauyty ashylyp, endi әlemning mys kartasynda kelesi satygha óttik. Býgin Preziydent Qasym-Jomart Toqaev onyng manyzyna toqtalyp, elimizding óndeu ónerkәsibine qatysty birqatar manyzdy derekterdi jariyalady.
Qazir Qazaqstanda 9,5 mynnan astam ken orny bar. Jylyna shamamen 160 million tonna ken óndiriledi. Onyng ishinde 3,5 million tonnagha juyq mys konsentraty shygharylady. Búl orasan zor shiykizattyq baza. Biraq shiykizat qorynyng mol boluy avtomatty týrde joghary ekonomikalyq tabys әkelmeydi. Negizgi tabys sol shiykizatty óndeu, tazartu jәne odan dayyn ónerkәsiptik ónim óndiru arqyly qalyptasady.
Preziydent osy mәselege erekshe nazar audardy.
«Jalpy, elimizdegi óndeu ónerkәsibining damu qarqyny jaqsy dep aitugha bolady. Byltyr óndeu salasyndaghy jalpy ónim kólemi 60 milliard dollargha jetti. Songhy ýsh jylda elimizding barlyq aimaghynda 540 industriyalyq joba iske qosyldy. Sonyng arqasynda 50 myng túraqty júmys orny payda boldy», – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Meninshe, búl jerde eng manyzdy kórsetkish óndeu ónerkәsibining 60 milliard dollarlyq kólemi ghana emes. Songhy ýsh jylda iske qosylghan 540 jobanyng ekonomikalyq qaytarymy, tehnologiyalyq dengeyi jәne olardyng ainalasynda qalyptasatyn óndiristik tizbekter әldeqayda manyzdy.
Endi jana mys zauytyna keleyik. Kәsiporyn jylyna 300 myng tonna katodty mys óndiruge tiyis. Búl Qazaqstannyng ishki súranysyn tolyq qamtamasyz etip qana qoymay, eksporttyq әleuetin de keneytui mýmkin.
Preziydentting aituynsha jana kәsiporyn jylyna 300 myng katodty mys shygharady. Búl ishki naryqtyng súranysyn tolyq qamtamasyz etuge jetedi. Osy zauyt iske qosylghan song Qazaqstan joghary sapaly tazartylghan mys óndiretin jetekshi elderding ondyghyna kire alady.
Mys konsentraty әli týpkilikti dayyn metall emes. Ony balqytyp, tazartu arqyly katodty mys alamyz. Al katodty mys elektr kabeliderin, transformatorlardy, elektr qozghaltqyshtaryn jәne basqa da ónerkәsiptik ónimderdi óndiruge qajet. Yaghny mys konsentratyn eksporttau men sol mystan elektr jabdyghyn shygharu arasynda birneshe tehnologiyalyq saty jәne qosymsha tabys jatyr. Qazaqstan ýshin strategiyalyq mýmkindik te osynda.
Álemde elektr energetikasy, data-ortalyqtar, elektr kólikteri jәne elektr jelilerin janghyrtu baghyttary mysqa degen súranysty qalyptastyryp otyr. Demek, biz ýshin mysty jay ghana qazyp, syrtqa satudan góri ony el ishinde barynsha tereng óndeuding ekonomikalyq mәni artyp keledi.
Jana zauytta altyn men kýkirt qyshqylyn óndiru de josparlanghan. Búl shiykizattyng qúramyndaghy paydaly komponentterdi keshendi iygeruge mýmkindik beredi. Biraq bir nәrseni týsingen jón. Katodty mys óndiru degen tereng óndeuding songhy nýktesi emes, kelesi ónerkәsiptik kezenning negizi.
Bizge endigi jerde mys symy, kabeli, elektr tehnikasy, elektr jabdyqtary jәne mashina jasau óndiristerin damytu qajet. Sonda ghana shiykizattan týsetin tabystyng kóbirek bóligi Qazaqstan ekonomikasynda qalady. Bay memleket degenimiz jer astynda baylyghy kóp el emes. Sol baylyqtan eng kóp ekonomikalyq qún jasay alatyn el ghana ózin baymyn dep aita alady.
Aybar Oljaev
Abai.kz