QIYN KEZDE QONYRAU ShALATYN ADAMYNG BOLMAUY MÝMKIN

Telefonynyng quaty 10 payyzgha týskende abyrjityn, biraq eshkimge ishki syryn ashyp, sóilespegenine birneshe ay bolghanyn bayqamaytyn adamdar óte kóp. Olar quattaghyshynyng qayda túrghanyn biledi. Al ózderin tyndaytyn adamnyng kim ekenin bilmeydi.

BÚL  JALGhYZDYQ!

Búl qazirgi zamannyng eng ýlken mәselelerining biri. Biz neghúrlym kóp adam bolyp tyghyz ómir sýrgen sayyn, bir-birimizdi jaqtyrmay, odan sayyn jalghyzsyray bastadyq. Aynalamyzdyng bәrin qorshap, qaqpa ornatamyz, kóligimizde jalghyz jýremiz. Sosyn tósegimizge de jalghyz jatamyz. Sóilesetin de, qúshaqtaytyn da adam joq.

Jalghyzdyq degenimiz adamnyng ózi qalaghan jaqyn qarym-qatynas pen shyn mәninde sezinip jýrgen baylanysynyng arasyndaghy alshaqtyqtan tuyndaytyn jan azaby.

Psihologiyada búl qúbylys perceived social isolation, yaghny adamnyng ózin ózgelerden oqshaulanghanday sezinui dep týsindiriledi. Otbasy, júmysy bar, kýni boyy adamdarmen kezdesip jýretin adamnyng ózi de: «Meni shyn týsinetin eshkim joq» dep sezinui mýmkin.

Bir ýide tórt adam túrady. Tórt ekran janyp túr. «Túzdy bershi» degennen basqa әngime aitylmay, kesh batady. Mekenjaylary bir bolghanymen, ishki dýniyeleri tórt týrli el sekildi.

Dýniyejýzilik densaulyq saqtau úiymynyng (DDÚ) 2025 jylghy mәlimeti boyynsha, әlemdegi әrbir alty adamnyng biri jalghyzdyqty sezinedi. Demek, «Sen tym sezimtalsyn» degen týsinikteme ghylymy derektermen salystyrghanda tym jútan.

Jalghyzdyq úzaqqa sozylghanda, my basqa adamdardyng әreketterinen qauip izdeuge beyimdele bastaydy.

Búl qúbylys hypervigilance, yaghny yqtimal qauip belgilerin shamadan tys sergektikpen baqylau dep atalady.

Zertteulerge jasalghan sholularda búl ýderis úiqy sapasynyng nasharlauymen jәne aghzanyng kýizeliske jauap beru reaksiyasynyng ózgeruimen baylanystyrylady.

Mysaly, dosyng habarlamana kesh jauap berdi delik. «Júmysy kóp shyghar» degen núsqa bar bolsa da, miyng birden «Menen jalyghyp ketken eken» degen qorytyndygha keledi. Kelesi joly ózing de birinshi bolyp jazbaysyn. Qarym-qatynas siyreydi. Jalghyzdyq kýsheyedi. Miyng tergeushining de, prokurordyng da, sudiyanyng da júmysyn jalghyz atqaryp, dәlelderdi tekserudi úmytyp ketkendey.

Búl sezim densaulyqqa da әser etedi. 2015 jyly birneshe zertteuding nәtiyjesin biriktirgen metataldauda jalghyzdyqty sezinetin adamdardyng ólim yqtimaldyghynyng salystyrmaly kórsetkishi 1,26 bolghan. Basqasha aitqanda, salystyrylghan toppen salystyrghanda olardyng ólim yqtimaldyghy shamamen 26 payyzgha joghary bolghan.

Al biz jalghyzdyqty sezinip jýrgen adamgha: «Syrtqa shyqsanshy» dep kenes beremiz. Búl ash adamgha «Meyramhanalar bar ghoy» dep geografiyalyq bilimimizdi kórsetkenmen birdey. Oghan esikten shyghugha sebep, baryp otyratyn oryn jәne ózin kýtip otyrghan adam qajet boluy mýmkin.

Jalghyzdyqtan arylu ýshin ne isteu kerek?

→ Alghashqy qadamdy kishkentay nәrseden basta.

Bir adamgha: «Songhy kezderi maghan qiyn bolyp jýr. Biraz sóilessek bola ma?» dep ait.

Birge seruendeuge uaqyt belgile. Apta sayyn baryp túratyn ýiirme, jattyghu nemese eriktiler júmysy bolsyn.

Kezdesken kezde telefonyndy qoyyp, adamnyng sózin bólmey, jauabyn sonyna deyin tynda.

DDÚ da kýndelikti qarym-qatynas ornatu, jergilikti qauymdastyq toptaryna qatysu jәne eriktilikpen ainalysu siyaqty qadamdardy qoldaydy.

Eger jalghyzdyq úzaqqa sozylyp, úiqyna, júmysyna nemese kýndelikti ómirine әser ete bastasa, psihologpen nemese dәrigermen sóiles.

Bireuge «Qiyndyq tuyndasa, qonyrau shal» desen, anda-sanda ózing de habarlas.

Ózining bireuge qajet ekenin sezinu ýshin adam mindetti týrde qiyndyqqa tap boluy kerek emes.

Sonday-aq meshitke nemese shirkeuge baryp, diny qauymdastyqpen aralasu da jalghyzdyqty jenuge kómektesetin jaqsy tәsilderding biri boluy mýmkin.

Dayynghan: Amantay Toyshybayúly

Abai.kz