Hәkim Abaydy tanytu jayynan bir ýzik oi

«Egemen Qazaqstannyn» ýstimizdegi jyldyng 29-qyrkýiek kýngi sanynda, qazirgi qazaq әdebiyetining kózi tiri klassikterining biri, jazushy Tólen Ábdikting «Dýnie de ózi, mal da ózi» atty kólemdi maqalasy jariyalandy. Jazushy aghamyz óz maqalasynda býgingi qazaq qoghamyndaghy din men ghylym mәselesin Abay shygharmashylyghy arqyly sóz ete kelip, Abay shygharmashylyghymen dindi uaghyzdaydy dep belgili abaytanushy ghalym Asan Omarov pen birge meni de «sipay qamshylap» synap ótipti.

Men ózim Tólen Ábdik aghamyzdyng shygharmashylyghyn asa joghary baghalaymyn. Ádebiyetshi retindegi jeke pikirim boyynsha: XX ghasyr qazaq әdebiyetining altyn ghasyry boldy. XX ghasyr basynda Jýsipbek, Múhtar, Sәken, Maghjandardan bastau alghan qazaq әdebiyetindegi janashyldyq baghyt – XX ghasyrdyng 60-90 jyldarynda qazaq әdebiyetin әlemdik dengeyge kóterdi. Qazir ghoy júrttyng bәri «modernist jazushy» atanugha janyn salyp jýr. Tólen Ábdikting «Ong qoly» men «Parasat maydany» XX ghasyrdyng songhy shiyreginde jazylghan qazaq әdebiyetindegi modernistik baghyttyng biregeyi ghana emes, basy boldy. Búl – qazaq әdebiyetindegi janashyl – «modernistik» baghyt Tólen Ábdiikten bastaldy degen sóz emes.

Qoghamdaghy tehnologiyalyq, ekonomikalyq, әleumettik ózgeristerge baylanysty tuyndaytyn әdebiyettegi «modernizm» dep atalyp jýrgen janashyl baghyt – óz túsyndaghy qoghamdyq qatynastargha baylanysty ózgermeli. Sondyqtan da, Tólen Ábdikti XX ghasyrdyng songhy shiyregining modernist  jazushysy deymiz. Sebebi, qazaq әdebiyetindegi modernistik-janashyl baghyttyng tamyry tym terende, arydan bastalady.

Qalay desek te, qazaq әdebiyetining altyn ghasyryn jasaghan alyptar tobynyng «songhy túyaqtarynyn» biri jazushy Tólen Ábdik shygharmashylyghyna degen mening qúrmetim erekshe.

Sóz basynda aitqymyz kelgen oiymyzdyng negizgi dingegi osy bolatyn.

Mine, jazushy retinde erekshe qúrmetteytin osy Tólen agham ózining «Dýnie de ózi, mal da ózi» maqalasynda: «Endi  ghylym taqyryby boyynsha taldamaq bolghan ekinshi materialymyzgha toqtalayyq. «XXI ghasyr kózimen: Abaydyng bilim jәne ghylym turaly oilary», avtory Núrghaly Mahan. Kórmegen jigitim. Biraq tәuir maqalalaryn oqyghan edim. Ásirese «Tәkenning «Júmbaq jany» degen maqalasyn oqyp riza bolghanym esimde. Al, Abaydyng shygharmashylyghy turaly myna maqalasy teologiya janrynda jazylghandyqtan, taldaugha tura kelip túr. Tek aiyrmashylyghy – ózgeler din men ghylymdy qarama-qarsy tanym retinde qarasa, Núrghaly ekeuin bir qúbylys etip kórsetuge beyim», – dep jazypty.

Tólen agha, men jazghan «Tәkenning «Júmbaq jany» zertteu enbegim haqynda aitqan jyly lebizinizge rahmet!

Eng birinshi aitpaghym: Siz atap ótkendey, men din men ghylymdy ghylymy negizde birge qarastyrugha beyim bolsam da, «XXI ghasyr kózimen: Abaydyng bilim jәne ghylym turaly oilary» maqalamda ghylym men dindi bir qúbylys retinde qarastyrghanym joq. Sebebi, ghylym men dinning tabighaty birdey emes ekenin jaqsy týsinem. Ghylym – tәjiriybe arqyly tekseriletin qúbylystardy zerttese, al, din – metafizikalyq jәne ruhany mәselelerdi qamtityn adamy senim. Ghylymy tanym dindi týsinuge kómekteskenimen, barlyq diny tújyrymdy, ghylym – tәjiriybe arqyly dәleldey almaydy.

Alayda, «Dindi ghylym arqyly tanu kerek» degende, aqyl-oy men bilimge negizdelip jazylghan Qúran-Kәrimdegi mәselelerdi ghylymda dәleldengen qaghidalar arqyly negizdeuge bolar dep oilaymyn.

Óz maqalamda men búl oiymdy Abaydyn:

Qúran ras Allanyng sózi dýr-ol

Tәuiyline jeterlik ghylymyng shaq, –

degen oiyn negizge alyp, Qúran-Kәrimdegi «Yasiyn» sýresining 36-ayatyn, «Rahman» sýresining 19-20 ayattary, «Nәmil» sýresining 12-14 ayattary jәne «Mýmiyn» sýresining 12-14 ayattary jәne ózimning ústazym Ábsattar qajy Derbisәlining «Ghylym jәne din» maqalasy men Moris Bukaydyng «Biblya, Qúran jәne qazirgi ghylym» kitabyna sýiene otyryp aitqan bolatynmyn.

Tólen agha, mening búl sózderime qarap, meni din jolynda jýrgen asa bir dinshil, dindar eken dep oilap qalmanyz. Men dinshil de, dindar da emespin. Dәstýrli dinimizden bólek, últtyq salt-dәstýrimizdi mansúq etetin jat diny aghymdardyng bәrin – últ bolashaghyna tóngen qauip dep esepteymin. Sondyqtan da, jat diny aghymdardan saqtanu ýshin, Qúran-Kәrimdi últtyq týsinigimizge say, ghylymy negizde tәpsirlegen dúrys bolar degen oidamyn. Biraq, búl – ghylym men din egiz degen sóz emes.

Qazirgi adamdar ghylymgha senedi jәne ghylymdy iygergisi keletini anyq. Sebebi, qazirgi adamdar ghylymnyng iygiligin kózben kórip, qolmen ústap otyr. Sondyqtan, halyqqa ghylymdy nasihattap, ghylymdy iygeruge shaqyru –  basy artyq júmys. Degenmen, ghylymgha senip, ghylymnyng iygiligin kózben kórip, qolmen ústap otyrghan qazirgi adamdar –  jaratushy bir Qúdaydy da joqqa shygharmaydy. Sebebi, qazirgi ghylymdy qansha jerden damydy desek te, býgingi tandaghy ghylym –  jaratylystyng barlyq qúbylystaryn týsindirip bere almay otyr. (Búghan mysal shash-etekten. Ol mysaldardy óz sózime dәlel retinde keltirer bolsam, oiymyz basqa auangha auyp, ketui bek mýmkin)

Aytqymyz kelgeni: Qúdaydy joqqa shygharyp, ghylymdy nasihattau – ótken XX ghasyrdyng enshisinde qalyp ketken mәsele. Songhy otyz jyldy bylay qoyyp, qylyshynan qan tamghan, «Qúday joq» deytin Kenestik dәuirding ózinde de «Qúday joq, Men Qúdaygha senbeymin» degen bir adamdy da kórgenim joq.

Qalay desek te, qazirgi adamdar jaratushy bir kýshting baryna senedi. Bir Qúdaydyng bar ekenine senip, ghylymnyng iygiligin kózben kórip, qolmen ústap otyrghan kópshilik júrt «Ghylymdy Qúdaydyng bir sipaty» dep týsineri anyq. Men de sol kópshilikting ishindemin. Sondyqtan bolar, din men ghylymdy bir qúbylys retinde kórsetuge beyimmin. Tólen agha, «beyimmin»  degen sóz «aqiqat, senem» degen úghym emes.

Abaydyn: «Ghylym Allanyng bir sipaty» degen tanymy  mening janyma erekshe jaqyn bolghandyqtan: «Hәkim Abay ýshin din men ghylym – bir tútas bir dýniye. Ekeui de, yaghny din de, ghylym da aqiqat pen Bir Allany tanu jolynda qyzmet etu kerek», – dep jazghan bolatynmyn.

Tólen agha, nazar audaruynyzdy ótinem: Men búl jerde din men ghylym turaly ózimning jeke kózqarasymdy emes, Abaydyng kózqarasyn aityp otyrmyn.

Al, siz: «Búl arada avtor jansaq týsinikteme berip otyr. Biraq, ol búghan kinәli emes. Kinәli – keyingi jyldarda Abay jinaghyn dayyndap, baspadan shygharghan abaytanushylar. Olar keybir tústa Abaydyng jazghandaryn qayta qarap, onyng qara sózderin redaksiyalap, býgingi zaman oqyrmandaryna layyqtaghan tústary bar. Ásirese kezinde Shaghatay tilinde jazylghan 38-qarasózdi ózgertkenderi kórinip túr. Birinshi qatelik – arabtyng «Ilm» sózin ghylym dep audarghanynda. Týpnúsqa bolyp esepteletin Mýrseyitting qoljazbasynda: «Ilm – Allahynyng bir siyfәti, ol – hәqiyqәt, oghan ashiyqlyq ózi de hәqlyq hәm adamdyq-dýr», – dep jazylghan. Al, keyingi basylymdarda «Ghylym – Allanyng bir sipaty...» bolyp ketken. Maqaladaghy konseptualdy qatelik osy qate audarmadan bolyp otyr», – deysiz.

Tólen agha, men KazGU-ding filologiya fakulitetining arab bólimin bitirgenmin. Sol sebepti de Ábsattar Derbisәlini ústazym dep atadym. «Ilm» degen sóz arabta joq. Al, «ghylym» degen sóz bar. Tilimizdegi «ghylym» degen sóz arabtan engen. Arabtarda «gh» dybysy bolsa da, «ghylym» sózindegi «gh» dybysy kenirdekten shyghatyn dybys (gortannyy zvuk) «aiyn»  عـ  hәripi arqyly jazylady. ( ع - búl «aiyn» hәripining jeke túrghandaghy kórinisi) «Ghylym» sózi arabsha  علم    bolyp, yaghny arab tilindegi «aiyn», «lәm», «miym» hәripteri arqyly jazylady.

Suret: Avtordyng múraghatynan alyndy.

Suret: Avtordyng múraghatynan alyndy.

Suret: Avtordyng múraghatynan alyndy.

­Arabtyng «ghylym» sózindegi  «aiyn» dybysynyng qazaq tilinde balamasy joq bolghandyqtan, qoljazbany kirilisa jazuyna audarghan kezde, Mýrseyit qoljazbasynda qadym jazuyndaghy «aiyn» hәripimen jazylghan ghylym sózindegi «aiyn» dybysy «i» bolyp ózgerip, «ghylym» sózi birde «Ilm», taghy birde «ilm» bolyp jazylyp ketken. Sózimiz dәleldi boluy ýshin jeke múraghatymdaghy týpnúsqa Mýrseyit qoljazbasynyng kserokóshirmesindegi  «ghylym» sózining suret kóshirmesin jariyalap otyrmyn. Surette qara syzyqpen qorshalyp qoyylghan sózder, Mýrseyit qoljazbasyndaghy «ghylym» sózining suret kóshirmesi.

Mýrseyit óz qoljazbasynda «Ilm» sózin mýldem qoldanbaghan. Sondyqtan, búl jerde Abay jinaghyn dayyndap, baspadan shygharghan abaytanushylar tarapynan ketken qatelik joq.

Qazaq tilinde «ilim» men «ghylym» sózderi maghynalas sinonim sózder bolghandyqtan, «ghylym» sózin «Ilm» – «Ilim» dep týsindirgen dintaushy-teologtar, «Ilm» – «Ilim»  – «Bilim» dep alyp, «Alla bәrin biledi» dep tәpsirlep jýr. Bolmasa, Mýrseyit qoljazbasy arqyly jetken, biz qazir 38-qarasóz dep atap jýrgen Abaydyng «Ghaqliat-Tasdiqatynyn» týpnúsqasynda «ilm Allahynyng siyfәti» yaghni, «Ghylym –  Allanyng sipaty» dep anyq jazylghan.

Arghy-bergi qazaq tarihynda ghylymdy Abaydan kóp nasihattaghan birde-bir sanatker joq. Nege? Sebebi, hәkim Abay halqynyng órkeniyet kóshinen kenjelep qalyp, bodandyqqa týsuining negizgi sebebi – ghylym, bilimnen maqúrym qaluynan ekenin jaqsy bilgen. Sondyqtan da Abay ghylymdy órkeniyetke jetu qúraly hәm tәrbie negizi dep týsindi. Abay birinshi tәrbie dedi. Sebebi, tәrbiyesiz kelgen ghylym – adamzattyng qas jauy ekenin, islam bilim jýiesi boyynsha bilim alghan Abay jaqsy bildi.

Ejelgi Shyghystaghy islam әleminde ghylym – Allanyng ghylymy jәne Adamnyng ghylymy dep ekige bólingen.

Allanyng ghylymy – ghajayyp sheberlikpen Alla jaratqan, tabighat jaratylysy yaghni, bizge kórinip, bizdi qorshap túrghan tútas Ghalam.

Adamnyng ghylymy – әr nәrsening týbin, hikmetin bilmekke yntyqpenen tabylatyn jan azyghy mәselesin qarastyratyn ruhany әlem. Adamnyng ghylymy – Alla ghylymynyng kishkene, zәrredey bir bólshegi. Adamnyng ishki ruhany әlemi men kózge kórinip túrghan syrtqy jaratylys syryn birge, bir ýilesimdilikte (garmoniyada) qarastyratyn ghylym – Allanyng bir sipaty dep týsindiriledi islam әleminde.

Búl jerde bizding býgingi zamanauy týsinigimizge say, Allanyng ghylymy neni zertteydi? –degen súraq tuyndaugha tiyis emes. Mysaly: Jazushyny tanu ýshin – jazushy jazghan shygharmalardy oqyp, zerttep biluimiz kerek qoy. Tura sol sekildi, Allany tanu ýshin – Alla jaratqan tabighat pen jaratylysty myna biz, adamdar zerttep biluimiz kerek. Zerttep te jatyrmyz fizika, himiya, gidrologiya, miynerologiya, geologiya, biologiya taghy basqa sol sekildi atyn ózimiz qoyyp alghan jaratylystanu ghylymdary arqyly.

Bir sózben aitqanda: Kóne Shyghystyq, islamdyq týsinik boyynsha aitylatyn Allanyng ghylymy – Alla jaratqan jaratylysty tanu degen sóz.

Al, Alla jaratqan jaratylysty qalay tanimyz? Ol ýshin eng әueli, Allanyng ózine tәn segiz sipatynyng ishindegi eng bastysy ghylym arqyly Allany tany degen oy ústanymda bolghan hәkim Abay, eng birinshi Allagha senip, iman keltirip, oghan yaghny Alla Taghalagha óz hәlimizshe úqsaudy shart etuimiz kerek deydi de: «Alla Taghalagha úqsay alamyn ba dep, nadandyq birlәn ol sózden jiyirkenbe, úqsamaq – dәl birdeylik daghuasy birlәn emes, sonyng sonynda bolmaq. Zaty týgil hikmetine (danalyghyna N.M) eshbir hakim (danyshpan, dana adam. N.M) aqyl eristire almaydy. Alla Taghala ólsheusiz, bizding aqylymyz ólsheuli», – deydi ózining «Ghaqliat-Tasdiqat» ghylymy traktatynda.

Ghylymgha degen kózqaras tónireginde Batys pen Shyghys arasyndaghy  eng basty aiyrmashylyq: Shyghys ghylymdy «Adamnyng ghylymy» jәne «Allanyng ghylymy» dep ekige bólip, «Adamnyng ghylymy» arqyly adamnyng ishki moralidyq-ruhany dýniyesin basty oryngha shygharsa, ghylymdy tabighat pen jaratylysty týrli tәjiriybeler men esepteuler arqyly zertteytin tәjiriybe alany dep qarastyrghan Batys, adamnyng ishki ruhany әlemin mýldem eskerusiz qaldyrdy.

Áriyne, songhy ghylymy tehnikalyq jetistikter adamzattyng materialdyq iygilikterdi tútynu mýmkinshiligin orasan zor biyikke kóterip tastady. Moyyndauymyz kerek, búl – adamzat órkeniyet tarihynyng ýlken jetistigi. Alayda, tek qana materialdyq iygilikterdi ghana oilau – adamzatty búryn sondy bolmaghan ruhany daghdarysqa iytermeleude. Materialdyq iygilikter ýshin XIX, XX ghasyrlarda batys tarapynan bastalghan týrli dengeydegi terroristik-otarshyldyq soghystar búl oiymyzdyng anyq dәleli.

Biz Batys yqpalyndaghy elmiz. Sondyqtan, biz de ghylymdy materialdyq iygilikterge jetu qúraly dep qana týsinemiz.

Ghylymdy Shyghystyq kózqaras arqyly týsingen Abay ýshin ghylym – adamnyng ruhany qúndylyqtargha jetu joly. Sondyqtan da, hәkim Abay ghylymdy bar jaydan joghary qoyyp: «Mal ayamay, ghylym tap» deydi. Al, bizde bәri kerisinshe. Mal tabu ýshin biz ghylym izdep jýrmiz. Sondyqtan da, biz qazir ruhany túrghydaghy mýgedekterge ainaludamyz.

Abaydyng ghylym turaly oilaryn onyng dinge degen kózqarasynan bólip alyp, jeke qarastyru mýmkin emes.

Eng birinshi aitpaghymyz:

Allanyng ózi de ras, sózi de ras,

–  dep:

Qúran ras, Allanyng sózi-dýr ol

Tәuiyline jeterlik ghylymyng shaq,

– degen hәkim Abay – kemel músylman.

Abaydyng dinge kózqarasy turaly oilasam boldy, oiyma birinshi bolyp, Abaydyng aqyn shәkirti Kókbay Janatayúlynyng Abay haqynda jazyp qaldyrghan esteligi eske týsedi.

Ol bylay deydi: «Abay shyn mәninde músylman edi. Biraq, músylmanshylyghy molda, qoja aityp jýrgen syrty sopy músylmandyq emes. Ýlken syn men tereng oi, óz jýregimen tapqan músylmandyq bolatyn. Bergi jerlerdegi kitap sózi, molda sózi, Sharighat joly degen barlyghyna synymen qarap, dinning negizin, maqsat-baghytyn ghana alyp, sony aqiqat dini qyp qoldanghan. Abaydyng dini músylmanshylyqtyng ishinde osynday jolmen, ýlken synmen tabylghan taza aqyldyng dini edi. Sondyqtan, syrtymen taqualyq qylyp, údayy namaz oqyp, údayy oraza tútyp, údayy qúlshylyq qylghan da emes. Namazdy oqyghysy kelgen kezde oqidy, biraq, ondayda qasyna eshkimdi almay, onasha ýide jalghyz ózi úzaq-úzaq uaqyttar otyryp oqityn», – dep jazady. (M.Áuezov. Abaydy bilmek paryz oily jasqa. 168-bet. Almaty, «Sanat» 1997 jyl.)

Kórip otyrghanynyzday, Abay dinshil, taqua bolmaghan. Abay ýshin din – senim hәm tәrbie qúraly.

Allany tanu, ózin tanu jәne jaratylys dýniyeni tany otyryp, pendening jan-jaqty jetilgen kemel adamgha jetu joldarynyng mәseleleri qarastyrylghan «Ghaqliat-Tasdiqat» ghylymy traktatynda hәkim Abay tútas Ghalamdy Alla, Adam, Dýnie (syrtqy orta, jaratylys) dep bir birlikte qarastyrady da, Ghylymdy, Ádiletti, Rahymdy – «Tolyq adam» konsepsiyasyn jasaydy. Búl jerde Abay taghy da, adam boyynda bar qasiyetter ishinen Ghylymdy basty oryngha shygharyp otyr.

Tәrbie arqyly adamdy ózgerte otyryp, qoghamdy da ózgertuge bolady degen oy ústanymynda bolghan Abay, kýlli shygharmalarynyng oi-ózeginde bes nәrseden: ósek, ótirik, maqtanshaq, erinshek beker mal shashpaqtan qashyq bolyp, bes nәrse: talap, enbek, tereng oi, qanaghat rahymgha ghashyq bolghan «Imanigýldi» yaghni, Allany, Adamzatty, Ádiletti sýietin Ghylymdy, Ádiletti, Rahymdy «Tolyq adamdy» nasihattaydy. Búl – biz qazir «Abay ilimi» dep jýrgen «Ar iliminin» negizgi ózegi.

Tólen agha, «Abay ilimi» – ghylym.

«XX ghasyr kózimen: Abaydyng bilim jәne ghylym turaly oilary» maqalamda hәl-qadirimshe «Abay ilimin» taldap, ony nasihattaugha tyrystym. Nege ekeni bilmeymin, Abaydyng dini turaly sóz bolsa boldy, ýlken agha-apalarymyz: Abaydy dinshil qylyp kórsetuge tyrysasyndar. Abay dinshil emes deydi.

Ras, Abay fanatikalyq túrghydaghy dinshil emes. Alayda, Abaydyng diny kózqarasyn týsinbesek – «Abay ilimindegi» onyng ghylym turaly oilarynyng týpqazyghyn mýldem týsinbey, Abaydyng shapany men taqiyasyn aityp jýre beremiz. Agha-apalarymyzdyng keybiri Abaydy tek aghartushy-aqyn retinde ghana kórgisi keletin sekildi. Ras, Abay – aghartushy. Biraq, Abaydy tek qana aghartushy dep týsinsek, onda biz Abaydy óz auylymyzdyng shenberinde ghana qamap ústaghanymyz. Shyn mәnine kelgende Abay – әlemdik túlgha.

Jaratushy bir Allany ózine tәn segiz sipaty men toqsan toghyz esimine qaray otyryp tanu kerek dep, Ghalamdy Alla, Adam, Dýniye-jaratylys dep ýshke bólip, Allany tanu, ózin tanu jәne jaratylys Dýniyeni tany otyryp, pendening jan-jaqty kemel jetilgen «Tolyq adamgha» jetu joldaryn kórsetken Abaydan ózge taghy bir kemengerdi atanyzshy.

Ál-Faraby babamyz ózining «Qayyrymdy qalasynda» «Tolyq adamnyn» onnan asa, anyghyna kelgende on tórt belgisin atapty. Dey túrghanmen, Ál-Farabiyding «Tolyq adamynyn» ekshelengen syghyndysynyng kórinisindey bolghan Abaydyng Ghylymdy, Ádiletti, Rahymdy «Tolyq adamy» – Ál-Farabiyding «Tolyq adamyna» qaraghanda, jan-jaqty jetilgen, óte biyik dengeydegi túlgha bolyp kórindi maghan.

Al, jer basyp jýrgen әrbir pendening kókeyinde túrghan: «Úly Jaratushyny qalay tanimyz?», – degen súraqqa Abaydan ózge Ál-Faraby de, Evropa filosofiyasynyng klassikteri dep atalyp jýrgen Gegeli de, Kant ta, Nisshe de jauap izdemepti. Olar búl súraqqa jauap izdeudi bilmedi dep aita almaymyz, batyldyqtary jetpese kerek.

Al, Abay búl súraqqa nege jauap izdedi?

Bizding oiymyzsha, ony sol tústaghy tarihiy-әleumettik jaghday mәjbýrledi. Búl endi óz aldyna bólek әngime, basqa taqyryp...

Qalay desek te, Abay – әlemdik túlgha. Abaydy qytaydyng Konfusiyi nemese nemisting Gegeli, Getesi sekildi úlylarmen salystyra zertteu, kýn tәrtibinde túrghan ózekti mәsele dep týsinemiz.

Tólen agha, siz Abaydy әlemge tanytuymyz kerek deysiz. Ataly sóz. Biraq, qalay tanytamyz? Eger biz Abaydy ózimiz tolyq tany almay jýrsek.

Mening oiymsha, eng әueli Abaydy bizding ózimiz tanyp biluimiz kerek. Álem ýshin emes, ózimiz ýshin, óz últymyzdyng keleshegi ýshin. Ol ýshin «Abaytanu» pәnin mektep baghdarlamasynan bastap, joghary oqu oryndaryna deyin týgel engizu shart. Sebebi, týp-tamyry últtyq qúndylyqtardan bastau alatyn «Abay ilimi» ghana últymyzdy bóten iydeologiya men týrli baghyttaghy jat diny aghymdardan qorghap qala alady.

Biz qazir Abaydyng dataly toylaryn shash etekten qarjy shashyp, týrli dengeyde toylaugha sheber bolyp aldyq. Biraq, elimizde Abaydy ghylymy negizde tanytatyn birde-bir ghylymiy-zertteu instituty joq.  Ras, әrbir uniyversiytette «Abay akademiyasy» bar. Meninshe, búl – az. Abaytanu ghylymiy-zertteu instituty әrbir oblys ortalyghynda boluy kerek qoy. Basqalar dәriptep tanytugha Abaysyndy әlemdik dengeydegi danyshpan tappay jýr. Al, biz barymyzdy baghalay almay otyrmyz.

Jazushy Tólen Ábdik aghamyzdyng «Dýnie de ózi, mal da ózi» maqalasyndaghy Abaydy tanugha baylanysty mening óz tarapyma aitylghan syngha jauabym jogharyda naqyshtaldy dep bilem. Kem aityp, ne artyq ketsem ghafu ótinem.

Tólen agha, sizding shygharmalarynyz arqyly tәrbiyelenip ósken úrpaqpyz. «Enesi tepken qúlynnyng eti auyrmaydy». Sondyqtan, irili-úsaqty synynyz ýshin sizge ýlken raqmet. Basqa aitarym joq. Deninizge saulyq, shygharmashylyghynyzgha tabys tileymin.

Qúrmetpen Núrghaly Mahan

Abai.kz