Вашингтонда өткен «Бейбітшілік кеңесінің» алғашқы отырысында Газа секторын қалпына келтіру мен қауіпсіздік жүйесін қайта құру мәселелері талқыланды. АҚШ бастамасымен құрылған бұл жаңа құрылым аймақтағы ұзаққа созылған қақтығысты тоқтатуға бағытталғанымен, оған халықаралық қауымдастықтың көзқарасы әртүрлі болып отыр.

Газа соғысы 2023 жылдың 7 қазанында ХАМАС ұйымдастырған Израильдің оңтүстігіне жасалған шабуылдан кейін басталған еді. Сол шабуыл кезінде шамамен 1200 адам қаза тауып, 251 адам кепілге алынған. Бұған жауап ретінде Израиль Газаға кең ауқымды әскери операция жүргізді. ХАМАС бақылауындағы денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, содан бері 72 мыңнан астам адам қаза тапқан.

Соғыс салдарынан Газа экономикасы күйреп, инфрақұрылымның басым бөлігі қираған. БҰҰ келтірілген шығын көлемін шамамен 70 миллиард доллар деп бағалайды.

Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяху Газа толық демилитаризацияланбайынша, яғни қарудан толық тазартылмайынша, аймақты қайта қалпына келтіру жұмыстары басталмайтынын мәлімдеді. Бұл ұстанымды АҚШ та қолдап отыр.

АҚШ президенті Дональд Трамп кеңестің алғашқы отырысында БҰҰ-мен тығыз жұмыс жүргізілетінін айтып, Газа «радикализм ошағы болудан шығуы тиіс» екенін атап өтті. Оның айтуынша, Қазақстан, Әзербайжан, Біріккен Араб Әмірліктері, Марокко, Бахрейн, Катар, Сауд Арабиясы, Өзбекстан және Кувейт елдері гуманитарлық пакетке 7 миллиард доллардан астам қаржы бөлуге келіскен. Сонымен қатар БҰҰ 2 миллиард доллар, ал FIFA ұйымы 75 миллион доллар көлемінде қолдау көрсетпек.

Кеңес құрамындағы Газа бойынша жоғары өкіл Никола́й Младенов жаңа палестиналық полиция күшін жасақтау басталғанын хабарлады. Алғашқы сағаттардың өзінде екі мыңға жуық адам өтініш берген.

Дегенмен, АҚШ пен Израиль жаңа күш ХАМАС бақылауындағы құрылымдардан жасақталмауы тиіс деп отыр. Сондай-ақ Батыс жағалаудағы Палестина әкімшілігінің қауіпсіздік күштері де толық құрамда қабылданбайды. Бұл – қауіпсіздік жүйесін нөлден бастап құру қажет деген сөз.

АҚШ жоспарына сәйкес, Халықаралық тұрақтандыру күші Израиль және Мысырмен бірге жұмыс істеп, жаңадан дайындалған палестиналық полициямен шекара қауіпсіздігін қамтамасыз етуі тиіс. Алайда сарапшылар ХАМАС-ты толық қарусыздандыру әзірге шынайы мақсатқа айналмағанын айтады.

Вашингтондағы отырыста Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев елдің жаңа бастамаларға белсенді қатысуға дайын екенін мәлімдеді. Қазақстан Халықаралық тұрақтандыру күшіне әскери бөлімшелер, оның ішінде медициналық мамандар жіберу мүмкіндігін қарастырып отыр.

Президенттің айтуынша, Қазақстан «елеулі қаржылық үлес» қосуға дайын және Газа қалпына келтіру жобаларына халықаралық компаниялар арқылы қатыса алады. Бұл жобаларға тұрғын үйлер, мектептер, ауруханалар және басқа да азаматтық нысандар салу, сондай-ақ қираған аймақтарды тазарту кіруі мүмкін.

Сонымен қатар Қазақстан алдағы бес жылда палестиналық студенттерге 500 білім грантын бөлуді жоспарлап отыр. Ел цифрлық даму және электрондық үкімет саласындағы тәжірибесімен де бөлісуге ниетті.

Қазақстан гуманитарлық көмек аясында астық жеткізуге дайын екенін мәлімдеп, Таяу Шығыстағы тұрақты даму жаңа сенім мен ынтымақтастыққа негізделуі тиіс екенін атап өтті.

Дегенмен, жаңа бастамаға барлық елдер бірдей қолдау білдірген жоқ. Ұлыбритания, Канада, Франция және Германия секілді мемлекеттер кеңес құрамына кіруден бас тартты. Кейбір сарапшылар бұл құрылымды БҰҰ-ны шеттетудің амалы ретінде бағалайды.

Freedom House ұйымы Қазақстандағы саяси жүйеге қатысты сыни пікір білдіріп, елдегі сайлау процестері мен сөз бостандығы мәселелеріне назар аударды. Соған қарамастан, Тоқаевтың Вашингтон сапары барысында америкалық ірі компаниялар басшыларымен кездесулер өткізу жоспарланған.

Сарапшылардың пікірінше, Газа мәселесіндегі басты түйін – қауіпсіздік пен басқару жүйесін халықтың кең қолдауына ие болатын деңгейде құру. Егер бұл мәселе шешілмесе, Газа аймағы Израиль бақылауындағы және ХАМАС ықпалындағы екі бөлек аумаққа бөлініп қалу қаупі бар.

Вашингтондағы кездесу Дональд Трамптың Таяу Шығысқа қатысты көзқарасының ерекшелігін тағы да көрсетті: бейбітшілікке қол жеткізу көбіне инвестиция, инфрақұрылым және экономикалық даму арқылы қарастырылуда. Алайда бұл тәсілдің қаншалықты нәтижелі болатыны алдағы уақыттың еншісінде.

Abai.kz