Биыл Мәскеуде өтетін Жеңіс күніне арналған әскери шерудің форматы соңғы отыз жылдағы ең ерекше нұсқалардың бірі болғалы отыр. Ресей Қорғаныс министрлігінің мәлімдеуінше, биылғы шеруде танктер, бронетранспортерлер және өзге де ауыр әскери техника көрсетілмейді. Бұл шешім ресми түрде «қазіргі ахуалға байланысты» деп түсіндірілгенімен, сарапшылар мұны бірнеше фактордың жиынтық нәтижесі ретінде бағалайды.

Шеру толықтай тоқтатылған жоқ. Бағдарламада әскери оқу орындарының курсанттарының саптық шеруі мен авиациялық ұшулар сақталған. Яғни, мерекелік формат символдық әрі идеологиялық мазмұнға көбірек сүйеніп отыр.

Тарихи контекст: Техника әрдайым басты рөлде болған ба?

Жеңіс шеруінің эволюциясына көз жүгіртсек, оның мазмұны әр кезеңде әртүрлі болғанын байқаймыз. Мәселен, 1995 жылғы Жеңістің 50 жылдығында әскери қуатты демонстрациялау емес, ардагерлерге құрмет көрсету басым бағытқа айналған еді. Бұл кезең посткеңестік кеңістіктегі саяси және әлеуметтік трансформациямен қатар келген символдық қадам ретінде қарастырылады.

Алайда кейінгі жылдары, әсіресе 2000-жылдардың ортасынан бастап, Жеңіс шеруі Ресейдің әскери қуатын көрсету алаңына айналды. 2015–2021 жылдар аралығында шеруге шамамен 130–190 бірлік әскери техника қатысып, бұл кезең «әскери қуаттың шарықтау шағы» ретінде сипатталады. Сол жылдары «Армата» танкі, «Ярс» зымыран кешені, С-400 әуе қорғаныс жүйесі сияқты заманауи қарулар кеңінен көрсетілді.

Соңғы жылдардағы өзгеріс:

Украинадағы соғыс басталғалы бері шерудің форматы біртіндеп қысқара бастады. 2023 жылы Мәскеудегі шеруде тек символикалық деңгейде ғана техника көрсетілгені байқалды. Сол жылы Т-34 танкі және санаулы әскери техника ғана сап түзеген еді, бұл сарапшылар арасында «ең жұпыны шеру» ретінде бағаланды.

2024 жылы техника аздап көбейгенімен, бұрынғы масштабқа жеткен жоқ. Шеруде Т-34, БТР-82А, «Искандер» жедел-тактикалық кешені, С-400 әуе қорғаныс жүйесі және «Ярс» стратегиялық зымыран кешені ғана көрсетілген болатын. Бұл құрам бұрынғы жылдармен салыстырғанда айтарлықтай қысқарғанын аңғартады.

2025 жылы мерейтойлық датаға байланысты әскери техниканың қатысуы қайта артқанымен, ол да 2010-жылдардың деңгейіне жеткен жоқ.

2026 жыл: Жаңа формат па, әлде уақытша шектеу ме?

Биылғы шешім — әскери техниканы мүлде алып тастау — ерекше назар аудартады. Ресми түрде бұл «қазіргі ахуалға байланысты» деп түсіндірілсе де, сарапшылар мұны бірнеше ықтимал факторлармен байланыстырады.

Біріншіден, қазіргі геосаяси жағдай мен әскери ресурстардың негізгі бөлігінің басқа бағыттарға жұмылдырылуы парад форматына әсер етуі мүмкін. Екіншіден, ішкі ақпараттық саясатта символдық, адам факторы басым форматты көрсету арқылы ардагерлерге құрмет идеясын күшейту мақсаты болуы ықтимал. Үшіншіден, қауіпсіздік және логистикалық шектеулер де маңызды рөл атқарады.

Символизмнің күшеюі

Әскери техниканың азаюы Жеңіс шеруінің мазмұны біртіндеп символдық сипатқа ауысып жатқанын көрсетеді. Егер бұрын бұл шара әскери қуатты демонстрациялау алаңы болса, қазір оның идеологиялық және тарихи жадыны сақтау функциясы күшейіп келеді.

Дегенмен бұл өзгерістердің тұрақты тренд пе, әлде уақытша құбылыс па екені әлі белгісіз. Соңғы он жылдағы динамикаға қарасақ, шерудің форматы саяси және әскери жағдайға қарай жиі өзгеріп отырған.

Қорытынды: Мәскеудегі Жеңіс шеруінің биылғы форматы — тек ұйымдастырушылық шешім ғана емес, кеңірек саяси-әлеуметтік контекстің көрінісі. Әскери техниканың толық алынып тасталуы Ресейдің мерекелік идеологиясында жаңа кезең басталып келе ме деген сұрақты туындатады. Алайда бұл үрдістің ұзақ мерзімді бағыт екені немесе уақытша шектеу екені алдағы жылдардағы шерулерден ғана айқындалмақ.

Әбіл-Серік Әліакбар

Abai.kz