Еркін әлемнің моральдық орталығы Вашингтоннан Киевке ауысты, Украина аутсайдерден көшбасшыға айналды. New York Times газетінің шолушысы Дэвид Френч Украинаның еркін әлемнің жаңа моральдық және стратегиялық орталығына айналғаны, ал Америка Трамптың тұсында бұрынғы беделін жоғалтып жатқаны туралы мақала жариялады.

Украина енді осал емес

«Әлемдегі шайқас алаңдарында таңқаларлық жағдай орын алуда. Ресейдің шабуылынан бірнеше күнде-ақ жоқ болады делінген Украина елі Ресеймен соғыста тең түсіп, құрлықтағы соғыста төңкеріс жасады. Ол Иранға қарсы соғыста да одақтастардың таптырмас қауіпсіздік серіктесіне айналды», - деп жазады Френч.

«Украинаны осал деп санау енді дұрыс емес. Ол тәуелсіз державаға айналуда», - деп атап көрсетеді Френч. Оның ойынша батыстағы ең үлкен құрлық әскері қазір украиндықтар болуы мүмкін. Басылым Зеленскийдің таңғажайып табандылығын да тілге тиек етіп, 2025 жылдың ақпанында Трамп Зеленскийді Сопақша кабинетте «Сізде карталар жоқ» деп мазақтағанын да жазды.

Картасыз жүрістен көшбасшылыққа дейін

2026 жылдың сәуіріне келгенде Украинада карталар соншалықты көп болып шықты, тіпті оларды өзгемен бөлісе алады. Френчтің айтуынша, бұл жолдың бастапқы нүктесі 2022 жылдың 25 ақпанында Зеленский Банковая көшесінде «Барлығы осында» бейнежазбасын жазған кезден басталды.

«Бұл үндеу қатардағыларға электр тогымен ұрғандай әсер етті. Сол сәттен бастап олар бас тартпайтынын білді. Өткенге көз жүгіртсек, бұл шешім тек Украина тарихын ғана өзгерткен жоқ, оның салдары бүкіл әлемге тарады».

Еуропа қайта құруда

Украина күшейген сайын, Батыстың бүкіл қауіпсіздік архитектурасы өзгеріп жатыр. Франция ядролық арсеналын кеңейтіп, әскери доктринасын өзгертуде. Енді ол елден тыс жерлерде әуеден ұшырылатын ядролық қаруды пайдалануға мүмкіндік береді.

НАТО ескірген американдық AWACS ұшақтарын Швецияның SAAB және Канаданың Bombardier компанияларының жаңа конструкцияларымен ауыстыру туралы шешім қабылдады.

«Одақтастардың үлесін арттыру мен сенімсіз Американың орнына әскери балама іздеу арасында үлкен айырмашылық бар», - деп ескертеді Френч.

Киевтегі еркін әлемнің жүрегі

2024 жылдың 5 қарашасында Трамп Ақ үйге қайта оралды. Френчтің ойынша, оның екінші мерзімі американдық одақтарға неше ұрпақ бойы зиян келтіреді. Американдықтар Трамптың бірінші мерзімінде қалай әрекет еткенін біліп, оны билікке қайтарғандықтан, еуропалықтар бұл тек Трамп қана емес, американдықтардың басым көпшілігінің таңдауы екенін түсінуі тиіс.

«Жер ортаға келгенімде алғаш рет либералды демократияның моральдық және стратегиялық жүрегі енді Вашингтонда соқпайды. Лондонда, Парижде, Берлинде немесе Оттавада да соқпайды. Ол Киевте соғады, онда олардың батыл көшбасшысы мен батыл халқы Америка мансұқ еткен алауды көтерді», - деп қорытындылайды Дэвид Френч.

Керімсал Жұбатқанов,

тарих ғылымдарының кандидаты, С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университетінің доценті

Abai.kz