Бір келі темірдің құны оның салмағымен емес, оған қосылған ақыл, еңбек және технологиямен өлшенеді. Шикізат күйінде жүз доллар тұратын металл күрделі өндірістен өткен сайын бағасы миллиондаған долларға дейін көтерілуі мүмкін.

Темірден таға жасалса, оның құны бірнеше есе өседі. Ине, сағаттың серіппесі мен тетігіне айналса, бағасы мыңдаған есе артады. Ал аса дәл лазерлік құрылғының бөлшегі жасалса, қарапайым металл жоғары технологиялық өнімге айналады.

Қазақстанның басты экономикалық сабағы да осында жатыр. Біз мұнай, газ, уран, мыс, темір, хром мен сирек металдарға бай елміз. Бірақ табиғи байлықты жер астынан қазып алып, сол күйінде сыртқа жөнелту арқылы оның ең үлкен пайдасын өзге мемлекеттерге қалдырып келеміз.

Мұнайды тек шикі күйінде сатпай, одан жанармай, полимер, пластмасса, синтетикалық талшық және химиялық өнім шығарсақ, табыс бірнеше есе көбейеді. Мыстан кабель, электроника бөлшектері мен электр жабдығын өндіруге болады. Темір мен болаттан техника, қозғалтқыш, вагон және күрделі өндірістік құрал жасауға мүмкіндік бар.

Шикізат сату жылдам пайда әкелгенімен, елді ұзақ мерзімді байлыққа жеткізе бермейді. Нағыз өсім кеннің өзінде емес, оны өңдейтін зауытта, жаңа технологияда және білікті маманның қолында қалыптасады. Бір тонна металдан қанша өнім шығарылғаны мемлекеттің өндірістік қуатын көрсетеді.

Қазақстанға жер қойнауын мақтан етумен шектелмей, сол байлықты қымбат тауарға айналдыратын экономика қажет. Сонда мұнай бағасына қарап алаңдамайтын, металын арзанға бермейтін, өз технологиясын экспорттайтын елге айналамыз. Табиғи ресурс мемлекетті уақытша байытады, ал терең өңдеу мен білім ұлтты ұзақ уақыт асырайды.

Нұрлан Жұмақанов

Abai.kz