Қазақстан Каспий теңізінің жай-күйін бақылауды күшейтуде. Үкімет теңіз мониторингіне арналған жабдықтар мен жаңа зертханаларға 1,1 млрд теңге бағыттады.

12 тамызда Каспий жағалауындағы елдер Халықаралық Каспий теңізі күнін атап өтеді. Бұл күн Каспийдің теңіз ортасын қорғау жөніндегі негізгі халықаралық келісім — Тегеран конвенциясының күшіне енуімен байланысты.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмасы бойынша Қазақстан аймақтағы басқа мемлекеттермен бірлесіп, Каспийдегі өзгерістерге бейімделу және оның экожүйесін сақтау жөніндегі Мемлекетаралық бағдарлама үстінде жұмыс істеп жатыр.

Тәжірибелік құралдардың бірі — қазіргі уақытта аймақ елдері талқылап жатқан Каспий жағалауы мемлекеттерінің іс-қимыл жоспары. Ол экологиялық шараларды, ғылыми мониторингті және деректер алмасуды біріктіруі тиіс.

Параллельді түрде Қазақстан өзінің зерттеу инфрақұрылымын құруда.

2025 жылдың қыркүйегінде Қазақ Каспий балық шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты өз жұмысын бастады. Оны жарақтандыру үшін үкімет резервтен 1,1 млрд теңге бөлді.

Қаражат теңіз мониторингіне, сондай-ақ гидробиологиялық және гидрохимиялық зертханаларға арналған жабдықтарға бағытталды. Бұл ғалымдарға зерттеулерді тікелей акваторияда жүргізуге және теңіз ортасының өзгерістерін тұрақты түрде бақылап отыруға мүмкіндік береді.

Каспий 50 параметр бойынша зерттелуде

2025 жылы институт 21 станцияда екі теңіз экспедициясын және жағалаудың тағы 22 нүктесінде тұрақты мониторингті қамтитын зерттеу бағдарламасын әзірледі.

2026 жылы акваториядағы бақылаулар енді 50 параметр бойынша жүргізілуде. Ғалымдар метеорологиялық, гидрологиялық, гидрохимиялық және биологиялық көрсеткіштерді, сондай-ақ түптік шөгінділердің жай-күйін талдайды.

Жағалау аймағында бақылау тағы 26 параметрді қамтиды.

Мұндай жүйе Каспийдің қазақстандық секторында өтіп жатқан процестердің толығырақ көрінісін беруі және шешімдерді біржолғы бақылаулармен емес, нақты деректермен қамтамасыз етуі тиіс.

Қазақ Каспий ғылыми-зерттеу институты сонымен қатар Каспий жағалауы елдерінің университеттері мен ғылыми-зерттеу орталықтары қауымдастығына кірді. Бұл зерттеу нәтижелерімен алмасу және ғалымдардың бірлескен жұмысы үшін мүмкіндіктерді кеңейтеді.

Қазақстан Ақтауда аймақ елдерінің басын қосты

Экологиялық күн тәртібі ғылыми институттар шегінен де шықты.

Халықаралық Каспий теңізі күніне орай «Таза Қазақстан» тұжырымдамасы аясында Caspian Sea Action Week 2026 халықаралық волотерлік апталығы өтуде.

Қазақстанға Әзербайжан, Ресей, Иран және Түркіменстан делегациялары келді. Бағдарламаға Өзбекстан, Қырғызстан және Тәжікстан өкілдері де қосылды.

6–7 тамызда Ақтауда экологиялық мониторингтің заманауи технологиялары мен Каспийді зерттеу бойынша халықаралық семинар мен дөңгелек үстел өтті. Ғалымдар мен сарапшылар деректер алмасуды және алдағы бірлескен жобаларды талқылады.

Келесі кезең Caspian Clean Challenge экологиялық марафоны болды.

Волонтерлер жағалауды тазалап, қалдықтарды жинап, сұрыптады, экологиялық жобалармен және жасыл технологиялармен танысты. Қатысушылар сондай-ақ 80-нен астам ағаш отырғызып, «Каспий өңірі волонтерлерінің достық аллеясын» салды.

Сонымен қатар болашақ ұрпаққа жолдауы бар «Уақыт капсуласы» орналастырылды.

Экологиялық акция Бозжыра шатқалында жалғасты. Bozzhyra Clean Up қатысушылары аумақты тазалап, Маңғыстаудың табиғи ландшафттарымен танысты.

Каспий үшін технологиялық шешімдер іздестірілуде

Апталықтың бөлек бағыты — Caspian Innovation Lab халықаралық хакатоны.

Оның қатысушылары экологиялық мониторинг пен Каспий теңізін сақтау үшін қолданылуы мүмкін жобаларды әзірлеуде. Үздік шешімдер қорытынды шараларда ұсынылады.

12 тамызда бағдарламаны сарапшылар мен волонтерлік қозғалыс өкілдерінің қатысуымен өткізілетін Caspian Talks саммиті аяқтайды. Онда хакатон қорытындысы шығарылып, ынтымақтастықтың одан арғы бағыттары айқындалады.

Қазақстан үшін мониторингке басымдық беру айрықша маңызға ие болуда: ел бір мезгілде өзінің ғылыми базасын арттырып, барлық Каспий жағалауы мемлекеттерімен ортақ жұмыс механизмін құруға тырысуда.

Деректердің сапасы мен елдердің бірлесіп әрекет ету қабілеті өңірдің әлемдегі ең ірі тұйық су айдынында болып жатқан өзгерістерге қаншалықты тиімді жауап бере алатынын анықтайтын болады.

Abai.kz