Тарихта аты қылмыс әлемімен астасып кеткен адамдар кем емес. Алайда есімі тұтас бір дәуірдің символына айналған тұлғалардың бірі – колумбиялық Пабло Эскобар.

Ол есірткі саудасынан орасан зор байлық жинап қана қоймай, Колумбия мемлекетінің саясатына, экономикасына және қоғамдық өміріне айтарлықтай ықпал еткен қылмыстық империя құрды. Оның өміріндегі ең көп талқыланған оқиғалардың бірі – 1991 жылы биліктің айтқанына көніп, беріліп, кейін арнайы түрмеден қашуы.

Өткен ғасырдың соңында Эскобар бастаған Медельин картелі Колумбиядағы есірткі саудасының аса ірі құрылымдарының біріне айналды. АҚШ-қа кокаин жеткізуден түскен орасан қаражат картельге үлкен экономикалық және ұйымдастырушылық мүмкіндік берді. Эскобардың аты қорқынышпен қатар, кейбір кедей аудандарда әлеуметтік көмек көрсеткен адам ретінде де аталды. Дегенмен, бұл қайырымдылық оның қылмыстық әрекеттерінің ауыр салдарын жоққа шығара алмады.

Мемлекет пен Эскобар арасындағы текетірес жылдар бойы күшейді. Билік оны тұтқындауға тырысты, ал қылмыстық топтар өз ықпалын сақтау үшін зорлық-зомбылыққа барды. Қоғамда қауіпсіздік жағдайы күрделене түсті. Ақырында Колумбия үкіметі Эскобардың берілуіне мүмкіндік беретін келісімге келді.

1991 жылғы маусымда Пабло Эскобар билікке тапсырылды. Алайда бұл қарапайым түрмеге қамалу емес еді. Ол Медельин маңындағы Ла-Катедраль деп аталған арнайы нысанға орналастырылды. Ресми түрде бұл түрме болғанымен, оның жағдайы кәдімгі қатаң режимдегі абақтыдан айтарлықтай өзгеше еді. Эскобардың өзіне және оның серіктеріне жасалған жағдай қоғамда үлкен пікірталас туғызды.

Ла-Катедральдың ерекшелігі көп ұзамай анық байқалды. Эскобар түрмеде отырып та өзінің қылмыстық желісіне ықпалын жалғастырды деген ақпараттар тарады. Мемлекет басшылығы үшін бұл жағдай барған сайын үлкен проблемаға айналды. Үкімет оны басқа, қауіпсіздігі жоғары түрмеге ауыстыру туралы шешім қабылдады.

Дәл осы шешім Эскобардың қашуына алып келді.

1992 жылғы шілдеде үкімет өкілдері Ла-Катедральға барып, оны сыбайластарымен қосып басқа түрмеге ауыстыруға әрекет жасады. Бірақ келіссөздер шиеленісіп, Эскобар мен оның айналасындағылар қарсылық көрсетті. Осы сәтте түрме ішіндегі бақылаудың қаншалықты әлсіз болғаны анық байқалды.

Эскобар ақырында Ла-Катедральдан қашып кетті. Оның қашуы Колумбия үкіметіне ауыр соққы болды. Мемлекет өз бақылауындағы арнайы нысаннан ең іздеуде жүрген қылмыскердің қашып кеткенін мойындауға мәжбүр болды.

Бұл оқиға халықаралық ақпарат құралдарының назарын аударды. Эскобар қайтадан еркіндікте еді. Колумбия билігі оны іздеуді күшейтті. АҚШ та Колумбия үкіметіне қолдау көрсетті. Осылайша Эскобардың соңынан түскен мемлекеттік құрылымдардың жұмысы жаңа кезеңге өтті.

Қашқын өмір Эскобар үшін бұрынғыдан да қауіпті болды. Ол жасырынуға мәжбүр болды, ал оның айналасындағы адамдардың саны біртіндеп кеми түсті. Мемлекетке қарсы тұрған қылмыстық империяның ішкі беріктігі де әлсіреді. Сонымен бірге оған қарсы әрекет ететін басқа да қылмыстық топтар пайда болды.

1993 жылдың соңында Эскобардың орналасқан жері анықталды. 2 желтоқсанда Медельинде жүргізілген арнайы операция кезінде ол қаза тапты. Осылайша Колумбияның ең атақты әрі ең даулы қылмыстық тұлғаларының бірінің тарихы шектелді.

Пабло Эскобардың түрмеден қашуы – бір адамның қашып құтылу оқиғасы ғана деп ойламау керек. Ол мемлекеттің қылмыстық ұйымдармен күресіндегі әлсіз тұстарын, жемқорлық пен саяси қысымның қаншалықты қауіпті екенін көрсетті. Ең бастысы, осы оқиға заңнан тыс құрылған биліктің осы сәтте мемлекеттік институттардың өзіне қауіп төндіре алатынын аңғартты.

Эскобардың тағдыры кейін көптеген кітаптар мен фильмдерге, деректі жобаларға арқау болды. Дегенмен оның өмірін тек байлық пен шытырман оқиға ретінде қабылдау тарихи шындықты бұрмалайды. Оның қылмыстық қызметі Колумбия қоғамына ауыр зардап әкелді, мыңдаған адамның өміріне әсер етті және ұзақ жылдарға созылған зорлық-зомбылықтың бірі.

Сондықтан Ла-Катедральдан қашу оқиғасының ең маңызды сабағы – қылмыстық әлемнің күші қаншалықты үлкен көрінгенімен, заң мен мемлекеттік институттардың орнын баса алмайтынында. Эскобар бір кезеңде түрме қабырғаларының ар жағынан да ықпалын жүргізе алды. Бірақ уақыт өте келе оның империясы ыдырап, өзі де қуғыннан құтыла алмады.

Тарих кейде ең қуатты көрінген адамдардың да уақыт алдында дәрменсіз екенін көрсетеді. Пабло Эскобардың өмірі мен қашуы – осының айқын мысалдарының бірі.

Бейсенғазы Ұлықбек, 

Қазақстан Журналистер Одағының мүшесі

Abai.kz