تاريحتا اتى قىلمىس الەمىمەن استاسىپ كەتكەن ادامدار كەم ەمەس. الايدا ەسىمى تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ سيمۆولىنا اينالعان تۇلعالاردىڭ ءبىرى – كولۋمبيالىق پابلو ەسكوبار.

ول ەسىرتكى ساۋداسىنان وراسان زور بايلىق جيناپ قانا قويماي، كولۋمبيا مەملەكەتىنىڭ ساياساتىنا، ەكونوميكاسىنا جانە قوعامدىق ومىرىنە ايتارلىقتاي ىقپال ەتكەن قىلمىستىق يمپەريا قۇردى. ونىڭ ومىرىندەگى ەڭ كوپ تالقىلانعان وقيعالاردىڭ ءبىرى – 1991 جىلى بيلىكتىڭ ايتقانىنا كونىپ، بەرىلىپ، كەيىن ارنايى تۇرمەدەن قاشۋى.

وتكەن عاسىردىڭ سوڭىندا ەسكوبار باستاعان مەدەلين كارتەلى كولۋمبياداعى ەسىرتكى ساۋداسىنىڭ اسا ءىرى قۇرىلىمدارىنىڭ بىرىنە اينالدى. اقش-قا كوكاين جەتكىزۋدەن تۇسكەن وراسان قاراجات كارتەلگە ۇلكەن ەكونوميكالىق جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق مۇمكىندىك بەردى. ەسكوباردىڭ اتى قورقىنىشپەن قاتار، كەيبىر كەدەي اۋدانداردا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتكەن ادام رەتىندە دە اتالدى. دەگەنمەن، بۇل قايىرىمدىلىق ونىڭ قىلمىستىق ارەكەتتەرىنىڭ اۋىر سالدارىن جوققا شىعارا المادى.

مەملەكەت پەن ەسكوبار اراسىنداعى تەكەتىرەس جىلدار بويى كۇشەيدى. بيلىك ونى تۇتقىنداۋعا تىرىستى، ال قىلمىستىق توپتار ءوز ىقپالىن ساقتاۋ ءۇشىن زورلىق-زومبىلىققا باردى. قوعامدا قاۋىپسىزدىك جاعدايى كۇردەلەنە ءتۇستى. اقىرىندا كولۋمبيا ۇكىمەتى ەسكوباردىڭ بەرىلۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىن كەلىسىمگە كەلدى.

1991 جىلعى ماۋسىمدا پابلو ەسكوبار بيلىككە تاپسىرىلدى. الايدا بۇل قاراپايىم تۇرمەگە قامالۋ ەمەس ەدى. ول مەدەلين ماڭىنداعى لا-كاتەدرال دەپ اتالعان ارنايى نىسانعا ورنالاستىرىلدى. رەسمي تۇردە بۇل تۇرمە بولعانىمەن، ونىڭ جاعدايى كادىمگى قاتاڭ رەجيمدەگى اباقتىدان ايتارلىقتاي وزگەشە ەدى. ەسكوباردىڭ وزىنە جانە ونىڭ سەرىكتەرىنە جاسالعان جاعداي قوعامدا ۇلكەن پىكىرتالاس تۋعىزدى.

لا-كاتەدرالدىڭ ەرەكشەلىگى كوپ ۇزاماي انىق بايقالدى. ەسكوبار تۇرمەدە وتىرىپ تا ءوزىنىڭ قىلمىستىق جەلىسىنە ىقپالىن جالعاستىردى دەگەن اقپاراتتار تارادى. مەملەكەت باسشىلىعى ءۇشىن بۇل جاعداي بارعان سايىن ۇلكەن پروبلەماعا اينالدى. ۇكىمەت ونى باسقا، قاۋىپسىزدىگى جوعارى تۇرمەگە اۋىستىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.

ءدال وسى شەشىم ەسكوباردىڭ قاشۋىنا الىپ كەلدى.

1992 جىلعى شىلدەدە ۇكىمەت وكىلدەرى لا-كاتەدرالعا بارىپ، ونى سىبايلاستارىمەن قوسىپ باسقا تۇرمەگە اۋىستىرۋعا ارەكەت جاسادى. بىراق كەلىسسوزدەر شيەلەنىسىپ، ەسكوبار مەن ونىڭ اينالاسىنداعىلار قارسىلىق كورسەتتى. وسى ساتتە تۇرمە ىشىندەگى باقىلاۋدىڭ قانشالىقتى ءالسىز بولعانى انىق بايقالدى.

ەسكوبار اقىرىندا لا-كاتەدرالدان قاشىپ كەتتى. ونىڭ قاشۋى كولۋمبيا ۇكىمەتىنە اۋىر سوققى بولدى. مەملەكەت ءوز باقىلاۋىنداعى ارنايى نىساننان ەڭ ىزدەۋدە جۇرگەن قىلمىسكەردىڭ قاشىپ كەتكەنىن مويىنداۋعا ءماجبۇر بولدى.

بۇل وقيعا حالىقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ نازارىن اۋداردى. ەسكوبار قايتادان ەركىندىكتە ەدى. كولۋمبيا بيلىگى ونى ىزدەۋدى كۇشەيتتى. اقش تا كولۋمبيا ۇكىمەتىنە قولداۋ كورسەتتى. وسىلايشا ەسكوباردىڭ سوڭىنان تۇسكەن مەملەكەتتىك قۇرىلىمداردىڭ جۇمىسى جاڭا كەزەڭگە ءوتتى.

قاشقىن ءومىر ەسكوبار ءۇشىن بۇرىنعىدان دا قاۋىپتى بولدى. ول جاسىرىنۋعا ءماجبۇر بولدى، ال ونىڭ اينالاسىنداعى ادامداردىڭ سانى بىرتىندەپ كەمي ءتۇستى. مەملەكەتكە قارسى تۇرعان قىلمىستىق يمپەريانىڭ ىشكى بەرىكتىگى دە السىرەدى. سونىمەن بىرگە وعان قارسى ارەكەت ەتەتىن باسقا دا قىلمىستىق توپتار پايدا بولدى.

1993 جىلدىڭ سوڭىندا ەسكوباردىڭ ورنالاسقان جەرى انىقتالدى. 2 جەلتوقساندا مەدەليندە جۇرگىزىلگەن ارنايى وپەراتسيا كەزىندە ول قازا تاپتى. وسىلايشا كولۋمبيانىڭ ەڭ اتاقتى ءارى ەڭ داۋلى قىلمىستىق تۇلعالارىنىڭ ءبىرىنىڭ تاريحى شەكتەلدى.

پابلو ەسكوباردىڭ تۇرمەدەن قاشۋى – ءبىر ادامنىڭ قاشىپ قۇتىلۋ وقيعاسى عانا دەپ ويلاماۋ كەرەك. ول مەملەكەتتىڭ قىلمىستىق ۇيىمدارمەن كۇرەسىندەگى ءالسىز تۇستارىن، جەمقورلىق پەن ساياسي قىسىمنىڭ قانشالىقتى قاۋىپتى ەكەنىن كورسەتتى. ەڭ باستىسى، وسى وقيعا زاڭنان تىس قۇرىلعان بيلىكتىڭ وسى ساتتە مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ وزىنە قاۋىپ توندىرە الاتىنىن اڭعارتتى.

ەسكوباردىڭ تاعدىرى كەيىن كوپتەگەن كىتاپتار مەن فيلمدەرگە، دەرەكتى جوبالارعا ارقاۋ بولدى. دەگەنمەن ونىڭ ءومىرىن تەك بايلىق پەن شىتىرمان وقيعا رەتىندە قابىلداۋ تاريحي شىندىقتى بۇرمالايدى. ونىڭ قىلمىستىق قىزمەتى كولۋمبيا قوعامىنا اۋىر زارداپ اكەلدى، مىڭداعان ادامنىڭ ومىرىنە اسەر ەتتى جانە ۇزاق جىلدارعا سوزىلعان زورلىق-زومبىلىقتىڭ ءبىرى.

سوندىقتان لا-كاتەدرالدان قاشۋ وقيعاسىنىڭ ەڭ ماڭىزدى ساباعى – قىلمىستىق الەمنىڭ كۇشى قانشالىقتى ۇلكەن كورىنگەنىمەن، زاڭ مەن مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ ورنىن باسا المايتىنىندا. ەسكوبار ءبىر كەزەڭدە تۇرمە قابىرعالارىنىڭ ار جاعىنان دا ىقپالىن جۇرگىزە الدى. بىراق ۋاقىت وتە كەلە ونىڭ يمپەرياسى ىدىراپ، ءوزى دە قۋعىننان قۇتىلا المادى.

تاريح كەيدە ەڭ قۋاتتى كورىنگەن ادامداردىڭ دا ۋاقىت الدىندا دارمەنسىز ەكەنىن كورسەتەدى. پابلو ەسكوباردىڭ ءومىرى مەن قاشۋى – وسىنىڭ ايقىن مىسالدارىنىڭ ءبىرى.

بەيسەنعازى ۇلىقبەك، 

قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى

Abai.kz