«مەملەكەت تۇراقتىلىعى مەن حالىق بىرلىگى بارىنەن بيىك»
قىرعىزستان پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆتىڭ «قابار» اگەنتتىگىنە بەرگەن سۇقباتىندا ەلدەگى سوڭعى ساياسي وزگەرىستەر، اتاپ ايتقاندا، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك مەملەكەتتىك كوميتەتىنىڭ (ۇقمك) توراعاسى قامچىبەك تاشيەۆتىڭ قىزمەتىنەن بوساتىلۋىنا قاتىستى تۇسىنىكتەمە بەرىپتى.
سادىر جاپاروۆ: «مەملەكەت تۇراقتىلىعى مەن حالىق بىرلىگى مەن ءۇشىن بارىنەن بيىك»
– سالەمەتسىز بە، سادىر نۇرعوجوۇلى!
– سالەمەتسىز بە!
– بۇگىندە قوعامدا مينيسترلەر كابينەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى — ۇقمك توراعاسى قامچىبەك تاشيەۆتىڭ وتستاۆكاسى مەن ودان كەيىنگى كادرلىق وزگەرىستەر قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر. كوپشىلىك ءۇشىن بۇل شەشىم كۇتپەگەن جاعداي بولدى. پرەسس-حاتشىڭىز مۇنى «قامچىبەك تاشيەۆتىڭ اتىن جامىلعان ادامدار قوعامدى ىرىتكىگە سالعىسى كەلدى» دەپ قىسقا قايىردى. حالىق اراسىندا بۇعان «75 ادامنىڭ حاتى» سەبەپ بولدى دەگەن پىكىر بار. ول حاتتىڭ ارتىندا كىمدەر تۇر جانە ولاردىڭ ماقساتى نە؟
– مەن بۇل تاقىرىپتا پىكىر بىلدىرگىم كەلمەگەن ەدى، بىراق سۇراعان سوڭ ايتايىن.
بىرىنشىدەن، 2021 جىلى حالىق ماعان سەنىم ارتىپ، پرەزيدەنت ەتىپ سايلادى. كونستيتۋتسيا بويىنشا مەن مەملەكەت تۇتاستىعى مەن ەل بىرلىگىن ساقتاۋعا مىندەتتىمىن. مەن ءۇشىن مەملەكەت مۇددەسى لاۋازىمنان دا، دوستىقتان دا جوعارى.
ءبارى جوگوركۋ كەڭەشتەن باستالدى. كەيبىر دەپۋتاتتىق توپتار باسقا دەپۋتاتتاردى شاقىرىپ «سەن قاي جاقتاسىڭ؟» دەپ بولە باستاعان.
«ءبىزدىڭ جاق — گەنەرالدىڭ جاعى» دەپ پوگون كورسەتىپ، ال «ارعى جاق — پرەزيدەنتتىڭ جاعى» دەپ ىرىتكى سالعان.
كەيىن بۇل «اقساقالدار» اراسىنا جايىلدى. ولار «جوعارى جاقپەن كەلىسىلدى» دەگەن وتىرىككە سەندىرىپ، مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ وتكىزۋ ءۇشىن قول جيناي باستاعان.
ەگەر مەن دەر كەزىندە باتىل قادامعا بارماعاندا، حالىق ەكىگە ءبولىنىپ كەتەر ەدى.
سەبەبى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردى «گەنەرالمەن» قورقىتۋ دەرەكتەرى بولدى.
سوندىقتان مەن دوسىما حابارلاسىپ، جاعدايدى ءتۇسىندىردىم دە، ونى قىزمەتتەن بوساتتىم.
بۇل شەشىم ارقىلى مەن ونى اينالاسىنداعى تەرىس پيعىلدى ادامداردان اراشالاپ قالدىم دەپ ەسەپتەيمىن.
– قوعامدا «جاپاروۆتىڭ كومانداسى» جانە «تاشيەۆتىڭ كومانداسى» دەگەن ۇعىمدار پايدا بولدى. بۇعان نە دەيسىز؟
– كادرلىق ماسەلەدە ەشقانداي بولىنۋشىلىك جوق. مەن بارلىق باسشىلارعا تەك كاسىبي مامانداردى ۇسىنۋدى تالاپ ەتەمىن. سوندىقتان «جاپاروۆتىكى» نەمەسە «تاشيەۆتىكى» دەپ بولۋگە نەگىز جوق.
– سايلاۋ الدىندا «ءبىر مەرزىم — سەن، ءبىر مەرزىم — مەن» دەگەن كەلىسىم بولدى دەگەن قاۋەسەت راس پا؟
– قىرعىزستان — دەموكراتيالىق ەل. مەملەكەتتى كىم باسقاراتىنىن ءبىر توپ ادام ەمەس، حالىق شەشەدى. كونستيتۋتسيا بويىنشا ءار ازاماتتىڭ قۇقىعى بار، ال كىمنىڭ رەيتينگى جوعارى بولسا، سول سايلانادى. مۇنداي اڭگىمەلەر حالىقتىڭ تاڭداۋ قۇقىعىنا قيانات جاساۋمەن تەڭ.
– كونستيتۋتسيالىق سوتقا جۇگىنۋدىڭ سەبەبى نەدە؟
– قوعامداعى داۋلى سۇراقتاردىڭ زاڭدى جاۋابى بولۋى كەرەك. كونستيتۋتسيالىق سوت — كەز كەلگەن قۇقىقتىق ماسەلەگە سوڭعى نۇكتەنى قوياتىن ورگان. بۇل زاڭدى ءارى لوگيكالىق قادام.
– جوگوركۋ كەڭەش توراعاسىنىڭ قىزمەتتەن كەتۋى وسى وقيعالارمەن بايلانىستى ما؟
– تىكەلەي بايلانىستى دەپ ايتا المايمىن. بالكىم، ول سول توپتاردىڭ ىقپالىندا كەتكەنىن نەمەسە دەپۋتاتتار اراسىنداعى جىككە بولىنۋگە جول بەرگەنىن سەزىنىپ، جاۋاپكەرشىلىكتەن سوڭ وسىنداي شەشىم قابىلداعان شىعار.
– ۇقمك-دە قانداي رەفورمالار بولادى؟ ول تەك بارلاۋ مەن قارسى بارلاۋمەن اينالىساتىن كلاسسيكالىق ۇلگىگە كوشە مە؟
– ۇقمك ءوز ميسسياسىن تولىق ورىندادى. بىراق مەملەكەت — ءتىرى اعزا، ول ۇنەمى دامۋى كەرەك. بۇگىنگى قاۋىپ-قاتەرلەر باسقا. سوندىقتان زامان تالابىنا ساي ساپالى رەفورمالار جاسالادى.
– جەلىدە ۇقمك قىزمەتكەرلەرى تاشيەۆتىڭ اتىن جامىلىپ، زاڭسىزدىقتار جاسادى دەگەن ايىپتاۋلار بار. بۇل تەكسەرىلە مە؟
– بىزدە ەشكىمدى «باۋىرىنا باسۋ» نەمەسە قىلمىسىن جاسىرۋ دەگەن جوق. ءتىپتى جاقىن تۋىستارىمىز زاڭ بۇزسا دا، جاۋاپقا تارتىلىپ جاتقانىن كورىپ وتىرسىزدار. ەگەر زاڭسىزدىق انىقتالسا، ءاربىر قىزمەتكەر جاۋاپقا تارتىلادى. زاڭ الدىندا ءبارىمىز تەڭبىز.
– حالىق سىزدەردى «ەكى دوس» دەپ اتايدى. بۇل شەشىم دوستىقتارىڭىزدىڭ اياقتالعانىن بىلدىرە مە؟
– دوستىعىمىز ساقتالادى. مەن ونى قىزمەتتەن بوساتاردا حابارلاسىپ، ءمان-جايدى ايتتىم. دوستىقتى قىزمەتپەن نەمەسە مۇددەمەن بايلانىستىرۋ دۇرىس ەمەس. بۇل شەشىم تەك مەملەكەت تىنىشتىعى ءۇشىن قابىلداندى.
– جەمقورلىقپەن جانە قىلمىسپەن كۇرەس توقتاي ما؟
– ەشقاشان توقتامايدى. بۇل كۇرەس تاۋلىك بويى جۇرەدى. ءبىزدىڭ ەلدە جەمقورلىق پەن كريمينالدىڭ تامىرىنا بالتا شابىلۋى ءتيىس.
Abai.kz
