قازىر ترامپتىڭ شاقشاداي باسى شاراداي بولىپ جاتىر: يرانمەن سوعىستى باستاۋىن باستاپ الدى، وداقتاستارىنىڭ كوبى ونى قولدامادى، وعان ترامپ «كورسەتەمىن سەندەرگە كورەسىنى» دەپ كىجىنۋمەن بولدى، ناتو‑دان كەتەمىن دەپ قورقىتتى، رەسەي دە «بەيبىت كەلىسسوزدى»  سوزبۇيداعا سالىپ، سوعىستى جالعاستىرۋدا، اقش دەموكراتتارى دا جاعاعا جارماسا كەتتى – «يمپيچمەنت» دەپ ايقايلاپ جاتىر...

بۇندايعا شىداۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە قويماس. بىراق، وندايعا كونەتىن ترامپ پا، ايتارىن ايتىپ الىپ، ارتىنشا «ءااا، مەن سولاي دەپ پە ەدىم؟» دەي سالاتىن...

مىنە، ەندى ترامپ يرانمەن ۋاقىتشا كەلىسىمگە كەلدىك دەپ جار سالۋدا.

سەنەمىز بە، سەنبەيمىز بە؟

وسى ماسەلەنىڭ انىق‑قانىعىن ءبىلۋ ءۇشىن، ەلىمىزدەگى ەڭ مىقتى يرانتانۋشى قۋانىشبەك قاريعا سۇراقتارىمىزدى جىبەردىك. جەدەل جاۋاپ كەلدى. وعان العىسىمىزدى ايتا وتىرىپ، ونى سىزدەرمەن تانىستىرۋدى ءجون كوردىك:

ءابدىراشيت باكىرۇلى:

- يران وركەنيەتىن كۇلىن كوككە ۇشىرامىن دەگەن ترامپقا نە بولدى؟ اياق استىنان كەلىسسوز تۋرالى ايتىپ، ەكى اپتالىق ءبىتىم جاريالادى. وسى ارالىقتا كەلىسسوز قولعا الىنىپ، ونىڭ سوڭى نەمەن اياقتالۋى مۇمكىن؟

قۋانىشبەك قاري:

- كەز-كەلگەن سوعىس كەلىسسوزبەن اياقتالادى. تاراپتاردىڭ ءبىرى جەڭەدى، ەكىنشىسى جەڭىلەدى. ترامپتىڭ ەكى اپتالىق ءبىتىم جايلى ايتقاندا اقش-تىڭ جەڭىسى جايىندا مەڭزەپ وتكەن. يران دا بۇل ءبىتىمدى ءوزىنىڭ جەڭىسىنە بالاپ وتىر. 28 اقپاندا اقش پەن يزرايل يرانعا سوققى بەرىپ، يران دا سوعان ساي جاۋاپ بەرىپ باستاعاننان بەرى سوعىس-كەلىسسوز، كەلىسسوز-سوعىس فورمۋلاسى بىرنەشە مارتە ايتىلدى، قوزعالدى. اقش يران جاعىنان كەز-كەلگەن تۇلعامەن كەلىسسوزگە كەتارى ەمەس ەدى. بىراق مامىلەنىڭ دەنى كەلىسسوز تۋرالى كەلىسسوزدەن ءارى اسپاي، تىعىرىققا تىرەلە بەردى. ال وسى جولعى بىتىمگە پاكىستان مەن قىتايدىڭ سەبەپ بولعانى ايتىلادى. جانە كەلىسسوز جۇرگىزەتىن ەكى جاقتىڭ وكىلدەرى دە بۇرىنعىداي ەمەس: يران جاعىنان ءماجىلىس توراعاسى مۇحاممەد باقىر قاليبوفف، اقش تاراپىنان ۆيتسە-پرەزيدەنت دجەي دي ۆەنس قاتىسپاق.

ءابدىراشيت باكىرۇلى:

- بۇل سوعىسۋشى تاراپتاردىڭ تىكەلەي كەلىسسوز جۇرگىزەتىنىن بىلدىرە مە؟

قۋانىشبەك قاري:

- ازىرگە كەلىسسوزدىڭ تىكەلەي، نەمەسە جاناما تۇردە بولاتىنى ايتىلمايدى. مۇنىڭ ءوزى بۇعان دەيىنگى كەلىسسوزدەردىڭ تابيعاتىنا قايشى. سوعان قاراعاندا تاراپتار بارىنشا ۇستانىمدارىن جاقىنداتۋعا تىرىساتىن شىعار.

ءابدىراشيت باكىرۇلى:

- ترامپ ءبىتىم جايلى ايتقاندا، يراننىڭ 10 باپتان  تۇراتىن تالابىنا مەڭزەۋ جاسادى. بۇل ونىڭ سول تالاپتاردى قابىلداعانىن بىلدىرە مە؟

قۋانىشبەك قاري:

- ولاي دەۋگە كەلمەس. ترامپ ءبىتىم جايلى ايتقاندا، يران تالاپتارىنىڭ وزگەرگەنىن بىلدىرگىسى كەلگەن شىعار. بىراق بۇل ۆاشينگتوننىڭ تەگەران تالاپتارىن قابىلداعانىن بىلدىرمەيدى. باستى ماسەلە – ورمۋز بۇعازىنان اقش-قا مۇناي تاسيتىن تانكەرلەر قوزعالىسىن رەتتەۋ. سوعان قاتىستى شارتتاردى تالقىلاپ، ورتاق ءبىر شەشىمگە كەلۋ قاقتىعىسقان تاراپتارعا دا، باسقالارعا دا ءتيىمدى بولماق. بۇعاز ەكى اپتالىق ءبىتىم كەزىندە اشىق بولادى دەلىنگەن. بۇل 40 كۇنگە سوزىلعان داعدارىستان شىعۋ جولىن تابۋعا دەگەن تاراپتاردىڭ مۇددەسىن بىلدىرەدى. جانە سوعىس باستالعالى كەلىسسوز تۋرالى ايتىلعاندا يزرايل رەاكتسيا بىلدىرگەن ەمەس، بۇل جولعى ءبىتىمدى يزرايل دە قولدايتىنىن اڭداتىپتى.

ءابدىراشيت باكىرۇلى:

- ءبىتىم ماسەلەسىن ءبىرىنشى بولىپ اقش جاريالادى. يران بۇعان قالاي قارايدى؟

قۋانىشبەك قاري:

- ترامپتىڭ سوزىنە قاراعاندا، ول وزىنە ايتىلعان ۇسىنىستارمەن كەلىسكەن. يران جاعىنان ءبىتىم ماسەلەسى ەكىۇداي كۇيدە باعالانۋدا. يزرايل سوققىسىنان قازا تاپقان اياتوللا حامەنەيدىڭ كونسەرۆاتورلىق لاگەرى ءبىتىمنىڭ وزىنە كۇدىك، كۇمانمەن قارايدى. ولار ءۇشىن ۋاقىتشا ءبىتىم ەمەس، تۇپكىلىكتى شەشىم قاجەت. يران كونسەرۆاتورلارى بىتىمگە بولىنگەن ۋاقىت ارالىعىندا قارسىلاستارى كۇش جيناپ، جاڭا مايدان باستايدى دەپ ەسەپتەيدى. كەلىسسوز، مامىلە بولعان كۇننىڭ وزىندە ۋاقىتشا ءبىتىم يران ءۇشىن ءتيىمسىز دەپ ەسەپتەيدى.

ءابدىراشيت باكىرۇلى:

- سوندا قايتپەك كەرەك دەيدى ولار؟

قۋانىشبەك قاري:

- يران كونسەرۆاتورلارى دۇشپانمەن كەلىسىمدى قۋاتتاي بەرمەيدى. ونداي ارەكەت ادەتتە اياتوللانىڭ كەلىسىمىمەن جۇزەگە اساتىن. ماسەلەن، ترامپ اق ۇيگە كەلگەنگە دەيىن، 2016 جىلى باتىسپەن يادرولىق باعدارلاما تۋرالى كەلىسىمگە كەلگەندە اياتوللا اق باتاسىن بەرگەن بولاتىن.

ءابدىراشيت باكىرۇلى:

- بۇل جولى ۇلكەن حامەنەيدى كىشى اياتوللا حامەنەي الماستىردى ەمەس پە؟

قۋانىشبەك قاري:

- الماستىرعانىمەن، ول ءالى كۇنگە كوپ الدىنا شىققان جوق. باتىس باسىلىمدارى ونىڭ ءالى ەس-ءتۇسسىز جاتقانىن، تەگەران تۇبىندەگى قۇم قالاسىندا ەمدەلىپ جاتقانىن ايتادى. ونىڭ اتىنان مالىمدەمەلەر جاريالانىپ جاتقانىمەن، مۇجتابا حامەنەيدىڭ ءوزى ودان بەيحابار بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان يران بيلىگىندە جوعارى بيلىكتىڭ ماسەلەسى ءالى شەشىلگەن جوق. يران رەۆوليۋتسياسى ساقشىلار كورپۋسى دەگەن عالامات اسكەري كۇش بار. ولار رەفورماتورلار مەن باسقا ساياسي كۇشتەردىڭ ارەكەتىن مويىندامايدى. سوندىقتان قىزىقتىڭ كوكەسى ءالى دە الدا سياقتى.

قۋانىشبەك، سىزگە العىس، كوپ نارسە ەندى تۇسىنىكتى بولدى.       

Abai.kz