تۇركيا مەن قازاقستان ءتۇرلى سالالارداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ تۋرالى قۇجاتتارعا قول قويدى...

قازاقستانعا جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن تۇركيا ۆيتسە-پرەزيدەنتى جەۆدەت يىلماز ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى قازاقستان-تۇركيا ۇكىمەتارالىق كوميسسياسىنىڭ 14-ءشى وتىرىسىنا قاتىستى.

ءىس-شارا بارىسىندا مەملەكەت باسشىلارى دەڭگەيىندە قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتارعا سايكەس، تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمىن ودان ءارى ارتتىرۋ ماقساتىندا ەكىجاقتى ءىس-قيمىل الەۋەتىن اشۋ شارالارى قارالدى.

قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترى ولجاس بەكتەنوۆ تۇركيا رەسپۋبليكانىڭ نەگىزگى بەس ساۋدا سەرىكتەسىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتىپ، وتكەن جىلى ەلدەر اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 9%-عا وسكەنىن ايتتى.

قازاقستان مەن تۇركيانىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارى باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن ۇكىمەتارالىق كوميسسيانىڭ وتىرىسىندا ساۋدا، ينۆەستيتسيالار، ونەركاسىپ، كولىك جانە لوگيستيكا، ەنەرگەتيكا، تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت، اۋىل شارۋاشىلىعى، دەنساۋلىق ساقتاۋ، سونداي-اق مادەني-گۋمانيتارلىق ءوزارا ءىس-قيمىل سالاسىنداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ كەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەرى قارالدى.

«ءبىزدىڭ مەملەكەتتەرىمىزدىڭ باسشىلارى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن رەجەپ تايىپ ەردوعاننىڭ شىنايى دوستىعى جاقسى داستۇرگە جانە ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ بەرىك ىرگەتاسىنا اينالدى. ءبىزدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق بايلانىستارىمىز قارقىندى دامىپ كەلەدى. تۇركيا – قازاقستاننىڭ بەس نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەسىنىڭ ءبىرى. ەلدەر اراسىنداعى تاۋار اينالىمى وتكەن جىلى 9%-عا ارتتى. ونىڭ ىشىندە قازاقستان تاۋارلارىنىڭ ەكسپورت كولەمى 17%-دان استام ءوسىپ، $3,9 ملرد-قا جەتتى. قازاقستان ۇكىمەتى ساۋدانى ارتاراپتاندىرۋعا، ونى شيكىزاتتان قوسىلعان قۇنى جوعارى ونىمگە اۋىستىرۋعا باعىتتالعان بىرلەسكەن جۇمىس جۇرگىزۋگە مۇددەلى»، — دەپ اتاپ ءوتتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ولجاس بەكتەنوۆ.

«تۇركيا مەن قازاقستان – تەك دوس جانە باۋىرلاس مەملەكەتتەر عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە ورتاق تاريح پەن مادەنيەت بايلانىستىراتىن ستراتەگيالىق سەرىكتەستەر. ءبىزدىڭ ىنتىماقتاستىعىمىزدىڭ جوعارى دەڭگەيىنە قول جەتكىزۋدە پرەزيدەنتتەرىمىز — رەجەپ تايىپ ەردوعان مەن قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ شەشۋشى ارەكەتتەرى مەن ورتاق كوزقاراسى ۇلكەن ءرول اتقاردى. ۇكىمەتارالىق كوميسسيانىڭ بۇگىنگى وتىرىسىن ءبىز الداعى ۋاقىتتارداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستارىمىزدىڭ جول كارتاسىن قالىپتاستىراتىن ستراتەگيالىق كونسۋلتاتسيالاردىڭ نەگىزى رەتىندە قاراستىرامىز»، — دەپ اتاپ ءوتتى تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى دجەۆدەت يىلماز.

قازاقستان مەن تۇركيا: الىس-بەرىستىڭ اۋانى قالاي؟

قازاقستان تاراپى جاڭا بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ شەڭبەرىندە ونەركاسىپتىك پلاتفورمالار مەن مەملەكەتتىك قولداۋ قۇرالدارىن ۇسىنۋعا دايىن ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. وتكەن جىلى ەكونوميكاعا شامامەن $390 ملن تۇرىك ينۆەستيتسياسى تارتىلدى، نەبارى 20 جىل ىشىندە بۇل سوما $6 ملرد-تان استى. بۇگىندە قۇرىلىس، جەڭىل ونەركاسىپ، مەتاللۋرگيا، اوك ونىمدەرىن تەرەڭ وڭدەۋ، كولىك جانە لوگيستيكا، فارماتسەۆتيكا ءوندىرىسى، ەلەكتروندىق اسپاپتار جانە تاعى دا باسقا سالالاردا جالپى سوماسى $4 ملرد بولاتىن 98 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە قوسىلدى. ودان بولەك $3,9 ملرد بولاتىن تاعى 50 جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى تەمىرجول ارقىلى جۇك تاسىمالى 6,4 ملن توننانى قۇراپ، 2024 جىلمەن سالىستىرعاندا 35%-عا ارتتى. ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى بويىنشا تاسىمال كولەمى 4 ملن توننادان استى.

ورتاق باسىمدىق - ورتا ءدالىز!

ورتاق باسىمدىق – ورتا ءدالىزدى دامىتۋ جانە وسى باعىتتا ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ، «تار» ۋچاسكەلەردى جويۋ، پورتتىق جانە تەرمينالدىق قۋاتتاردى كەڭەيتۋ، تسيفرلىق شەشىمدەردى ەنگىزۋ جانە تاريفتىك ساياساتتى ۇيلەستىرۋ بويىنشا بىرلەسكەن جۇمىستار جۇرگىزۋ. قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە بۇل باعىت بويىنشا جۇك اعىنى 7 جىلدا 5 ەسەگە ءوستى، جەتكىزۋ مەرزىمى 13 كۇنگە دەيىن قىسقاردى.

ءوز كەزەگىندە جەۆدەت يىلماز ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان قادامداردىڭ ارقاسىندا تاراپتار جاقىن ارادا ەكىجاقتى ساۋدا كولەمىن 15 ميلليارد دوللارعا جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن مالىمدەدى.

سونىمەن قاتار، اگروونەركاسىپ كەشەنىندە وتكەن جىلى تاۋار اينالىمى 25%-دان استامعا ارتىپ، $360 ملن-عا جەتتى. ۋاكىلەتتى ورگاندار مەن قازاقستان مەن تۇركيا بيزنەسى اراسىندا اگروتەحنولوگيا جانە ساقتاندىرۋ سالاسىندا تاجىريبە الماسۋ جولعا قويىلعان. وتىرىس بارىسىندا قاتىسۋشىلار ەكسپورتتىق اسسورتيمەنتتى كەڭەيتۋ جانە قوسىلعان قۇنى جوعارى جاڭا بىرلەسكەن ءونىم ءوندىرىسىن ىسكە قوسۋ ارقىلى تاۋار اينالىمىن ءارتاراپتاندىرۋدىڭ وزەكتىلىگىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار بيداي، جاسىمىق، جەمشوپ جانە مايلى داقىلدار بويىنشا قازاقستاندىق ەكسپورت كولەمىن ودان ءارى ۇلعايتۋ ماقساتىندا ۆەتەريناريا جانە فيتوسانيتاريا سالاسىندا بىرلەسكەن جۇمىس قاجەتتىگى اتاپ ءوتىلدى.

مۇناي-گاز سالاسىندا، گەولوگيالىق بارلاۋ جانە باسقا دا ءىرى بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى ەنەرگەتيكالىق ارىپتەستىكتى دامىتۋ ماسەلەلەرى قارالدى. تۇركيا اۋماعى ارقىلى وتەتىن جانە قازاقستاندىق مۇنايدى تاسىمالدايتىن «باكۋ – تبيليسي – دجەيحان» قۇبىرى ينفراقۇرىلىمىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى اتاپ ءوتىلدى. ەنەرگەتيكا، كومىر جانە وزگە دە سالالاردا يننوۆاتسيالار ەنگىزۋ بويىنشا تاجىريبە الماسۋ ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ساپالى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەدى.

تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى شەڭبەرىندە قازاقستان مەن تۇركيا وزگە ەلدەرمەن بىرلەسىپ، كيبەرقاۋىپسىزدىك جونىندەگى كەڭەس پەن CubeSat-12u جەرسەرىگىن ازىرلەۋ باعىتىندا بىرلەسكەن جۇمىس جۇرگىزۋدە. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەل ەكونوميكاسىن تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن كەڭىنەن ەنگىزۋ جونىندەگى باستامالارىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. IT-ءبىلىم بەرۋ، فينتەح، كيبەرقاۋىپسىزدىك جانە ەلەكتروندىق قىزمەتتەر سالاسىنداعى بىرلەسكەن جوبالاردىڭ الەۋەتى اتاپ ءوتىلدى. استانا قالاسىندا ورتالىق ازياداعى ەكى ءىرى سۋپەركومپيۋتەرلىك كلاستەر ىسكە قوسىلىپ، Alem.ai حالىقارالىق جاساندى ينتەللەكت ورتالىعى اشىلدى. سونىمەن قاتار ينۆەستورلار مەن سەرىكتەستەرگە قۋاتتار، ينفراقۇرىلىم جانە ارنايى سالىق جەڭىلدىكتەرى ۇسىنىلاتىن «دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارى القابى» جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا.

دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق، اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جانە اكادەميالىق تاجىريبە الماسۋ نەگىزگى باعىتتار رەتىندە ايقىندالدى. تۇرىك سەرىكتەستەرىنىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستاندا جاڭا اۋرۋحانالار سالۋ، ونكولوگيالىق ينفراقۇرىلىمدى، ۋنيۆەرسيتەتتىك كلينيكالاردى دامىتۋ جانە فارماتسەۆتيكالىق ءونىم ءوندىرۋ بويىنشا جوبالار جۇزەگە اسىرىلۋدا.

كولىك، ساۋدا جانە ينتەگراتسيا، ەنەرگەتيكا، اۋىل شارۋاشىلىعى، ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس، وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ باسشىلارى قازاقستان تاراپىنان ارىپتەستىكتى ودان ءارى نىعايتۋعا قاتىستى ۇسىنىستار بەرىپ، پىكىر ءبىلدىردى. تۇرىك تاراپىنان كولىك جانە ينفراقۇرىلىم، ساۋدا، ەنەرگەتيكا جانە تابيعي رەسۋرستار، اۋىل جانە ورمان شارۋاشىلىعى، ونەركاسىپ جانە تەحنولوگيالار، ۇلتتىق ءبىلىم مينيسترلىكتەرىنىڭ باسشىلارى قاتىستى.

جيىن قورىتىندىسى بويىنشا بەكتەنوۆ پەن يىلماز ساۋدا، ينۆەستيتسيا، ونەركاسىپ، كولىك، ەنەرگەتيكا جانە باسقا دا سالالارداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن وتىرىس حاتتاماسىنا جانە ءىس-قيمىل جوسپارىنا قول قويدى.

Abai.kz