ساياسي رەپرەسسيا – قازاق حالقىنىڭ تاريحىنداعى ەڭ اۋىر ءارى قايعىلى كەزەڭدەردىڭ ءبىرى. حح عاسىردىڭ 20–50-جىلدارى كەڭەس وكىمەتى جۇرگىزگەن قۋعىن-سۇرگىن ساياساتى سالدارىنان مىڭداعان جازىقسىز ادام جاپا شەكتى. ولار نەگىزسىز ايىپتالىپ، تۇرمەگە قامالدى، جەر اۋدارىلدى نەمەسە اتۋ جازاسىنا كەسىلدى. بۇل زۇلمات جىلدار حالىقتىڭ تاعدىرىنا عانا ەمەس، ەلدىڭ دامۋىنا دا ۇلكەن زيانىن تيگىزدى.

رەپرەسسياعا ۇشىراعانداردىڭ قاتارىندا قازاقتىڭ كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرلەرى، اقىن-جازۋشىلارى، عالىمدارى مەن قوعام قايراتكەرلەرى بولدى. ولار ءوز حالقىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن قىزمەت ەتىپ، ءبىلىم مەن مادەنيەتتىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوستى. الايدا سول كەزدەگى بيلىك ولاردىڭ كوزقاراستارىن قاۋىپتى دەپ ساناپ، قۋدالاۋعا ۇشىراتتى. ءاليحان بوكەيحان، احمەت بايتۇرسىنۇلى، مىرجاقىپ دۋلاتۇلى، ماعجان جۇماباەۆ، جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ، ساكەن سەيفۋللين سىندى كوپتەگەن تۇلعالار جازىقسىز جازاعا تارتىلدى.

قۋعىن-سۇرگىن جىلدارى ادامداردىڭ قۇقىقتارى اياققا تاپتالدى. كوپتەگەن وتباسىلار جاقىندارىنان ايىرىلىپ، اۋىر قايعىنى باستان وتكەردى. بالالار جەتىم قالىپ، انالار مەن اكەلەر تۋعان-تۋىستارىنان اجىرادى. ەل اراسىندا قورقىنىش پەن سەنىمسىزدىك كۇشەيدى. ادامدار ءوز ويىن اشىق ايتۋعا قورقاتىن بولدى. وسىلايشا رەپرەسسيا حالىقتىڭ رۋحاني ومىرىنە دە ۇلكەن سوققى بەردى.

قازاقستان اۋماعىندا ارنايى ەڭبەك لاگەرلەرى قۇرىلدى. سول لاگەرلەردە مىڭداعان ادام اۋىر ەڭبەككە جەگىلىپ، قيىن جاعدايدا ءومىر ءسۇردى. ولاردىڭ كوپشىلىگى اشتىقتان، اۋرۋدان جانە اۋىر ەڭبەك سالدارىنان قازا تاپتى. بۇل لاگەرلەر ادام تاعدىرىن تالقانداپ، كوپتەگەن جانۇيالاردىڭ ءومىرىن وزگەرتتى.

تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن رەپرەسسيا قۇرباندارىن اقتاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ولاردىڭ ەسىمدەرى حالقىنا قايتا ورالىپ، ەڭبەكتەرى لايىقتى باعالانا باستادى. بۇگىندە ەلىمىزدە 31 مامىر – ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جانە اشارشىلىق قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى رەتىندە اتالىپ وتەدى. بۇل كۇنى حالىق وتكەن تاريحتى ەسكە الىپ، جازىقسىز جاپا شەككەن جاندارعا قۇرمەت كورسەتەدى.

رەپرەسسيا قۇرباندارىنىڭ ءومىر جولىن زەرتتەۋ – تاريحىمىزدى تانۋدىڭ ماڭىزدى بولىگى. ولاردىڭ ەرلىگى، قايسارلىعى جانە ەلگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى كەيىنگى ۇرپاققا ۇلگى بولىپ قالا بەرەدى. ءبىز وتكەننىڭ قاتەلىكتەرىن ۇمىتپاي، ادىلدىك پەن ادام قۇقىقتارىن ارقاشان جوعارى باعالاۋىمىز كەرەك.

قورىتىندىلاي كەلە، ساياسي رەپرەسسيا قازاق حالقىنىڭ باسىنان وتكەن ەڭ اۋىر سىناقتاردىڭ ءبىرى بولدى. مىڭداعان ادامنىڭ تاعدىرى قيىلىپ، كوپتەگەن وتباسى قايعى-قاسىرەتكە ۇشىرادى. سوندىقتان ءبىز رەپرەسسيا قۇرباندارىن ءاردايىم قۇرمەتپەن ەسكە الىپ، ولاردىڭ ەسىمدەرىن ماڭگى جادىمىزدا ساقتاۋىمىز قاجەت.

مەرۋەرت مۇحانقىزى،

الماتى قالاسى 174 مەكتەپ-گيمنازيانىڭ 11 ۆ سىنىپ وقۋشىسى

Abai.kz