وتكەندە ورالدا وتكەن مۇحامەتجان تازابەكپەن كەزدەسۋ تۋرالى الەۋمەتتىك جەلىدە كوپ جازىلدى، اقىن، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا بۇل كەزدەسۋگە اشىق قارسى بولىپ، مۇنداي ارەكەتتەرگە توقتاۋ سالۋ كەرەكتىگىن ايتتى. تومەندە اقىنمەن شاعىن سۇحبات وتكىزدىك.

– جاستار نە سەبەپتى جات اعىمداردىڭ ىقپالىنا تەز ءتۇسىپ قالادى؟

– جاستار جات اعىمنىڭ ىرقىنا تەز تۇسەتىنىنىڭ سەبەبى مىنادا. جاستىڭ اتى – جاس. باياعىدان ايتىلىپ كەلە جاتقان «جاس تالدى كۇتىمسىز ۇستاساڭ، قيسايىپ وسەدى» دەگەن ءسوز بار. مىنە، سول سياقتى جاستارىمىز دا كۇتىمسىز قالعاندىقتان، قيسىق جولعا ءتۇسىپ جاتىر.  اتا-انانىڭ قاراۋىنان شەت قالعان، مەكتەپتەگى تاربيە جۇمىستارىنىڭ بولماسا، جۇمىس ورىندارداعى كەيبىر يدەولوگيالىق دۇرىس باعىتتاعى جيىنداردىڭ وتپەۋىنە، سولاردىڭ قاتىسۋىنا بايلانىستى جانە قاجەتتى وتانشىلدىق باعىتتاعى كىتاپتاردى وقىماعاندىقتان ولار سول بوس كەڭىستىكتى ىزدەيدى. سول كەزدە كەلىپ بۇلارعا جاڭاعى باسقا اعىمدا جۇرگەندەر جولىعادى. ولاردىڭ كوزدەگەنى دە سول، ولاردىڭ ىزدەگەنى دە سول جاستار. سولاردى قالاي وزىمىزگە ەرتىپ كەتسەك ەكەن دەپ ولار ۇلكەن ساياسي كۇرەسىپ جاتىر عوي. كۇن-ءتۇنى ۇيىقتامايدى ولار. «ۆرات نە درەملەت» دەگەن ورىسشا ءبىر ءسوز بار. مىنە، سولار قازىر ۇلت بولاشاعىنىڭ الداعى كۇندەرىنە بالتا شاۋىپ جاتىر.

ونىڭ ۇستىنە ستۋدەنتتەرىمىز اقىلى وقۋ ورىندارىنا كوپتەپ تۇسەدى، گرانت جەتپەيدى. سولار جاڭاعى اقشا تولەيتىن كەزدە قينالادى دا، كەز-كەلگەن جاۋاپسىزدىق ىستەرگە بارادى. ەڭبەك سۇيەتىندەرى قازىرگى تولىپ كەتكەن ساداقا مەن تويدان كوز اشپاي وتىرعان مەيرامحانالارعا بارىپ، تارەلكە تاسىپ، جۇمىس ىستەيدى، سودان تاپقان اقشاسىن وقۋ ورنىنا تولەپ، ديپلوم الادى. ال ول وقۋ ورنىنىڭ باسشىسى ول بالا ءتيىستى ءبىلىم الدى ما، سول ءوزىنىڭ تاڭداعان ماماندىعىن مەڭگەردى مە، ونىمەن شارۋاسى جوق. سول بالەن بالانى وقىتىپ شىعاردىق، مۇنشا ديپلوم بەردىك دەپ جاڭاعى اقشاعا قىزىعىپ بايىپ وتىر. مىنە، تاعى ءبىر قاتەلىك وسى جەردە كەتىپ جاتىر. سول شالا ساۋاتتى بالالاردىڭ ءوزى وقۋعا تولەيتىن اقشا تاپپايتىن كەزدە جاڭاعىلاردىڭ قولىنا ءتۇسىپ جاتىر.

ورانىپ، قارا جامىلىپ جۇرگەن قىزدارىمىز دا انە سونداي كەزدە تەرىس اعىمنىڭ قولىنا تۇسەدى. ويتكەنى ءبىرىن-ءبىرى ۇگىتتەپ، ءتيىستى سۋرەتتى قاجەتتى جەرگە جىبەرىپ وتىرسا، ولارعا اقشا تولەنەدى دەگەن سىبىس بار. مۇنى قاراپايىم حالىق ايتىپ تا ءجۇر. مەن زاڭ قىزمەتكەرى ەمەسپىن عوي، ولاردى تەكسەرەتىن، نەمەسە ارقايىسىنان جاۋاپ الاتىن قۇقىم جوق. بۇل جايلى زاڭ دا شىقتى. ءبىزدىڭ ورالدا پارانجا كيگەن ايەلدەر كوپ كەزدەسەدى. بۇنداي جاعداي اتىراۋدا دا، اقتوبەدە دە بار. مەن بۇلاردى كورىپ شوشىنامىن. مىنا عاسىردا قازاق قىزىنىڭ پارانجا كيگەنى وتە قورقىنىشتى.

– الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ ءدىني راديكالدانۋعا اسەرى قانداي؟

– الەمەتتىك جەلىمىزدىڭ وسى راديكالدارعا دايىندالۋدا ۇلكەن كومەگى ءتيىپ تۇر. سەبەبى ولاردىڭ جازىلۋشىلارى وتە كوپ، وقيتىندارى وتە مول. سەبەبى جەلىدە كەرەمەت شىعارمالار، ۇلاعاتتى سوزدەر، پاراساتتى دۇنيەلەر ايتىلمايدى. بىرەۋلەر ءوزىنىڭ بالا تۋعانىن، بىرەۋلەر كۇيەۋىنەن ايىرىلعانىن، بىرەۋلەر تاعى دا قالاي تۇرمىسقا شىققانىن، تاعى بىردەڭە، بولمايتىن نارسەلەردى جازادى. بىرەۋدىڭ ءومىرىنىڭ بىرەۋگە كەرەگى نە؟ ودان دا ءبىر اۋىز بولسا دا، ۇلاعاتتى دۇنيەلەردى جازىپ، وقىپ، اتادان قالعان اسىل سوزدەردى وزگەگە تاراتسا قۇپ ەمەس پە؟! سوندا جاستاردىڭ ساناسىنا ساۋلە تۇسەر مە ەدى؟ ەسى بار ادامنىڭ ويلانۋى كەرەك قوي. مىسالى، جۋرناليستەر PR دەي مە، بىردەڭەلەرگە قۇشتار بولىپتى. باياننىڭ كۇيەۋى دەي مە، قاراقاتتىڭ ءانى دەي مە، ايتەۋ، ارزان دۇنيەلەرگە كوڭىل اۋدارىپ جاتادى. انشىلەردىڭ قايدا بارعانىن، قويشى ءايتۋ، وسىندايلاردى جۇرتقا جاريا ەتكەنگە ءماز. ويلاپ وتىرسام، جاستاردى، قوعامدى الەۋمەتتىڭ جەلىدەن قورعاي الماي كەلەمىز.

– جاستاردى تەرىس ءدىني يدەولوگيادان قورعاۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولى قانداي؟

– كۇنى كەشە قادىر مىرزا-ءالى اتىنداعى كيەلى سارايعا تازابەكپەن كەزدەسۋ وتكىزبەيمىن دەگەندە ورالدىڭ نە پروكۋرورى، نە ميليتسياسى توقتاتۋعا كىرىسكەن جوق. مەن ولاردىڭ بارىنە ايتىپ، تەلەفون شالدىم. «ەلگە كەلىپ ەدىم، مۇنداي جاعداي بولىپ جاتىر ەكەن، بۇل قايدان شىققان نارسە؟» دەپ اكىمدىككە دە ايتتىم. بىرەۋى قوزعالمادى. جوعارى جاققا دا جىبەردىم، ەشقانداي جاۋاپ الا المادىم. جاستاردى قورعاۋدىڭ جولى ول – ۇلتتىق يدەولوگيانى، ۇلتتىق تاربيە تاقىرىنداعى نارسەنى كوپ وتكىزۋ. مەكتەپتەن، بالا-باقشادان باستاپ، ۋنيۆەرسيتەتتەردە، جوعارى وقۋ ورنىندا وسىندى قارالاۋ كەرەك. جارايدى، كوپ ساعاتتى ينفورماتيكا، IT, تەحنولوگيا سولاردى وقىتۋعا رۇقسات بەرسەك تە، بىراق ستۋدەنتتەردى ءوز داستۇرىمىزبەن تاربيەلەۋگە دە نازار اۋدارۋىمىز كەرەك.

– ⁠ءسىز باۋىرجان قاليوللاعا نەگە رەنجىدىڭىز？

– مەن باتىردىڭ اتىن العان سول ايتىسكەرگە ءسوزىم شىعىن ەكەنىنە كوزىم جەتتى. ول دا ۋلانعان، ول دا مادەنيەتى تومەن جان. ايتپەسە مەنىڭ ءىزىمدى باعىپ، ماعان قاشان ولەسىڭ دەپ ايتار ما ەدى.

ەسكەرتۋ: Abai.kz - ەركىن اقپارات الاڭى. مۇنداي وي جارىستىرىپ، پىكىر تالاستىرۋعا قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتى قۇقىلى. سپيكەر پىكىرى رەداكتسيا كوزقاراسىن بىلدىرمەيدى جانە سۇحباتتا اتتارى اتالعان جەكەلەگەن ازاماتتار رەداكتسيامىزعا جاۋاپ بەرۋگە نيەت بىلدىرسە، ولاردىڭ دا پىكىرىن جاريالايتىنىمىزدى ەسكەرتەمىز...

Abai.kz