ەلىمىزدىڭ اقپارات كەڭىستىگىندە سوڭعى اپتادا مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ورامال تاعۋ ماسەلەسى قايتا كوتەرىلدى. ارينە، مۇنى اياق استىنان پايدا بولعان تاقىرىپ دەي الماس ەدىك، ويتكەنى بۇل ماسەلە جىلدا وقۋ جىلى باسىنداعى تۇراقتى تاقىرىپقا اينالدى دەسە دە بولادى.

مەملەكەتتىڭ ءدىن سالاسىنداعى ساياساتىن ىسكە اسىراتىن ۋاكىلەتتى ورگاندا 10 جىلعا جۋىق قىزمەت اتقارعان مامان رەتىندە، مۇسىلمان قازاقتىڭ ءبىر بالاسى رەتىندە جانە زايىرلى مەملەكەتتى ەلىمىزدىڭ دامۋى مەن وركەندەۋىنىڭ ماڭىزدى شارتى بولىپ تابىلاتىنىنا كامىل سەنەتىن ازامات رەتىندە وسى ماسەلەگە قاتىستى ايتار بىرەر ءسوزىم بار.

وسى ورايدا، 2011-2022 جىلدارى ارالىعىندا جالپى الەمدە، ونىڭ ىشىندە قازاقستاندا راديكالدى ءدىني اعىمدار مەن يدەيالاردىڭ بەلسەندى بوي كوتەرگەن جىلدارى تەرىس اعىمدار مەن يدەيالارعا توسقاۋىل قويۋ، ءدىني راديكاليزم مەن ەكسترەميزم قاۋپىن ەڭسەرۋ جانە قوعامىمىزدا زايىرلىلىق قاعيداتىن ىلگەرىلەتۋ بويىنشا ەل بيلىگى جۇرگىزگەن ساليقالى ساياساتتى ىسكە اسىرۋ جولىندا ورتالىقتاعى جانە ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندەگى ءدىن ىستەرى باسقارمالارىنداعى ارىپتەستەرىممەن مەملەكەتتىك قىزمەتكەر جانە ساراپشى رەتىندە ساپالى جۇمىستاردى ىسكە اسىرۋدىڭ بەل ورتاسىندا جۇرگەنىمدى ورىندى ماقتان تۇتاتىنىمدى ايتا كەتەيىن.

سول جىلدارى باق بەتتەرىندە وسى سالاداعى وزەكتى ماسەلەلەرگە وي جۇگىرتكەن 30-عا جۋىق ماقالالارىم دا جارىق كوردى. سوندىقتان سوڭعى اپتادا كورىنىس تاۋىپ وتىرعان ماسەلەگە ءوز پىكىرىمدى ءبىلدىرۋ نيەتىم قوعامداعى مەملەكەت-ءدىن اراقاتىناسىنان تۋىندايتىن ماسەلەلەردىڭ ءبارىمىز ءۇشىن وزەكتى ەكەندىگىنەن تۋىندادى.

بىرىنشىدەن، وقۋ اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ جەكەمەنشىك مەكتەپتەردە ورامال تاعاتىن وقۋشىلارعا قاتىستى ايتقان پىكىرى تىم بىرجاقتى بولعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. مەملەكەتتىك ورتا ءبىلىم وقۋ ورىندارىندا ءدىني اتريبۋتيكانى پايدالانۋعا جول بەرىلمەيتىنى ء(دىني كيىم كيۋ، كرەست تاعىنۋ جانە ت.ب.) ءدىن سالاسىن رەتتەيتىن زاڭدا كورىنىس تاپقان جانە ونداي تالاپ وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعىندا دا بار ەكەنى انىق. وعان ەش تالاس جوق، زاڭ تالابى ورتاق. جاڭادان قابىلدانعان قولدانىستاعى كونستيتۋتسيامىزدا دا مەملەكەتىمىزدىڭ زايىرلى قاعيداتى جانە ءدىننىڭ مەملەكەتتەن بولىنگەندىگى ناقتى كورىنىس تاپقان.

دەسەك تە، بۇل جەردە ماسەلە تۋىندايدى: بىرىنشىدەن، ءوز بالالارىن ءدىني ۇستانىمدارىنا سايكەس تاربيەلەگىسى كەلەتىن اتا-انالار زاڭ تالابىنا مويىنسۇنۋلارى ءتيىس جانە، ەكىنشىدەن، ءوز بالالارىنىڭ ءدىني ۇستانىمدارىنا ساي ورتا مەكتەپتەردە ءبىلىم الۋىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك.

ءدىندار اتا-انالار بۇل جاعدايدا نە ىستەيدى، نە ىستەۋى كەرەك؟

ول انىق – كوپتەگەن ءدىندار اتا-انالار ءوز بالالارىن ءدىني كيىممەن ءجۇرىپ-اق ورتا ءبىلىم الۋلارىنا مۇمكىندىك بەرۋدىڭ وڭتايلى جولى رەتىندە جەكەمەنشىك مەكتەپتەردى تاڭداۋدا.

سوندىقتان وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى وقۋشىلاردىڭ ءدىني ۇستانىمدارىن قۇرمەتتەيتىن ورتا ءبىلىم بەرەتىن جەكەمەنشىك مەكتەپتەرمەن ساليقالى قارىم-قاتىناس ورناتۋعا باسىمدىق بەرگەنى ءجون دەپ سانايمىن.

جالپى، مەملەكەت-ءدىن قاتىناستارى شەڭبەرىندە تۋىندايتىن ماسەلەلەرمەن كۇندەلىكتى ۇشىراساتىن وقۋ-اعارتۋ، عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم بەرۋ مينيسترلىكتەرى مەن وسى سالاداعى ساياساتتى ىسكە اسىراتىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار قوعاممەن قارىم-قاتىناستا ەل قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان ارناۋلى ورگانداردى قالقا رەتىندە ۇستاناتىن ريتوريكادان مەيلىنشە الىس بولعانى ءجون بولار ەدى. مۇنداي ريتوريكا ماسەلەنىڭ شەشىمى بولا المايتىنى انىق.

ءبىز بۇل جەردە مىناداي قاراپايىم شىندىقتى مويىنداۋىمىز كەرەك: ءدىن ۇستاناتىن وتباسىلار مەن ولاردىڭ بالا-شاعالارى دا وسى ەلدىڭ ازاماتتارى. سوندىقتان ولاردىڭ ۇستانىمدارىنا قۇرمەتپەن قاراپ، ولاردىڭ بالا-شاعالارىنىڭ باسقا دا بالالار سەكىلدى تولىققاندى ءبىلىم الۋلارىنا مۇمكىندىك بەرەتىن ورتا قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك-اق. قازىرگى كۇندە مۇنىڭ وڭتايلى شەشىمى جەكەمەنشىك مەكتەپتەردە جۇزەگە اسىرىلىپ وتىرعان بولسا ونى تەك قولداۋ قاجەت. دەموكراتيالىق، قۇقىقتىق جانە زايىرلى قۇندىلىقتارى بەرىك ورنىققان الدىڭعى قاتارلى ەلدەردىڭ تاجىريبەسى دە وسىنىڭ ءجون ەكەنىن كورسەتىپ وتىر.

الايدا، ءدىن ۇستاناتىن بارلىق وتباسىلاردىڭ ءوز بالالارىن جەكەمەنشىك مەكتەپتەردە وقىتۋعا مۇمكىندىكتەرى جوق. بۇل قاراپايىم شىندىق، وبەكتيۆتى جاعداي. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى وسى ماسەلەنى وڭتايلى شەشۋ جولىن ەل مۇسىلماندارىنىڭ باسىن قوسىپ وتىرعان قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىمەن بىرلەسىپ ىزدەگەنى ءجون بولار ەدى.

جالپى، سوڭعى جىلدارى ءبىزدىڭ قوعامدا سان عاسىرلاردان بەرى قازاقتىڭ ءداستۇرلى دىنىنە اينالعان يسلام ءدىنىن وركەنيەت كوشىنە ىلەسە المايتىن سەنىم، ال يسلام ءدىنىن ۇستانۋشىلاردى راديكال نە ەكسترەميست كورەتىن پىكىرلەر كوپتەپ تاراتىلۋدا. مەكتەپتەگى ورامال تاعۋ ماسەلەسىنە قاتىستى تۋىنداعان سوڭعى جاعدايدى دا ولار ءوز ىڭعايلارىنا پايدالانىپ شوق ۇرلەۋدە. وسىنداي جاعدايدا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ماسەلەگە بايسالدىلىقپەن قاراپ، ءدىن ۇستانۋشى ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىنا قۇرمەت كورسەتە وتىرىپ شەشكەنى دۇرىس دەپ سانايمىن.

وسى رەتتە، ەلدەگى ءدىن ۇستانىپ جۇرگەن ازاماتتار مەملەكەتتىڭ ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنە قاتىستى تالابى (دەنساۋلىق ساقتاۋ، وتباسى، نەكە ينستيتۋتتارىنا قاتىستى تالاپتارمەن قاتار) ەلىمىزدەگى جالپىعا ورتاق ادام قۇقىعىن ساقتاۋ جانە قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىنان تۋىندايتىنىن تۇسىنۋلەرى ءتيىس. ازاماتتار مەملەكەتكە قاتىناستا ءدىني تالاپتاردىڭ نەگىزسىز وسە بەرۋى اقىر سوڭىندا بۇل سالاداعى جاعدايدىڭ مەملەكەتكە دە، دىنگە دە، ازاماتتارعا دا جاعىمسىز باعىتتا وربۋىنە الىپ بارۋى مۇمكىن ەكەنىن ەستەن شىعارماعان ابزال. قالاي ايتقاندا دا، مەملەكەتتىڭ قولىندا زاڭ ارقىلى ماجبۇرلەۋ، ءوز دەگەنىنە كوندىرۋ قۇرالى جەتكىلىكتى. سوندىقتان، ءدىني بىرلەستىكتەر مەن ءدىندار ازاماتتارىمىز مەملەكەتتىڭ زايىرلىلىق قاعيداتتارىنا قۇرمەتپەن قاراپ، مەملەكەتىمىزدىڭ زايىرلى قۇرىلىسى ازاماتتارعا ءدىني بوستاندىقپەن قاتار بارىنە ورتاق مىندەتتەر مەن جاۋاپكەرشىلىكتەر جۇكتەيتىندىگىن ۇمىتپاعانى ابزال.

ەلىمىز امان، جۇرتىمىز تىنىش بولسىن!

مەيرام يمانباەۆ

Abai.kz