«سوۆەتيا & قازاقيا» اتتى  كوپ تومدىق ءريسالامنىڭ  2-ءشى كىتابى جارىق كوردى. كىتاپتان تانىمدىق سيپاتتاعى  «تاۋاريح قازاق ءھام قازاق مەملەكەتى» اتتى ەڭبەگىمنىڭ العاشقى بولىمىمەن تانىسۋعا بولادى.

وسى ءبىرىنشى بولىمدە ارنايى زەرتتەۋشىلىك ىزدەنىستەرىمنىڭ ناتيجەسىندە تۋعان «ءبىز – قازاق ەجەلدەن...» دەگەن ەتيۋدىم بەرىلگەن. مۇندا عىلىمي ءبىلىم دەرەكتەرىمەن قاتار ەلدىڭ بۇرىن ايتىلماعان تاريحى جونىندە تاۋەلسىزدىك داۋىرىندە جازىلعان جاڭا كىتاپتاردى شىنشىلدىقپەن قاراستىرۋ ارقىلى حالقىمىزدىڭ ءادىل دە شىنايى وتكەنىن بىلۋگە تالپىنىس جاسالدى. اركىمنىڭ قولىنان كەلەتىن تالپىنىستاردىڭ ءبىرى. تاقىرىپ استىنا  «ءوزىڭدى-ءوزىڭ تانۋ تاجىريبەسىنەن» دەلىنگەن انىقتاما قويۋ ارقىلى زەرتتەۋىمنىڭ قاتارداعى اۋەسقويدىڭ وزىندىك ىزدەنىسىنىڭ ناتيجەسىن بىلدىرەتىن  ءوز كوزقاراسىم تۇرعىسىنان عانا ورىندالعانىن ەسكەرتە كەتۋدى ءجون كورەم.

سونىمەن، تالايدى تولقىتاتىن: ءبىز كىمبىز؟ قايدان شىقتىق؟ ءبىز قالاي ۇلى دالا مۇراگەرى بولدىق؟ ءبىزدىڭ شىنايى تاريحىمىز قانداي؟ سيپاتتى ساۋالدار توڭىرەگىندە تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى ىشىندە تالاي جان ىزدەنىپ، سان ءتۇرلى جاۋاپ ۇسىنعان. سولاردىڭ ىشىنەن قاجەتىڭدى تاۋىپ، كوكەيىڭە توقۋ، تەلەگەي-تەڭىز ادەبيەتتەن كەرەگىڭدى ىزدەۋ، اينالىپ كەلگەندە، ءوزىڭدى ىزدەۋ، تامىرىڭدى،  تەرەڭ تاريحىڭدى ءوز ساناڭدا وزىڭشە تۇيسىنە وتىرىپ جاڭعىرتۋ ماعان دا ماقسات بولدى. قازاق تاريحىن جازۋعا اركىم ءوز تاسىلىمەن كىرىسكەن، بۇگىندە ءار رۋدىڭ شەجىرەسى ءتۇزىلىپ، ءوز تاۋاريحى جاڭعىرتىلعان. سولاردىڭ ءبارىنىڭ باسىن قوسىپ قورىتار بولسا، بالكىم،  حالقىمىزدىڭ ناعىز تاريحىن جاساۋعا بولار-اۋ، بىراق بۇل – قولىڭدى قۇشاق جەتپەسكە جايعانعا پاراپار تىرلىك. مەن جالقىدان جالپىعا بارعاندى قوش كوردىم. جەكەلەگەن تايپا شەجىرەسىن قاراستىرۋ جولىمەن جالپىقازاق شەجىرەسىنە كوز سالماق بولدىم. حالقىمىزدى قۇرايتىن رۋلىق-تايپالىق بىرلەستىكتەر ىشىندە تاۋەلسىزدىك تۋا ەرەكشە اتالىپ جۇرگەن ءبىر رۋدىڭ وتكەنى ارقىلى بارشاعا ورتاق تاريحقا جول سالماققا نيەتتەندىم...

سودان وسى زەرتتەۋ دۇنيەگە كەلدى. بۇل جۇمىس بار بولعانى  وقىرمانعا حالقىمىزدىڭ، ەلدىگىمىزدىڭ شەجىرەسىنەن سىر شەرتەدى. ءتۇپ-تامىرىمىز جايىندا اڭگىمە ايتادى. تانىمدى تاريحي بايانحات ۇسىنادى. سول ارقىلى وقىرمانىمىزدىڭ وتانشىلدىق سەزىمىن، مەملەكەتشىلدىك ۇستانىمىن بەكەمدەي تۇسۋىنە جاردەمدەسۋدى مۇرات ەتەدى.  تاريحتان شەرتىلەتىن سىردىڭ قاي-قايسىمىزعا دا جاقىندىعىنا ءمان بەرۋ ءۇشىن ەكى بولىمنەن تۇراتىن ءريسالانى «تاۋاريح قازاق ءھام قازاق مەملەكەتى» دەگەن بورىك كيگىزىپ، وقىرمان نازارىنا تولقي ۇسىنىپ وتىرمىن. تولقۋىم مىنا سەبەپتەن –  ريسالا وزگەنىڭ ەلدىگىن مانسۇقتاۋعا قۇمار، قازاعىمىزعا ءتان جەر-سۋ مەن مەملەكەتتىلىك مارتەبە «ءىس جۇزىندە ورىس حالقىنىڭ سىيى» دەگەن داراقى دا جالعان تۇجىرىمدى جالاۋلاتا بەرۋدەن ۇيالمايتىن سۋايت ساياساتشىلاردىڭ وتىرىگىن اشكەرەلەۋگە قىزمەت ەتەدى دەگەن ويدى وقىرمان قالاي قابىلدار ەكەن دەپ قوبالجۋدان تۋىپ تۇر.

العاشقى بولىمدەگى  «ءبىز – قازاق ەجەلدەن...»  اتتى دەرەكتى حيكاياتتا قازىرگى تاڭدا كوپتەپ جارىق كورىپ جاتقان عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن قيلى شەجىرە، ەستەلىكتەر، سونداي-اق استىرتىن ميفجاساۋشىلىقتى شىندىققا بالاپ، جەكە-دارا تىم اسىرەلەتە تۇزىلگەن «مۇرا» ىشىنەن حالقىمىزدىڭ شىققان تەگىن تابۋعا قىزمەت ەتەتىن تۇستار قورىتىپ  قاراستىرىلعان. مۇنى وقىعان اركىم ىشتەي وي جارىستىرىپ، وزىنشە ىزدەنىستەر جاساۋعا ۇمتىلۋى ابدەن ىقتيمال. ويتكەنى بۇل كىتاپ وزگەنىڭ ەلدىگىن مانسۇقتاۋعا قۇمار، قازاعىمىزعا ءتان جەر-سۋ، مەملەكەتتىلىك «ءىس جۇزىندە ورىس حالقىنىڭ سىيى» دەگەن داراقى دا جالعان تۇجىرىمدى جالاۋلاتا بەرۋدەن ۇيالمايتىن سۋايت ساياساتشىلاردىڭ وتىرىگىن اشكەرەلەيدى. اركىمنىڭ سانا-سەزىمىندە، بويىندا ءوز رۋحاني تۇعىرىن سوعىپ الۋىنا، قيلى كونە ۇستەمدىك دەرتىمەن اۋىراتىندارعا قارسى تۇرا الاتىن كۇش-قۋاتىن ارتتىرا تۇسۋىنە سەپتەسەدى. ۇلكەن كورشىمىزدىڭ ءوزىنىڭ جاقىن تۋىسى سانالاتىن ەلگە قارسى باسقىنشىلىق سوعىس اشۋى، قازىرگى زاماندا ەلدەردىڭ كەلىسە الماعان ماسەلەلەرىن اقىل-پاراساتقا جۇگىنۋ ارقىلى ەمەس، قارۋ كۇشىمەن شەشۋگە تىرىسۋى الەمدى تىكسىنتتى، سونىڭ ىشىندە ءبىزدى، بارشا جۇرتتى بۇل ءجايت ايرىقشا قوبالجىتىپ تۇر. باسقىنشىلىق سوعىستىڭ اۆتورى تاققان ايىپتار قاتارىندا تۋىسىنىڭ ەلدىگىنە جانە ۇلتتىق ءتىلىن مەملەكەتتىك دارەجەدە قولدانۋىنا كۇمان كەلتىرۋ، نارازىلىق تانىتۋ ماسەلەلەرى دە جاتىر. مۇنداي كىنانى استامشىلىق دەرتىمەن اۋىرعان ساياساتشىلار ارادىك ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزگە دە قاتىستىرىپ ايتىپ جۇرگەندىكتەن، كوڭىل كۇپتى. كەلەسى بولىمدەگى «قازاق مەملەكەتى تاريحىنا كوزقاراس» ەتيۋدىمەن قوسىلا كەلە (ال بۇل، اللا قوش كورسە، «سوۆەتيا & قازاقيانىڭ» كەلەسى تومىندا جاريالانۋى ءتيىس),  «تاۋاريح قازاق ءھام قازاق مەملەكەتى» بايانحاتى زاماناۋي دامۋىمىزعا جاۋاپ بەرە الاتىن جاڭا ءھام ادىلەتتى قازاقستان قۇرىلىسشىلارىنىڭ شىن وتانشىلدىق، مەملەكەتشىلدىك قاسيەتتەرىن ۇشتاي تۇسۋىنە كومەكتەسۋى ءتيىس دەگەن زور ءۇمىتىمىز بار.

Abai.kz