جالعان اقپاراتقا قارسى ءىس-قيمىل ورتالىعى بۇعان دەيىن ەسكەرتكەن بولاتىن: ماڭعىستاۋداعى قايعىلى وقيعا بەلسەندى اقپاراتتىق مانيپۋلياتسيالاردىڭ نىسانىنا اينالدى.

مەملەكەت قابىلدانىپ جاتقان بارلىق شارالار تۋرالى الەۋمەتتىك جەلىلەردە جەدەل ءارى تولىق اقپارات بەرىپ وتىرعانىنا قاراماستان، الەۋمەتتىك جەلىلەردە ماڭعىستاۋداعى وقيعاعا قاتىسى جوق بۇرىن تۇسىرىلگەن بەينەماتەريالدار تاراتىلىپ، جي كومەگىمەن ازىرلەنگەن كونتەنت جاريالانۋدا. سونىمەن قاتار، اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ قازا بولۋى مەن ولاردىڭ جاقىندارىنىڭ قايعىسىن پايدالانا وتىرىپ، نەگىزسىز بولجامدار مەن الىپ-قاشپا پىكىرلەر تارالۋدا.

ورتالىق سونداي-اق ۇيلەستىرىلگەن ارەكەتتەردىڭ بەلگىلەرى بايقالاتىن، ونىڭ ىشىندە ءانونيمدى اككاۋنتتار ارقىلى تارالاتىن حابارلامالاردى تىركەۋدى جالعاستىرۋدا.

اسىرەسە جاقىندا عانا قۇرىلعان ءانونيمدى پاراقشالاردىڭ بەلسەندىلىگى بايقالادى. ولار ءىس جۇزىندە بىردەن قايعىلى وقيعا تاقىرىبىن تاراتۋعا كىرىسىپ، جاڭا تالقىلاۋ تاقىرىپتارىن قالىپتاستىرىپ، قاۋەسەتتەردى كوبەيتىپ، بولجامداردى كوپشىلىككە بەلگىلى «فاكتىلەر» رەتىندە ۇسىنۋدا.

تومەندە وسىنداي اقپاراتتىق مانيپۋلياتسيالارعا ءتان بىرنەشە مىسال كەلتىرىلەدى.
 
فەيك: «قازا بولعانداردىڭ ناقتى سانى جاسىرىلىپ وتىر»

شىن مانىندە، ىزدەستىرۋ-قۇتقارۋ جۇمىستارى بارىسىندا رەسمي دەرەكتەر ناقتىلانىپ وتىردى. قورىتىندى اقپارات جاريالاندى: 14 اسكەري قىزمەتشى قازا تاپتى.
 
فەيك: «اسكەري قىزمەتشىلەر تىكۇشاقتان دەسانتتالدى».

جاريالانعان تەرگەۋ دەرەكتەرىنە سايكەس، اسكەري قىزمەتشىلەر كاتەردى پايدالانا وتىرىپ تاپسىرما ورىنداعان. وقۋ-جاتتىعۋدى ۇيىمداستىرۋ ءمان-جايلارى، قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنىڭ ساقتالۋى جانە جاۋاپتى تۇلعالاردىڭ ارەكەتتەرى تەرگەۋ بارىسىندا انىقتالۋدا.
 
فەيك: «تىكەلەي كوماندير ماس كۇيىندە بولعان»
بۇل مالىمدەمە اسىرەسە تسينيزم مەن ادامگەرشىلىككە جات سيپاتىمەن ەرەكشەلەنەدى. ءسوز بولىپ وتىرعان كوماندير ءوز اسكەري قىزمەتشىلەرىمەن بىرگە قازا تاپتى. ونىڭ الكوگولدىك ماساڭ كۇيدە بولعانىن راستايتىن قانداي دا ءبىر دەرەك جوق.

فەيك: ەسكى ۆيدەو قازا تاپقان اسكەري قىزمەتشىنىڭ دەنەسىن تاسىمالداۋ رەتىندە تاراتىلۋدا.

بەينەماتەريالدى تالداۋ بارىسىندا اۆتوموبيل بەينەلەنگەن روليكتىڭ قايعىلى وقيعاعا دەيىن، تامىز ايىندا جاريالانعانى انىقتالدى. ياعني بۇرىن تۇسىرىلگەن بەينەجازباعا قوعامدىق نارازىلىق تۋدىرۋ ماقساتىندا جاڭا ەموتسيونالدىق كونتەكست بەرىلگەن.
 
فەيك: كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىندا قارالى كۇندەرى تۇسىرىلگەن اسەرلى قويىلىم سيپاتىنداعى ۆيدەو.

اشۋلى جازبالارمەن بىرگە تاراعان بۇل روليكتى كوپتەگەن قولدانۋشى ماڭعىستاۋدا تۇسىرىلگەن بەينە دەپ قابىلداعان. شىن مانىندە، ۆيدەو تانجەر قالاسىندا (ماروككو) تۇسىرىلگەن. اۆتوردىڭ ايتۋىنشا، بەينەماتەريال كەزدەيسوق قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەر سەگمەنتىنە تاراپ كەتكەن. ونىڭ ءوزى قازاقستانداعى وقيعالاردان حاباردار بولماعان.
 
فەيك: مەملەكەت «ەشقانداي تەرگەۋ جۇرگىزىپ جاتقان جوق».

بۇل دا فاكتىلەرگە سايكەس كەلمەيدى. ىزدەستىرۋ-قۇتقارۋ وپەراتسياسى قازا بولعان سوڭعى اسكەري قىزمەتشىنىڭ دەنەسى تابىلعانعا دەيىن جالعاستى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇكىمەتتىك كوميسسيا دەرەۋ قۇرىلدى. قىزمەتكە سالعىرت قاراۋ جانە كەمە جۇرگىزۋ قاعيدالارىن بۇزۋ فاكتىلەرى بويىنشا قىلمىستىق ىستەر قوزعالدى.

پرەزيدەنتتىڭ وكىمىمەن قورعانىس مينيسترلىگىندەگى جاعدايدى كەشەندى تەكسەرۋ جونىندەگى جەكە كوميسسيا قۇرىلدى. كوميسسيا جەتى كۇن مەرزىمدە جۇمىستى ۇيىمداستىرۋعا، اسكەري بولىمدەردىڭ قارجىلىق جانە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتىلۋىنە باعا بەرۋى ءتيىس.

بۇل فەيكتەردىڭ بارلىعىنا ورتاق ءبىر نارسە بار: مۇنداي تالقىلاۋلار كوپتەگەن قولدانۋشىنى ءوز اقپاراتتىق اعىنىنا تارتادى.

ماڭىزدى: كورىنەۋ جالعان اقپارات تاراتۋ – بۇل «جاي عانا پىكىر» دە، زيانسىز ينتەرنەت-نۇسقا دا ەمەس.

قر قك 274-بابىندا كورىنەۋ جالعان اقپارات تاراتقانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپتىلىق كوزدەلگەن. مۇنداي اقپارات ونلاين-پلاتفورمالاردى پايدالانا وتىرىپ تاراتىلعان جاعدايدا، جازا ءۇش جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋدى، ال اۋىر زارداپتارعا اكەپ سوققان جاعدايدا بەس جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋدى كوزدەۋى مۇمكىن.

Abai.kz

جالعان اقپاراتقا قارسى ءىس-قيمىل ورتالىعى بۇعان دەيىن ەسكەرتكەن بولاتىن: ماڭعىستاۋداعى قايعىلى وقيعا بەلسەندى اقپاراتتىق مانيپۋلياتسيالاردىڭ نىسانىنا اينالدى.

مەملەكەت قابىلدانىپ جاتقان بارلىق شارالار تۋرالى الەۋمەتتىك جەلىلەردە جەدەل ءارى تولىق اقپارات بەرىپ وتىرعانىنا قاراماستان، الەۋمەتتىك جەلىلەردە ماڭعىستاۋداعى وقيعاعا قاتىسى جوق بۇرىن تۇسىرىلگەن بەينەماتەريالدار تاراتىلىپ، جي كومەگىمەن ازىرلەنگەن كونتەنت جاريالانۋدا. سونىمەن قاتار، اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ قازا بولۋى مەن ولاردىڭ جاقىندارىنىڭ قايعىسىن پايدالانا وتىرىپ، نەگىزسىز بولجامدار مەن الىپ-قاشپا پىكىرلەر تارالۋدا.

ورتالىق سونداي-اق ۇيلەستىرىلگەن ارەكەتتەردىڭ بەلگىلەرى بايقالاتىن، ونىڭ ىشىندە ءانونيمدى اككاۋنتتار ارقىلى تارالاتىن حابارلامالاردى تىركەۋدى جالعاستىرۋدا.

اسىرەسە جاقىندا عانا قۇرىلعان ءانونيمدى پاراقشالاردىڭ بەلسەندىلىگى بايقالادى. ولار ءىس جۇزىندە بىردەن قايعىلى وقيعا تاقىرىبىن تاراتۋعا كىرىسىپ، جاڭا تالقىلاۋ تاقىرىپتارىن قالىپتاستىرىپ، قاۋەسەتتەردى كوبەيتىپ، بولجامداردى كوپشىلىككە بەلگىلى «فاكتىلەر» رەتىندە ۇسىنۋدا.

تومەندە وسىنداي اقپاراتتىق مانيپۋلياتسيالارعا ءتان بىرنەشە مىسال كەلتىرىلەدى.   فەيك: «قازا بولعانداردىڭ ناقتى سانى جاسىرىلىپ وتىر»

شىن مانىندە، ىزدەستىرۋ-قۇتقارۋ جۇمىستارى بارىسىندا رەسمي دەرەكتەر ناقتىلانىپ وتىردى. قورىتىندى اقپارات جاريالاندى: 14 اسكەري قىزمەتشى قازا تاپتى.   فەيك: «اسكەري قىزمەتشىلەر تىكۇشاقتان دەسانتتالدى».

جاريالانعان تەرگەۋ دەرەكتەرىنە سايكەس، اسكەري قىزمەتشىلەر كاتەردى پايدالانا وتىرىپ تاپسىرما ورىنداعان. وقۋ-جاتتىعۋدى ۇيىمداستىرۋ ءمان-جايلارى، قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنىڭ ساقتالۋى جانە جاۋاپتى تۇلعالاردىڭ ارەكەتتەرى تەرگەۋ بارىسىندا انىقتالۋدا.   فەيك: «تىكەلەي كوماندير ماس كۇيىندە بولعان» بۇل مالىمدەمە اسىرەسە تسينيزم مەن ادامگەرشىلىككە جات سيپاتىمەن ەرەكشەلەنەدى. ءسوز بولىپ وتىرعان كوماندير ءوز اسكەري قىزمەتشىلەرىمەن بىرگە قازا تاپتى. ونىڭ الكوگولدىك ماساڭ كۇيدە بولعانىن راستايتىن قانداي دا ءبىر دەرەك جوق.

فەيك: ەسكى ۆيدەو قازا تاپقان اسكەري قىزمەتشىنىڭ دەنەسىن تاسىمالداۋ رەتىندە تاراتىلۋدا.

بەينەماتەريالدى تالداۋ بارىسىندا اۆتوموبيل بەينەلەنگەن روليكتىڭ قايعىلى وقيعاعا دەيىن، تامىز ايىندا جاريالانعانى انىقتالدى. ياعني بۇرىن تۇسىرىلگەن بەينەجازباعا قوعامدىق نارازىلىق تۋدىرۋ ماقساتىندا جاڭا ەموتسيونالدىق كونتەكست بەرىلگەن.   فەيك: كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىندا قارالى كۇندەرى تۇسىرىلگەن اسەرلى قويىلىم سيپاتىنداعى ۆيدەو.

اشۋلى جازبالارمەن بىرگە تاراعان بۇل روليكتى كوپتەگەن قولدانۋشى ماڭعىستاۋدا تۇسىرىلگەن بەينە دەپ قابىلداعان. شىن مانىندە، ۆيدەو تانجەر قالاسىندا (ماروككو) تۇسىرىلگەن. اۆتوردىڭ ايتۋىنشا، بەينەماتەريال كەزدەيسوق قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەر سەگمەنتىنە تاراپ كەتكەن. ونىڭ ءوزى قازاقستانداعى وقيعالاردان حاباردار بولماعان.   فەيك: مەملەكەت «ەشقانداي تەرگەۋ جۇرگىزىپ جاتقان جوق».

بۇل دا فاكتىلەرگە سايكەس كەلمەيدى. ىزدەستىرۋ-قۇتقارۋ وپەراتسياسى قازا بولعان سوڭعى اسكەري قىزمەتشىنىڭ دەنەسى تابىلعانعا دەيىن جالعاستى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇكىمەتتىك كوميسسيا دەرەۋ قۇرىلدى. قىزمەتكە سالعىرت قاراۋ جانە كەمە جۇرگىزۋ قاعيدالارىن بۇزۋ فاكتىلەرى بويىنشا قىلمىستىق ىستەر قوزعالدى.

پرەزيدەنتتىڭ وكىمىمەن قورعانىس مينيسترلىگىندەگى جاعدايدى كەشەندى تەكسەرۋ جونىندەگى جەكە كوميسسيا قۇرىلدى. كوميسسيا جەتى كۇن مەرزىمدە جۇمىستى ۇيىمداستىرۋعا، اسكەري بولىمدەردىڭ قارجىلىق جانە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتىلۋىنە باعا بەرۋى ءتيىس.

بۇل فەيكتەردىڭ بارلىعىنا ورتاق ءبىر نارسە بار: مۇنداي تالقىلاۋلار كوپتەگەن قولدانۋشىنى ءوز اقپاراتتىق اعىنىنا تارتادى.

ماڭىزدى: كورىنەۋ جالعان اقپارات تاراتۋ – بۇل «جاي عانا پىكىر» دە، زيانسىز ينتەرنەت-نۇسقا دا ەمەس.

قر قك 274-بابىندا كورىنەۋ جالعان اقپارات تاراتقانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپتىلىق كوزدەلگەن. مۇنداي اقپارات ونلاين-پلاتفورمالاردى پايدالانا وتىرىپ تاراتىلعان جاعدايدا، جازا ءۇش جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋدى، ال اۋىر زارداپتارعا اكەپ سوققان جاعدايدا بەس جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋدى كوزدەۋى مۇمكىن.

Abai.kz